بڕیاره‌ ئه‌مڕۆ سێشه‌ممه‌ 19 ی تشرینی دووه‌می 2019 مووچه‌ی مانگی ئابی رابوردووی فه‌رمانبه‌رانی وه‌زاره‌تێك دابه‌شبكرێت.

به‌پێی راگه‌یاندراوێكی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابوری حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ئه‌مڕۆ سێشه‌ممه‌ مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی وه‌زاره‌تی داد دابه‌ش ده‌كرێت.

بڕیاره‌ سبه‌ی چوارشه‌ممه‌ش مووچه‌ی چه‌ندین ده‌سته‌و وه‌زاره‌تی دیكه‌ دابه‌ش بكرێت كه‌ بریتین له‌: وه‌زاره‌ته‌كانی ناوخۆ، خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، ئەوقاف و کاروباری ئاینی، سامانە سروشتییەکان و ھێزەكانی زێرەڤانی و ئەنجومەنی ئاسایش دەزگای گشتی ئاسایش، هێزی بەرگریی فریاکەوتن، بەڕێوەبەرایەتی گشتی رەگەزنامەی ھەرێم پۆلیسی نەوت و گاز.

وەزیری دارایی حکومەتی هەرێم هەواڵی پاشکەوتکردنی مووچەکانی مانگی ١٠ و ١١و ١٢ رەتدەکاتەوە.

لەو ڕونکردنەوەیەدا، ئاوات جەناب نوری، وەزیری دارایی و ئابووری هەرێم ڕایگەیاند" هیچ نیازێک نییە بۆ پاشەکەوتکردنی موچەی هەر سێ مانگی ١٠ و ١١ و ١٢ و ئەو هەواڵانە دورن لە ڕاستیەوە".

وەزیری دارای لەو روونکردنەوەیەدا ڕاشیگەیاندووە" “هۆشیاربن و باوەڕ بەهەندێك هەواڵ نەكەن، بەڵكو هەموو بڕیار و ڕێنماییەكان لە ڕاگەیاندنی وەزارەتی دارایی بەشەفافی بڵاودەكرێتەوە”.

سۆران عومەر ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان لەسەر فراکسیۆنی کۆمەڵ ڕایگەیاندبوو کە حکومەتی هەرێم تا کۆتایی ئەمساڵ دەتوانێت مووچەی مانگی ٩ بدات و وەزارەتی دارایی پێشنیاری بۆ ئەنجوومەنی وەزیران كردووە مووچەی مانگەكانی ١٠ و ١١ و ١٢ و مووچەی مانگێكی خانەنشینی بەتەواوی نەدەن و ناوی لێبنێن پاشەكەوت”.

 

پاش ئه‌وه‌ى له‌ ماوه‌ى چه‌ند رۆژى رابردوو به‌هۆى به‌رزبوونه‌وه‌ى ئاستى ئاوى ده‌ریا ، شارى (بندوقییه‌ )ى ئیتاڵیا ژێر ئاو كه‌وت ، به‌م هۆیه‌ مه‌ترسى ده‌كرێت زۆرترین شوێنه‌وار و مه‌شخه‌ڵى مێژوویى شاره‌كه‌ له‌به‌رچاوان وونببن .


شارى (بندوقییه‌ ) له‌ لیستى شاره‌ كه‌له‌پورییه‌ جیهانییه‌كانى رێكخراوى نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌ ، به‌م هۆیه‌ش (50) هه‌زار كه‌سى شاره‌كه‌ زیانیان به‌رده‌كه‌وێت و ، ئاستى ئاویش (130) سه‌نتیمه‌ترى تێپه‌ڕاند و گه‌یشته‌ ئاستى سێ یه‌م كه‌ (یه‌ك ) مه‌تر و (87) سه‌نتیمه‌تر بوو ، ئه‌مه‌ش به‌رزترین ئاستى ئاوه‌ له‌ شاره‌كه‌ له‌وه‌ته‌ى ساڵى 1966 ، كه‌ ئه‌وكات گه‌یشتبووه‌ (یه‌ك مه‌تر ) و (94) سه‌نتیمه‌تر .


ئه‌م شاره‌ به‌ یه‌كێك له‌ شاره‌ گه‌شتیارییه‌كانى جیهانیش داده‌ندرێت و ، ساڵانه‌ش به‌ شێوه‌یه‌كى گشتى نزیكه‌ى (36) ملیۆن گه‌شتیار روو له‌م شاره‌ ده‌كه‌ن و ، (90%) گه‌شتیارانیش بیانین و له‌ ده‌ره‌وه‌ى ئیتاڵیا دێن .


قه‌باره‌ى زیانه‌كانى به‌هۆى به‌رزبوونه‌وه‌ى ئاستى ئاو به‌م شاره‌ كه‌وتووه‌ به‌ (ملیۆنان یۆڕۆ ) ده‌خه‌مڵێندرێت ، پسپۆڕانى ژینگه‌ش هۆكارى به‌رزبوونه‌وه‌ى ئاوه‌كه‌ى بۆ دروستكردنى به‌نده‌رێكى گه‌وره‌ى ده‌ستكرد له‌ "مارگیرا "ى به‌رامبه‌ر شاره‌كه‌ و ، له‌ هه‌مان كاتدا ژماره‌یه‌كى زیاترى كه‌شتى گه‌شتیارى روو له‌ ده‌وروبه‌رى شاره‌كه‌ ده‌كه‌ن گه‌ڕاندووه‌ته‌وه‌ .

 

فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەكانی بەغدا ڕایگەیاند،"بەهاوكاری خۆپیشاندەران توانیان مافیایەكی ناسراو و 10 تۆمەتبار دەستگیربكەن كە هەوڵیانداوە بانكی ناوەندی عێراق تاڵان بكەن".


فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەكانی بەغدا ڕایگەیاند،"بەهاوكاری خۆپیشاندەران توانیان مافیایەكی ناسراو و 10 تۆمەتبار دەستگیربكەن كە هەوڵیانداوە لە بانكی ناوەندی عێراق نزیك ببنەوە بەمەبەستی تاڵانكردن و دزین و زیانگەیاندن بە بانكەكە بكەن".

ئاماژە بەوەشكراوە،"روداوەكە نیوەشەوی یەكشەممە 17ی تشرینی دوەمی 2019 رویداوە، دوای دەستگیركردنیان، لێكۆڵینەوە لە تۆمەتبارەكان دەستی پێكردوە".

رۆژی 10/25/2019 خۆپیشاندانەكانی شارەكانی ناوەڕاست و باشوری عێراق دەستیپێكردەوە و چەندین داواكارییەكان ئاراستەی بەرپرسانی عێراق كرد لەوانەش بڕینی موچەی پلەباڵاکان کە دەرماڵەکانیان 70%ی موچە پێکدەهێنێت، هەروەها داوایانكرد خزمەتگوزارییە تەندروستی و پەروەردەییەکان و پرۆژەی ئاوەدانکردنەوە زیاتر بکرێن، لەگەڵ ئەوەشدا داواکار بون دەستەی نەزاهە لێپرسینەوە لە گەندەڵکاران بکات.

لە ماوەی دو هەفتەی رابردودا و لە چوارچێوەی روبەڕوبونەوەی گەندەڵی فەرمانی دەستگیرکردن بۆ دەیان پەرلەمانتار، وەزیری پێشو، پارێزگاری ئێستا و پێشو، بەڕێوەبەری گشتی ئێستا وپێشوی عێراق دەرچوە و زۆرینەشیان بە تۆمەتی گەندەڵی و خراپ بەکارهێنانی پۆستەکانیان دەستگیر دەکرێن.

تا ئێستا بەڵێنەکانی حکومەت خۆپیشاندەرانیان رازینەکردوە و بەردەوامن لە خۆپیشاندان، بەپێی دواین زانیارییەکانیش زیاتر 325 کەس کوژران و زیاتر لە 15 هەزار کەسیش برینداربون.

لێژنەی نەوت و غاز لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق رۆژی شەممە لە دوایین کۆبووەی خۆیاندا بڕیاری درووستکردنی لێژنەیەکی 7 کەسییان بۆ دەرخستنی راستییەکانی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان درووست کردووە کە تائێستا لای بەغدا ناڕوون و ناشەفافە.

حکومەتی عیراق لە سەرەتای دانوستانەکانەوە لەگەڵ هەرێم داوای دەرخستنی گرێبەستەکانی نەوتی لە هەرێم کردووە کە لەگەڵ کۆمپانیاکانی دەرهێنانی نەوت و وڵاتی وترکیا کردوونی، جگە لەوەش داوای داهاتی پێنج ساڵی رابردووی هەرێم دەکات تا بەغداش قەرەبووی نەناردنی بودجەی ئەو ماوەیە بۆ هەرێم بکاتەوە، بەڵام وەک پەرلەمانتاران و کەسانی شارەزا دەڵێن، هەرێم ئامادە نییە ئەو گرێبەستانە و داهاتی پێنج ساڵی رابردوو بخاتە بەردەم بەغدا و لە لایەن بەغداشەوە لیژنەیەک بۆ گەیشتن بەو راستییانە پێک هێناوە.

هەفتەی رابردوو فالح خەزعەلی، ئەندامی لیژنەی نەوت و وزەی پەرلەمانی عێراق رایگەیاندبوو "لیژنەیەکی حەوت کەسی لە ناو لیژنەکەمان پێک هێنراوە بۆ لێکۆڵینەوە لە هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان و لە ماوەی دوو هەفتەشدا ڕاپۆرتێک بە سەرۆکایەتیی لیژنەکەمان بەرز دەکەینەوە".

وتیشی "کاری لیژنەکەی ئێمە لێکۆڵینەوە دەبێت لەو گرێبەستانەی هەرێم لە بواری نەوتدا لەگەڵ کۆمپانیاکانی نەوت ئیمزای کردوون بە تایبەت، کە گومانی گەندەڵی لەو پرسەدا هەیە کە بە دەر لە چاودێریی وەزارەتی نەوت و تاکلایەنە هەرێم ئەنجامی داون".


لەگەڵ هێوربوونەوەی خۆپیشاندانەکانی عیراق، پێدەچێت لە ماوەی دوو هەفتەی داهاتوودا بودجەی ساڵی 2020ی عیراق لە لایەن حکومەتەوە بنێردرێتە پەرلەمان و تا ئێستاش هیچ ئاسۆیەکی رێککەوتن لە نێوان هەرێمی کوردستان و بەغدادا نییە، پرسی نەوت و بە تایبەت گرێبەستەکانیش رەنگە ئەو ڕێککەوتنە قوورستر بکەن.

غالب محەمەد، ئەندامی پەرلەمانی عێراق ڕاگەیاند "بەغدا دەیەوێت بزانێت هەرێم و چۆن لەسەر چ بنەمایەکی یاسایی بێ گەڕانەوە بۆ بەغدا ئەو گرێبەستانەی لەگەڵ ئەو کۆمپانیا نەوتییانە کردووە و چۆنیش ڕێککەوتوون، کە تا ئێستا نادیار و ناشەفافە".


وتیشی: "ئەوە کێشەیە، چونکە هەرێم بە دیاریکراوی پارتی دیموکراتی کوردستان ئەو گرێبەستانەی پیشانی ئەندامانی مەکتەب سیاسییەکانی خۆی نەداوە ئێستا چۆن بۆ بەغدای ئاشکرا دەکات چۆنە و چی کردووە".

ناوبراو بۆ مه‌وداپرێس وتیشی "لەم ساڵدا بەغدا زیاتر لە شەش ترلیۆن دیناری بۆ هه‌رێم ناردووە بەبێ ئەوەی هەرێم نەوت رادەست بکات یان یەک دینار بۆ بەغدا بگەڕێنێتەوە، بەڵام بارودۆخی بەغدا بە تایبەت لە ڕووی ئابوورییەوە هیچ باش نییە و بۆ بودجەی ٢٠٢٠ی عێراق دەبێت هەموو شتێک بخاتە بەردەم بەغدا تا ڕەزامەند بێت ناردنی پارە بەردەوام بێت". غالب محەمەد وای وت.

وەک مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە دیداری مێری لە سەرەتای ئەم مانگەدا ئاماژەی پێ دا، هەرێم 27 ملیار دۆلاری کۆمپانیاکانی نەوت و مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم قەرزدارە و ئامادەن نەوت رادەست بکەن بە بەغدا کە ئەو قەرزانە بداتەوە، بەڵام بەغداش مەرجی ئاشکراکردنی داهاتی پێنج ساڵی رابردووی هەرێم و گرێبەستەکانی نەوتی هەرێمی هەیە.

 

به‌تۆمه‌تى ئه‌وه‌ى ماڵی گشتییان بۆ خۆیان خه‌رجكردووه‌ دادگای لێكۆڵینه‌وه‌ی به‌عقوبه‌ له‌ پارێزگای دیاله‌، فه‌رمانی راپێچكردنی بۆ سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای دیاله‌ بۆ به‌رده‌م دادگا ده‌ركرد.


راگه‌یاندنی ئه‌نجومه‌نی باڵای دادوه‌ری عێراق رایگه‌یاندووه‌ "دادگای لێكۆڵینه‌وه‌ی تایبه‌تمه‌ند به‌ پرسی ده‌ستپاكی له‌ به‌عقوبه‌ بڕیایداوه‌، به‌پێی ماده‌ی ٣٤٠ی یاسای سزدان، سه‌رۆك و ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای دیاله‌ راپێچی دادگا بكرێن".


ئاشكراشیكرد "دادگا ئه‌و فه‌رمانه‌ی دوای ئه‌وه‌ ده‌ركردووه‌ كه‌ تۆمه‌تباركراون به‌وه‌ی، هاوكارییه‌كی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانیان بۆ خۆیان خه‌رجكردووه‌".


روونیشیكردووه‌ته‌وه‌ :هاوكارییه‌كه‌ی سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیران، بڕی (500,000,000) پێنجسه‌د ملیۆن دیناربووه‌ وه‌ك پێشینه‌ی به‌كارخستن به‌خشیویه‌تییه‌ پارێزگای دیاله‌، به‌ڵام ئه‌وان ئه‌و بڕه‌ پاره‌یان بۆ چاككردنه‌وه‌ و خه‌رجی میوانداری تایبه‌ت به‌خۆیان خه‌رجكردووه‌".

عەلی سیستانی بە قاسم سولەیمانی ده‌ڵێ و بینیی موقتەدا سەدریش  ڕەتده‌كاته‌وه‌.

ئاژانسی هەواڵی فەرەنسا لەزاری سەرچاوەیەكی نزیك لە عەلی سیستانی مەرجەعی باڵای شیعەكانی عێراق ئاشكرایكردووە، بەم دواییە حكومەتی تاران هەوڵی داوە پەیامی ئەوە بگەیەنێتە مەرجەعییەت كە لەوتارەكەیدا  پشتیوانی لە حكومەتی ئێستای عێراق بكات و، داوا لە خۆپیشاندەران بكات  لە شەقامەكان بكشێنەوەو، دەرفەتێكی زەمەنی دیاریكراو  بدەن بە ئەنجامدانی چاكسازییەكان.

بەوتەی سەرچاوەكە، سیستانی وەڵامی پەیامەكەی ڕەتكردۆتەوەو، تەنانەت ئامادەنەبووە وەریشیبگرێت، لە بەر ئەوەش ڕازینەبووە پێشوازی لە موقتەدا سەدریش بكات دوای گەڕانەوەی ڕاستەوخۆی لە ئێران، بۆ ئەوەی شەقام گومانی ئەوە نەكات كە پەیامی لە ئێرانییەكانەوە بۆ هێناوە.  

فرانس پرێس لەزاری سەرچاوەكەوە ئاماژەی بەوەشداوە، مەرجەعییەت قسەی توندی بە شەخسی بە قاسم سولەیمانی وتووە لە بارەی ڕۆڵی ئێران لە كێشەكانی عێراق، بێئەوەی وردەكاری زیاتر ئاشكرابكات.

پۆلیسى سلێمانى رایگەیاند، مەفرەزەکانی‌ بنکەی‌ پۆلیسی‌ سەرا تۆمەتبارێکیان دەستگیرکرد کە بڕی‌ ٦٠٠ دۆلاری‌ ئەمریکی‌ ساختەی‌ پێبوەو بەنیاز بووە لەناو بازاڕی‌ شاری‌ سلێمانیدا ساخی‌ بکاتەوە.


بەڕێوەبەرایەتى پۆلیسى سلێمانى لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرایکرد، "پاش چاودێریکردن‌و کۆکردنەوەی‌ زانیاری‌ ورد لەسەر تۆمەتبارەکە، لەلایەن مەفرەزەکانی‌ بنکەی‌ پۆلیسی‌ سەرا توانرا تۆمەتبار بەناوی‌ (م، ت، ب) دەستگیر بکرێت کە بەڕەگەز ئێرانییە".

ئاماژەى بەوەشکردووە، لەئێستادا تۆمەتبار بەپێی‌ ماددەی‌ (٢٨٩-٢٩١) لەیاسای‌ سزادانی‌ عێراقی‌ ڕاگیراوەو پەڕاوی‌ لێکۆڵینەوە بۆ تۆمەتبار کراوەتەوەو دۆسیەکەی‌ ڕەوانەی‌ بەشی‌ پۆلیسی‌ نەهێشتنی‌ تاوان کراوە، بەمەبەستی‌ لێکۆڵینەوەی‌ زیاتر.

 
 
 
بەھۆی پابەند نەبونی بە مەرج وڕێنماییە ژینگەییەکانەوە لیژنە ھاوبەشەکانی قائیمقامیەتی سلێمانی کارگەیەکی قیر دادەخات تائەو کاتەی سەرجەم مەرجەکان جێبەجێ دەکات.
تابان محەمەد، سەرۆکی لیژنەی ژینگەی سەربەلیژنە ھاوبەشەکانی قائیمقامیەتی سلێمانی رایگەیاند؛ بەھۆی پابەند نەبوونی بەمەرج و رێنماییەکانی کارکردن و پیسکردنی ژینگە، لیژنەکان کارگەی قیری ئاکار لەکانی شەیتانی سنوری ناحیەی بازیان دادەخات.
 
وتی؛ نەبونی سەوزایی و سیاج بۆ کارگەکە و بەکارھێنانی ئاو لەکەسارەکەدا کەدەبێتە تۆزێکی زۆر لەناو کارگەکەدا و ‌ژینگە پیس دەکات ئەو ھۆکارانەن کەبونە ھۆی داخستنی کارگەی قیری ئاکار
وتیشی؛ بەپێی رێنماییەکانی کارکردن لەکاتی مۆڵەت پێدان بەکارگەکان، رواندنی درەخت و چاندنی رێژەیەک سەوزایی دەکرێت بەمەرج بەسەریەوە بۆیە پێویستە پابەندبێت پێوەی، بەڵام کارگەی قیری ئاکارپابەند نەبوەو سەرپێچی کردووە.
 
تابان محەمەد، نوێنەری بەڕێوەبەرایەتی ژینگە ئاماژەی بۆ ئەوەکرد؛دوای چەندین جار ئاگادار کردنەوە لە سەرپێچیەکانی  بەفەرمانی قائیمقامی سلێمانی کارگەی ئاکار دادەخرێت تائەو کاتەی سەرجەم مەرجەکانی کارکردن جێبەجێ دەکات.
 
لیژنەی لیژنگە، یەکێکە لە لیژنە ھاوبەشەکانی قائیمقامیەتی سلێمانی، رۆژانە سەردانی ھەموو ئەو کارگە و شوێنکارانە دەکات بەدوکەڵ و دەنگی بەرز ژاوەژاو و بەپاشەڕۆکانی مەترسی پیسبوونی ژینگەی دروستبکات، لەکاتی ھەبوونی سەرپێچی سەرەتا شوێنەکە ئاگاداردەکاتەوە بەپابەندبوونی، لەکاتی دوبارە کردنەوەی سەرپێچی  سزای دارایی شوێنەکە دەدات، بەردەوام بوونیشی لەسەر سەرپێچی شوێنەکە دادەخرێت و خاوەنەکەشی روبەروی رێکاری یاسایی دەکاتەوە.‌ 

خۆپیشاندانەکانی عێراق بەردەوامە و له‌ ئێستاشدا خۆپیشاندەران رێگای سەرەکی بەندەری ئوم قەسریان داخست.
بەگوێرەی هەواڵێکی ئەسۆشیەیتد پرێس، دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ دوشەممە، لەکاتێکدا بانکی ناوەندی عێراق کاتژمێرەکانی کارکردنی بەهۆی خۆپیشاندانەکانەوە کەمکردەوە، خۆپیشاندەران بەسوتاندنی تایە و مانەوە لەسەر جادەکان رێگای سەرەکی بەندەری ئوم قەسریان گرت، کە بەندەری سەرەکی ئەو وڵاتەیە بۆ گواستنەوەی هەناردەکردنی نەوت.

لەوبارەیەوە، پۆلیسی بەسرە رایگەیاندوە، جگەلە گرتنی رێگای سەرەکی بەندەری ئوم قەسر، هاوکات خۆپیشاندەران بەسوتاندنی تایە و کۆکردنەوەی بەرد و خاشاک لەسەر جادەکان رێگای سەرەکی فڕۆکەخانەیان لەسەر رێی شاری پیرۆزی نەجەف گرتوە.

لەمانگی ئۆکتۆبەری رابردوەوە ئەمە دوەمین جارە خۆپیشاندەران رێگای سەرەکی بەندەری ئوم قەسەر دەگرن.

پەڕەى 5 لەکۆى 5485 پەڕەدا