پەنیر خواردنێكی خۆش و بەتامە بە تایبەتی بەیانیان لەگەڵ نان و چایی دەخورێ، پەنیری كوردی لە شیری ئاژەڵ دروست دەكرێت، كە شیرەكە هەندێك گەرم دەكرێت پاشان سارد دەكرێتەوە، دوای سارد بوونەوە هەندێك هەوێنی تایبەتی تێدەكرێت بە تێكردنی هەوێنەكە شیرەكە پەیت دەبێت دوای پەیت بوونی لەناو جۆرێكی خام دادەنرێت و دەگوشرێ تاكو بەتەواوی ئاوەكەی لێ دەچۆڕێ، ئینجا دەكرێتە چەند سەلكە پەنیرو بۆ خواردن ئامادە دەكرێت، ئەگەر بمانەوێت هەڵی بگرین بۆ زستان یان هەر كاتێكی تر ئەوا هەندێك خوێی پێوە دەكرێت لە شوێنێكی خاوێن و سارد دادەنرێت و بەهۆی خوێیەكەوە بۆگەنی نابێت.

پەنیری كوردەواری كۆمەڵێك سوودی زۆر گرنگی هەیە، كە بریتین لەمانەی خوارەوە:

1. مادەی پڕۆتینی تێدایە (100) گرام پەنیر بەرامبەر (300) گرام گۆشتە لەم ڕووەوە.

2. هەرس كردنی پەنیر لە گۆشت ئاسان ترە.

3. ڤیتامین (A) ی تێدایە لەم ڕوەوە جێگەی گۆشت و هێلكە دەگرێتەوە.

4. پەنیر بۆ چارەسەركردنی نەخۆشییەكانی پێست بەكاردێت، هەروەها بۆ چارەسەر كردنی نەخۆشییەكانی چاویش بەسوودە.

5. ڤیتامین (B و D و B2) ی تێدایە، كە قژ بەهێز دەكات و نا‌هێڵێت هەڵبوەرێت.

6. ڤیتامین (B12) ی تێدایە كە (300 – 400) گرام لە پەنیر رۆژانە بەسە بۆ لەش.

7. ڤیتامین (B6) ی تێدایە كە زۆر باشە بۆ پاراستنی رەنگی قژ.

8. پەنیر كاریگەری هەیە بۆ لەناو بردنی خانە شێرپەنجەییەكان.

9. پەنیر وەك ئیسفەنج وایە هەموو ترشیە زیادەكانی ناو گەدەو دوانزە گرێ هەڵدەمژێت.

بەرێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان بڕی بارانبارینی بیست و چوار كاتژمێری رابردوی بڵاوكردۆته‌وه‌ به‌مشێوه‌یه‌ :

 

 

توێژینەوەیەكی نوێ نەخۆشەكان ئاگادار دەكاتەوە، ئەگەر دەرمانیان بەكارهێناو تەندروستیان خراپتر بوو، ئەوا بەهۆی دەرمانەكەوە نیە، بەڵكوو بەهۆی یەكێكە لە پێكهاتەكانی دەمانەكەی لێ دروستكراوەو لەتوێژینەوەكدا بە پێكهاتەی ناچاڵاك ناوبراوە.

ڕاپۆرتی توێژینەوەكە لە گۆڤاری (Science Translational Medicine) بڵاوكراوەتەوە دەڵێت، زۆرینەی دەرمانەكان پێكهاتەیەكی تێدایە لەوانەیە كاریگەری لەسەر هەرسكردنی خۆراك لەگەدەدا لای هەندێك كەس هەبێت وە ببێتە هۆی هەستیاری.

لەوانەیە دەرمان پێكهاتەی ناچاڵاكی تێدا بێت وەك (گلۆتین و لاكتۆز، یاخوود ڕەنگ)، كەلای هەندێك نەخۆش كاریگەری لاوەكی و كاردانەوەو هەستیاری دروست دەكات.

(د. جێۆڤانی ترافیرسۆ) شارەزای تایبەت بە نەخۆشییەكانی كۆئەندامی هەرس و سەرپەرشتیاری توێژینەوەكە، دوای ئەوەی نەخۆشێكی كێشەی هەرسی هەبوو لەگەڵ وەگرتنی دەرمان بەهۆی ئەوەی گلۆتینی تێدابوو دەڵێت : دەرمانەكانی مادەیەكی ناچاڵاكی تێدایە كاریگەری زۆر گەورەی لەسەر نەخۆش هەیە.

توێژینەوەكە لێكۆڵینەوەی لەئامارەكان كردووە كە پێكهاتەی ناچاڵاكی تێدابووە لە (42) هەزار جۆردا دكتۆر نوسیویەتی و یاخود لەدەرمانخانەكان بێ ڕەچەتە بەردەست كەوتوە، دەركەوتووە حەبێكی مامناوەند (8) پێكهاتەی ناچاڵاك لەخۆدەگرێت، بەڵام هەندێك (20) یان زیاتری لەخۆگرتووە.

لەكاتێكدا زۆر لەو پێكهاتانەی مایەی نیگەرانین بەڕێژەیەكی كەم لە دەرماندا هەیە، توێژەرەوان ئاماژەیان داوە بەوەی (39%) ی كەسانی گەورەو تەمەن بەلانی كەمەوە (5) جۆر دەرمان وەردەگرن، بۆیە بەلانیكەمەوە لەیەكێك لەودەرمانانەدا پێكهاتەیەك بەڕێژەیەكی كەم هەیە.

بەرهەمهێنەرانی دەرمان لەسەر دەرمانەكان ئاگاهی دەنووسن، وەك بوونی ڕۆنی پاقلەی سودانی بەڕێژەیەك و ئەگەری دروستكردنی هەستیاری.

لەئیستادا بەرێوەبەرایەتی دەرمان و خۆراكی ئەمریكا بەنیازە بڕیارێك دەركات كۆمپانیاكان پابەندكات بە نووسینی ئاگاهی لەبوونی گلوتین لەدەرماندا.

لیژنه‌ی‌ دارایی له‌ئه‌نجومه‌نی‌ نوێنه‌ران رونكردنه‌وه‌ له‌باره‌ی‌ داواكارییه‌كی‌ حكومه‌تی‌ فیدراڵ ده‌دات كه‌ تایبه‌ته‌ به‌ فه‌رمانبه‌رانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان و ئه‌ندامێكی‌ لیژنه‌كه‌ش رایده‌گه‌یه‌نێت: پێدانی‌ موچه‌ به‌فه‌رمانبه‌ران ده‌كرێته‌ كارتی‌ زیره‌ك و ئه‌و بڕیاره‌ موچه‌خۆرانی‌ هه‌رێمی كوردستانیش ده‌گرێته‌وه‌.

 

د.جه‌مال كۆچه‌ر ئه‌ندامی لیژنه‌ی‌ دارایی له‌ ئه‌نجومه‌نی‌ نوێنه‌رانی‌ عیراق به‌ كوردیوی راگه‌یاند: یه‌كێك له‌بڕگه‌كانی‌ یاسای‌ بودجه‌ی 2019 كه‌ ئاڕاسته‌ی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم كراوه‌ تایبه‌ت به‌ناردنی‌ لیستی فه‌رمانبه‌رانی هه‌رێم بۆ به‌غدا كه‌ زانیاری له‌باره‌ی‌ پله‌ و موچه‌كانیان خرابێته‌ڕوو، ده‌بێت ئه‌مساڵ هه‌رێمی كوردستان ئه‌و داوایه‌ی حكومه‌تی‌ فیدراڵ جێبه‌جێبكات.

ئاشكراشیده‌كات، یه‌كێكی‌ دیكه‌ له‌هه‌نگاوه‌كانی حكومه‌تی‌ فیدراڵ دروستكردنی‌ كارتی‌ زیره‌كه‌ كه‌ بتوانرێت موچه‌ به‌ كارتی‌ زیره‌ك بدرێته‌ سه‌رجه‌م فه‌رمانبه‌رانی عیراق و وتیشی: عادل عه‌بدولمه‌هدی سه‌رۆك وه‌زیرانیش ته‌ئكیدیكردۆته‌وه‌ كه‌ بۆ بنبڕكردنی‌ گه‌نده‌ڵی‌ پێویسته‌ موچه‌ به‌كارتی‌ زیره‌ك بدرێته‌ ده‌ست سه‌رجه‌م فه‌رمانبه‌ران ئه‌و هه‌نگاوه‌ش له‌رێی كارتی‌ زیره‌كه‌وه‌ ده‌بێت.

راشیگه‌یاند: سه‌رۆك وه‌زیرانی‌ عیراق باسیله‌وه‌شكردوه‌و جێبه‌جێكردنی‌ ئه‌و هه‌نگاوه‌ ته‌واوی عیراق و هه‌رێمیش ده‌گرێته‌وه‌، بۆیه‌ هه‌ر بڕیارێك له‌لایه‌ن حكومه‌تی‌ عیراقه‌وه‌ تایبه‌ت به‌ موچه‌ ده‌ربكرێت موچه‌خۆرانی‌ هه‌رێمیش ده‌گرێته‌وه‌. 


 

 

 

گورگ دەیسەلـمێنێت توانای مانەوەی هەیە، بەڵام پێشنیاز دەكرێت زیادبوونی ڕاگیرێت.

لە ئەمریكا گورگ سەلـماندویەتی، كە ڕاوچیەكی بەتوانایەو لەژینگەدا بوونی كاریگەری هەیە، بەڵام لەوانەیە پێشنیارەكان بۆ لابردنی پاراستنی فیدراڵی لەسەریان پەسەند بكرێت و لە ڕۆژئاوای ئەمریكاو ناوچەی دەریا گەورەكان بببێتە هۆی ڕاگرتنی بڵاوبوونەوەیان.

هەفتەی ڕابردوو وەزارەتی ناوخۆی ئەمریكا پێشنیاری كرد پاراستن لەسەر گورگەكانی مەترسی نەمانیان لەسەر لابرێت، كە ئەگەری هەیە ئەو ڕێوشوێنەی دەیان ساڵ لەمەوبەر دانرا بۆ پاراستنیان و بووە مایەی بووژانەویان سەر لەنوێ ببێتە هۆی دووبارە كەمبوونەوەیان.

گورگ لە (48) ویلایەتی ئەمریكا پێشتر مەترسی نەمانیان لەسەر بوو، بەڵام ئێستا تەنها لە نۆ ویلایەت ژمارەیان گەشتۆتە (6) هەزار.

ئەم پێشنیارە ئەگەر ببێت بە بڕیار ئەوا بەڕێوبەرایەتییەكانی حكومەت پابەندی پاراستنی نابن و ژمارەیان كەم دەبێتەوە، ڕەخنەگران دەڵین: ئەم بڕیارە دەچێتە ئاستی قەڵاچۆكردنی هەزاران لەو جۆرە گیانلەبەرەو ڕێگری لەبڵاوبوونەوەیان لەناوچەی ‌دیكە بكات.

ئامارەكان دەریدەخات ژمارەی گورگەكانی شاخەكانی (ڕۆكی) لە باكوور بەشێوەیەكی بەرچاو بەرزبوونەتەوە، هۆكاریش ڕاوكردن و ڕێگریكردنە بۆ گورگەكان دانراوە تانەتوانن ڕاوی نێچیر بەئاسانی بكەن.

لەساڵی (2009) دا كاتێك لەویلایەتی مۆنتاناو ئایداهۆ یاسای كووشتنی سنووردار كرا، چاڵاكوانانی ژینگەو زاناكان ڕەخنەی تووندیان گرت كە ژمارەیان كەم دەبێتەوە.

بەپێی ئامارەكانی بەڕێوەبەرایەتی ژیانی كێوی لەئەمریكا لەو كاتەوە ڕاوكردن و تەڵەنانەوە بۆتە هۆی نەمانی (4400) گورگ لە هەردوو ویلایەتەكە، هەروەها دوای هێرشیان بۆ سەر مەڕو ماڵات (1500) گورگ لەئاكامی كوشتن و ڕاوكردن بەدەستی كارمەندانی بەرێوبەرایەتی ژیانی كێوی و خاوەن زەوییەكان لەناوچوون.

بەڵام گورگ گیانلەبەرێكی بەتوانایە، دوای هەموو وەرزێكی بەهار ژمارەیان بەرزبۆتەوە، بۆیە ڕێكخراوەكانی ژیانی كێوی مەرجیان دانا بۆ ڕێگرتن لە بەرزبوونەوەی ژمارەیان و مەرجی ڕاوكردنیان بۆ ڕاوچیەكان ئاسانتر كرد تابتوانن ژمارەیەكی دیاریكراو ڕاوبكەن، بەپێی دوا ئامار لەساڵی (2016) دا لەو دوو ویلایەتە نزیكەی (1700) گورگ هەیە.

وه‌زیری كاروباری شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوانی حکومەتی هەرێم ڕایگەیاند، بەمنزیکانە بڕیار لەسەر هاوتاكردنی موچەی شەهیدانی هەرێم لەگەڵ بەغدا دەدرێت و زەویش بەسەر كەسوكاری شەهیدانی کیمیابارانی هەڵەبجە  دابەشدەکرێت.
 
مه‌حمود حاجی ساڵح، وه‌زیری كاروباری شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوانی هەرێم لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، لە داهاتوویەكی نزیكدا بڕیار لەسەر هاوتاكردنی موچەی شەهیدانی هەرێم لەگەڵ بەغدا دەدرێت، دوای ئەوەی لە ڕێگەی لیژنەیەک لە وەزارەتی شەهیدان  سەردانی بەغدا دەکەن بۆ گفتوگۆی زیاتر لەو بارەیەوە.

 

وتیشی، ەم نزیكانە٨٠٠ پارچە زەوی بەسەر كەسوكاری شەهیدانی کیمیابارانی هەڵەبجە  دابەش دەكەین، بەڵام ئەو کەسانەی سودمەندبوون لە پێدانی زەوی و خانوو، دابەشکردنی ئەو زەویانە نایانگرێتەوە.

 
وه‌زیری كاروباری شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوانی هەرێم ئاماژەی بەوەششکرد، لە رابردوودا زیاتر لە ٤ هەزار زەوی لە پارێزگاکانی دیکە دابەشکراوە و لە ئێستاشدا بڕیاری ٢١ هەزار پارچە زەوی هەیە بۆ كەسوكاری شەهیدان، بەڵام پێویستە رێکاری یاسایان بۆ جێبەجێ بکرێت، تاوەکو بتوانن لە ڕێگەی میکانیزمێکەوە دابەشبکرێن.

 

لەیارییەكانی گەڕی (26)ـی خولی یانەكانی ئەڵمانیا هەردوو یانەی بایرن میونخ و ماینز رووبەرووی یەكتربوونەوە".

لەیارییەكەدا یانەی بایرن میونخ بە ئەنجامی (6 – 0) لە یانەی ماینزی بردەوە و پێشەنگی وەرگرتەوە".

سێ لە گۆڵەكان خامێس تۆماریكرد ، سێ گۆڵەكەی دیكەش یاریزانان (لیفاندۆفیسكی و كومان و ئەلفۆنسۆ دیڤێز) تۆماریانكرد".

بەم ئەنجامەش بایرن میونخ پێشەنگی لە دۆرتمۆند وەرگرتەوە خاڵەكانی خۆی گەیاندە (60) خاڵ و بەجیاوازی گۆڵ پلەی یەكەمی گرتووە".

 

 

 

بەرپرسانی تەندروستی ئەمریكا پلانیان داناوە بۆ بەدوور دانانی جگەرەی ئەلیكترۆنی لەدەستی نەوجەوانان لەڕێگەی دانانی ڕێوشوێن بۆ نەفرۆشتنی زۆرینەی بەرهەمەكانی جگەرەی ئەلیكترۆنی لەبازارەكان و ئینتەرنێت.

ڕێنمایە نوێكانی كە نوێترین هەوڵی حكومەتە بۆ ڕێگەگرتن لەو دیاردەیەی ناویان ناوە بە پەتای هەڵمژینی دووكەڵ لەتەمەنی یاساییدا لەمانگی (11) ی ڕابردوودا پێشنیاركران.

جگەرەی ئەلیكترۆنی نیكۆتین و ئەو تامەی تێیكراوە گەرم دەكات و دەیكات بەهەڵم، یاسای فیدراڵی فرۆشتنی بەخوار تەمەنی (18) ساڵەوە قەدەغەكردووە، بەڵام دوا ڕاپرسی دەڵێت، خوێندكارێك لە نێوان (5) دا لە قوتابخانەی دواناوەندی جگەرەی ئەلیكترۆنی دەكێشن.

بەپێی ڕێنمایە پێشنیاركراوەكانی لە بەڕێوبەرایەتی خۆراك و دەرمان لە ئەمریكا دەرچووە، بەرهەمهێنەرانی جگەرەی ئەلیكترۆنی فرۆشتنی جگەرە بە بازاڕەكان سنووردار دەكات و چاودێری تووندی لەسەر دەبێت، دەبێت زانیاری لەسەر تەمەنی ئەو كەسەی دەیكڕێت ئاشكرابێت، هەروەها دەبێت بۆ كڕینی لەسەر ئینتەرنێت هەمان لێكۆڵینەوە لەتەمەن بكرێت.

بەڕێوەبەرایەتی خۆراك و دەرمان ووتی: كۆمپانیاكانی ئەو ڕێنماییانە پەیڕەو نەكات بەرهەمكانی دەخاتە مەترسیەوە ئەگەری كشانەوەی لەبازاردا هەیە.

بەرێوبەرایەتی خۆراك و دەرمان بۆ ماوەی (30) ڕۆژ ڕەخنەو ئامۆژگاری و سەرنج و بۆچوون لەسەر ڕێنماییەكان وەردەگرێت و دواتر پووختەی ڕێنمایەكان ئاشكرا دەكات.

چاڵاكوانانی دژ بە جگەرەكێشان پرسیاریان لەسەر ڕێگرییەكان هەیە، ئایا ئەوەندە كاریگەرە توانای بازارەكان بدات ڕێگری لەبڵاوبوونەوەی جگەرە لەنێو نەوجەواناندا بكەن ؟

(ئێریكا سوارد) لەكۆمەڵەی (سی ئەمریكا) داوای كرد لەبەڕێوەبەرایەتی خۆراك و دەرمان، هەموو جگەرە ئەلیكترۆنیەكان لەبازاردا بكێشێتەوە.

شارەزایانی تەندروستی دەڵێن، نیكۆتین زیانی بۆ تەندروستی هەیەو ڕێگری لە نەشونمای مێشك دەكات، هەندێك توێژەرەوە نیگەرانن لەوەی نەوجەوانانی تووشی ئاڵوودەبوون دواتر لەكێشانی جگەرەی ئەلیكترۆنیەوە دەیگۆڕن بۆ جگەرەی تووتن.

كۆمەڵەی (سی ئەمریكا) و چەندین گرووپی ‌دیكەی دژ بە جگەرەكێشان بەنیازن دژ بە بەڕێوەبەرایەتی خۆراك و دەرمان داوای یاسایی لە دادگا تۆماركەن تا ناچاربن بەپێی یاسا پێداچوونەوەی دەستبەجێ بە ئاكام و كاریگەری جگەرەی ئەلیكترۆنی لەسەر تەندروستی بكرێت.

 

 

بە گوێرەی ئەو لێكۆڵینەوانەی كراوە، ئەوانەی هەفتەیەك دوو سێ جار قارچك دەخۆن، لە پیریدا كەمتر تووشی كەم ‌بیرو هۆشی و بیركۆڵی و بیركزی دەبن.

دیارە مرۆڤ كە تەمەنی شەست ساڵانی بڕی، وردە وردە بیری كز دەبێ و بیرو هۆشەكەی جارانی نامێنێت؛ بە كوردییەكەی خانەكانی مێشكی ژەنگ هەڵدێنێت؛ جا دەڵێ قارچك جۆرە ژەنگ هەڵوەرین یاخود دژە ئۆكسانێكی بێوێنەی تێدایەو لێ ناگەڕێ مێشك ژەنگ هەڵبێنێت و دەیپارێزێت.

بەگوێرەی لێكۆڵینەوە، ئەو كەسانەی قارچكی زیاتریان خواردبێ، پێدەچێت كەمتر مێشكیان كز ببێت.

هەڵبەت لێكۆڵەران دەڵێن پەیوەندی ڕاستەوخۆی نێوان قارچك و كاركردی مێشكیان پێ نەسەلـماوە، ئەو لێكۆڵینەوەیە لە زانكۆی نیشتمانی سەنگاپورەدا بڵاوكراوەتەوە.

لەو لێكۆڵینەوەیەدا ماوەی شەش ساڵ، لە (2011) ەوە هەتا (2017)، شێوەی ژیان و شێوازی خواردنی (663) پیری (69) ساڵان گەورەتریان داوەتە بەر لێكۆڵینەوە؛ لێكۆڵەران بۆیان دەركەوت ئەو پیرانەی هەفتەیەك دوو جار زیاتر كوارگیان دەخوارد، لە بابەتی بیروهۆشدا، نیواو نیو لەوانی دی باشتر بوون و زووتر خەڵكیان دەناسیەوە.

 

لەیارییەكانی گەڕی (28)ـی خولی یانەكانی ئیسپانیا هەردوو یانەی بەرشلۆنە و ریال بیتیس رووبەرووی یەكتربوونەوە".

لەیارییەكەدا كە لیۆنێل مێسی واژۆی هاتریكی تێدا نوسییەوە، یانەی بەرشلۆنە بە ئەنجامی (4 – 1) لە یانەی میوانداری بردەوە".

مێسی سێ گۆڵی تۆماركرد و گۆڵەكەی دیكەش لویس سوارێز تۆماریكرد ، یانەكەیشیان كردە خاوەنی (66) خاڵ پلەی یەكەمیان گرتووە ، بەجیاوازی (10) خاڵ لەپێش نزیكترین ركابەریان دێن كە ئەتلەتیكۆ مەدریدە".

 

پەڕەى 10 لەکۆى 4951 پەڕەدا