تووی رەش دەوڵەمەندە بە ڤیتامین، كانزا، ریشاڵ، ماددە دژە ئۆكسانەكان كە بایەخی تەندروستی بەرزیان هەیە. 

تووی رەش بڕێكی كەمی وزە لەخۆدەگرێت، بۆ نموونە هەر (100) گرام نزیكەی (43) كالۆری بەلەش دەبەخشێت، رێژە بەرزەكەی ریشاڵ كە دەگاتە (5.3) گرام لە هەر (100) گرام تووی رەشدا بەهایەكی خۆراكی بەرزی بەم میوەیە داوە بەتایبەتی كە ماددەی زایلیتۆل لەخۆدەگرێت كە جێگرەوەیەكی كەم وزەی شەكرەو لەسەرخۆ لە كۆئەندامی هەرسدا هەڵدەمژرێت بەمەشەوە نابێتە ئەگەری بەرزبوونەوەیەكی خێرای ئاستی شەكری خوێن.
تووی رەش ئاوێتە (فلاڤۆنۆ) یدەكانی وەكو (تانین) و ترشی (گالیك) و (كاتێچین) و (كامفیرۆل) لەخۆدەگرێت كە ماددەی دژە ئۆكسانی چاڵاكن و رۆڵیان هەیە بۆ خۆپاراستن لە شێرپەنجەو نەخۆشی دەمارەكان و هەوكردنەكان، هەروەها گۆڕانەكانی پەیوەست بە كرداری پیربوونیش دوادەخەن، ئەمە جگە لە ڤیتامین (C) بە رێژەی (21) گرام لە هەر (100) گرامدا كە دژە ئۆكسانێكی سروشتی بەهێزەو سیستەمی بەرگری لەش بەهێز دەكات.
تووی رەش ڤیتامین (A، E) و ڤیتامین (K) ی تێدایە، هەروەها (بیتاكارۆتین و لیوتین) كە سیفەتی دژە ئۆكسانیان هەیە، لەگەڵ رێژەیەكی مامناوەندی لە كۆمەڵەی ڤیتامین (B) بەتایبەتی ڤیتامین (B2، B3، B5، B6، B9) كە رۆڵی بەرچاویان هەیە لە (میتابۆلیزم) ی پرۆتین و كاربۆهیدرات و چەوریدا.
تووی رەش كانزای گرنگ لەخۆدەگرێت وەكو: (پۆتاسیۆم، مەنگەنیز، مەگنسیۆم) ، لەگەڵ رێژەیەكی باش لە كانزای (كۆپەر) كە پێویستە بۆ كرداری (میتابۆلیزم) ی ئێسك و دروستبوونی خڕۆكە سوورو خڕۆكە سپییەكانی خوێن.

 

ئـ . كـ

 

 

 

دڵەكزە یەكێكە لەو گرفتانەی كە زۆرێك لەهاوڵاتیان تووشی دەبن چەند هۆكارێك خراوەتەڕوو بەمەبەستی خۆپاراستن لەدڵەكزە كەپێویستە ڕەچاو بكرێت.


1. لە دوای نان خوارد هەوڵبدە پاڵ مەكەوە.
2. بەلای كەمەوە سێ كاتژمێر پێش خەوتن هیچ مەخۆ.
3. ژەمە خۆراكی زیادەت كەم بكەوە.
4. لەگەڵ ژەمە خۆراك هەوڵبدە زۆر ئاو مەخۆ.
5. لە كاتی ژەمە خۆراك خواردنی زۆر قورس و چەور مەخۆ.
6. دڵەڕاوكێ و دڵتەنگی یەكێكە لە هۆكارەكانی دڵە كزە، هەوڵبدە كەمی بكەیتەوە.
7. جل و بەرگی تەسك لەبەر مەكەو پشتێن بەستیش تووند مەكە.
8. گەر جگەرە خۆری، وازی لێبێنە.
9. گەر كێشی لەشت زۆرە، كەمی بكەوە.
10. لەكاتی خەوتن سەرینی ژێر سەرت (10 – 12) سەنتی مەتر با بەرز بێت.

 

ئـ . كـ

 

 

 

توێژینەوەیەكی پزیشكی نوێ لەزانكۆی (ئیست ئەنجلیا) ی ئەمەریكاو زانكۆی (هارڤارد) ئاشكرایانكردووە، كە خواردنی ترێ بەشێوەیەكی زۆر مرۆڤ دوور دەخاتەوە لەنەخۆشییەكانی پەستانی خوێن.

پەستانی خوێن یەكێكە لەنەخۆشیەكانی دڵ و دەمارە خوێنبەرە سەرەكییەكان لەهەموو شوێنێكی جیهانداو دەبێتە هۆی نەخۆشیەكانی دڵ و جەڵتەی مێشك.
ئەنجامە نوێیەكان ئاشكرایانكردووە، كە گیراوە چاڵاككەرەوە بایەلۆجیەكان لەترێدا بە تایبەتی مادەی (ئەنپوسیانین) پاسەوانی دژی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن دەكات، بە بەراورد لەگەڵ ئەو كەسانەی ترێ ناخۆن و ئەوانی لانی كەم یەك ژەم دەخۆم لەهەفتەیەكدا مەترسی گەشەكردنی باری نەخۆشیەكە بە ڕێژەی لە (10%) كەمدەكاتەوە.
مادەی (ئەنسوسیانین) كۆمەڵێك گیراوەی چاڵاككەرەوەی تێدایە ئەوانیش توو باینجان و شەربەتی پڕتەقاڵ، هەروەها مادەی (فلافویندات) یەكێكی ترە كار لەسەر هەمان پاراستن دەكات لەزۆرێك میوەو دانەوێڵەی سەوزو گیادا هەیە وەك زاندراوە ئەو مادەیەی لەچاو شەربەتی میوەو نەستەلەدا هەیە ئەوانیش مەترسی توشبوون بە نەخۆشییەكانی دڵ و شادەمارە خوێنبەرەكان دیاریدەكات.
پسپۆڕێك لەزانكۆی پزیشكی (ئەیست ئەنجلیا) رایگەیاندووە، ئەو ئەنجامە كاریگەرانەی كە پێیگەشتوین ئاماژە بەوە دەكات كە بڕی خۆراك دەتواندرێت لەئەنسوسیانین بە دەستبكەوێت كە لەوانەیە بەشداری بكات لەبەرزبوونەوەی پەستانی خوێن.
ئاماژەی بەوەشكردووە، ئەو مادەیە لەزۆرێك خوراكدا هەیە كە خواردنیان زۆر بڵاوە، ترێ وشكانی بە دەوڵەمەندترین سەرچاوە دادەنرێت بە تایبەت لە جۆرە مادەیەدا جۆرێكی تریش لەخۆراك هەیە كە لەو مادەیەی تێدایە وەك پڕتەقاڵ باینجان و تووی دڕكانە.

 

 

جگەرە، ئەو داهێندراوە ژەهراویەیە كە مرۆڤ خۆی دروستی كردووەو خۆیشی پێدەكوژێت و لەنێو ئەو جگەرەیەی كە مرۆڤ دەیكێشێت دەیان و سەدان و هەزاران مادەی ژەهراوی بوونیان هەیە.
هۆشداریدانی مرۆڤ بۆ خراپییەكانی جگەرە مێژووییەكی دێرینی هەیە، بەڵام بەبازاڕكردنی و بەگرنگ ناوبردنیشی ڕۆڵی بەرچاوی خۆی بینیوە.

1. ساڵانە لەسەرتاسەری جیهان پێنج ملیۆن كەس گیان لەدەست دەدەن بەهۆی كێشانی جگەرەوە.
2. لەهەر شەش چركەیەك كەسێك بەهۆی جگەرەكێشانەوە دەمرێت.
3. لە ئەمریكاو ئەڵمانیاو رووسیا فرۆشتنی جگەرە بۆ خوار تەمەنی (21) ساڵان قەدەغەیە.
4. ساڵانە لەئێران (11) هەزار كەس بەهۆی جگەرەكێشانەوە گیان لەدەست دەدەن.
5. ساڵانە ئێران تەنها لەبازرگانی كردنی جگەرە (750) ملیار تومەن داهاتی هەیە.
6. دووكەڵی جگەرە زیاتر لە (200) جۆر تەنها ماددەی ژەهراوی تێدایە.

 

ئـ . كـ

 

 

 

ئەمڕۆ نرخی نەوت لەبازاڕەكانی جیهان جارێكی تر بەرز بوونەوەی تۆماركرد، ئەوەش دوای دابەزینی دێت بەبەراورد لەگەڵ چەند هەفتەی رابردوودا.
دوای دابەزینی نەوتی كێڵگەكانی ئەمریكاو سووتانی دارستانەكانی كەنەداو پەلاماری چەكدارەكانی نێیجیریا بۆ سەر سەكۆ نەوتییەكانی ووڵاتەكەیان، ئەمڕۆ جارێكی تر بەهای نەوت لەبازاڕەكانی جیهان بەرز بوونەوەی تۆماركرد، بەڵام هێشتا نەگەیشتۆتە ئاستی چەند هەفتە لەمەوبەر، بەتایبەتی كاتێك گەیشتەوە سەرووی (48) دۆلار.
بەپێی راپۆرتی ئاژانسی رۆیتەرز، ئەمڕۆ نرخی بەرمیلێك نەوتی برێنت بۆتە (45.37) دۆلارو نرخی بەرمیلێك نەوتی خامیش بۆتە (44.66) دۆلار.

 

ئـ . كـ

 

لە رێوەڕسمێکدا بە بەشداری وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی ھەرێمی کوردستان محەمەد ھاودیانی و پارێزگاری ھەولێر نەوزاد ھادی و سەرکۆنسوڵی تورکیا لە ھەرێمی کوردستان، مەحمەد ئاکیف ئینام و راوێژکاری سەرۆکی تیکا، کامیل کولاباش و چەندین پەرلەمانتار بەڕێوە چوو.

رێکخراوی مانگی سووری تورکی (تیکا) بە تێچووی نزیکە ٥٠ ھەزار دوڵار ھاوکاری خانەی بەساڵاچووانی کوردستانی کرد و ھەموو ھاریکارییەکان بریتین بوو لە کەلوپەلی نێوماڵ و نۆژەنکردنەوەی خانەکەش.

لە رێوەڕسمەکەدا وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی محەمەد ھاودیانی بۆ رۆژنامەنووسان گوتی: "سوپاسی کۆنسوڵخانەی تورکیا و ھەروەھا رێکخراوی تیکا دەکەم بۆ ھاوکارییەکانیان و ھەروەھا چەندین رێکخراوی ناوخۆیش ھەن کە ھاوکاری پێشکش دەکەن بەم خانەیە. ئێمە لە خانەی بەساڵاچووان کۆمەڵێک خزمەتگوزاریی تایبەتمان ھەیە. لە کۆمەڵگەی نوور، چی پێداویستی سەردەمیانەیە بۆیان دابین دەکەیەن و نزیکەی ٧٠ کەس ژن و پیاو لێرە دەژین و ئەوانەی لێرەش وەردەگیرێن بۆ پیاو دەبێ تەمەنی لە ٦٠ بۆ سەرەوە و بۆ ژنیش دەبێ تەمەنی ٥٥ ساڵ بێت".

سەرکۆنسوڵی تورکیا لە ھەرێمی کوردستان، مەحمەد ئاکیف ئینام لە رێوەڕسمەکەدا بۆ رۆژنامەنووسان گوتی: "ئێمە ئەمڕۆ بۆ ھاریکاری ئەم بەساڵاچووانە ھاتووین و لە سەرەتای ساڵی نوێ سەردانی ئەم خانەی بەساڵاچووانەمان کرد ھەر لەو کاتە گوێبیستی داواکاریان بووین، ھەرچەندە ئەم خانەیە خزمەتێکی گەورە پێشکەش دەکات بەڵام لە ھەندێ بواردا ئەوان پێویستیان بە ھاریکاری ھەیە و ئێمەش بە پێی پێداویستی ئەوان داوامان لە حکوومەتی تورکیا کرد بۆ دابینکردنی کەلوپەلی ئێرە و ھیوادارین کە ئەم بەساڵاچووانە بە خۆشی بژین".

ھەروەھا ئاکیف ئینام گوتی: "پەیوەندییەکانمان لەگەڵ ھەرێمی کوردستانیش پەیوەندییەکی ھەمەلایەنە و ئێمە ھەوڵ دەدەین ئەو پەیوەندییە بە باشترین شێوە بەڕێوە ببەن و ئەو ھاریکارییەی ئەمڕۆ کە لێرە کرا، مانایەکی گرنگی ھەیە".

پارێزگاری ھەولێر نەوزاد ھادی بۆ پەیامنێران گوتی: "لە ئێستادا کە ھەرێمی کوردستان لە قەیرانی داراییدایە و پێویستە پرۆژەکان بە بەردەوامی بەرەوپێش بچن، ئێمە سوپاسی حکوومەت و کۆنسوڵخانە تورکیا و رێکخراوی تیکا دەکەین بۆ ئەو ھاوکارییەیان کە لەم ساتەدا کە ئێمە لە قەیرانین ھاوکاریمان دەکەن ھەروەھا ئەوەش لە بیر ناکرێ ئاوارەیەکی زۆریش لە ھەرێمی کوردستان ھەیە و رۆڵی رێکخراوەگەلی نێودەوڵەتی کاریگەریی زۆر باشی ھەبووە لە یارمەتی ئەو ئاوارانە. ئەمەش لە کاتێکدایە کە ھەرێم بە تەنیا ناتوانێ ئاوارەکان بەخێو بکات و بەغداش ھاوکاری ئێمە ناکات".

راوێژکاری سەرۆکی رێکخراوی مانگی سووری تورکی کامیل کۆلاباش لەو رێوەڕەسمەدا سوپاسی رۆژنامەنووسانی کرد و گوتی: "ھەر لە سەرەتای ھاتنمان درووشمی (تیکا) ئەوە بووە کە ئایین و مەزھەب و زمان ھیچ کاریگەریی لە سەر کار و چالاکییەکانمان نابێت و لە ھەرێم ھەر کەسێک ھەبێت لە تورک ،کورد، مەسیح و ئاشووری ھیچ جیاوازی ناکەین و کارەکانمان تەنیا لە پێناو پێکەوە ژیان دەبێت".

 

بەوتەی پەرلەمانتارێك یەكێك لە هۆكارەكانی دواكەوتنی موچە بانكێكی ئەهلیە و داوادەكات پرۆسەی ئاڵۆگۆڕی داهاتی نەوت كە بە دۆلارە بۆ دینار بدرێتە بانكێكی حكومی بۆ ئەوەی ئەو كێشەیە چارەسەر بكرێت.

ساڵح فەقێ ئەندامی فراكسیۆنی یەكێتیی لەپەرلەمانی كوردستان لەلێدوانێكدا ئاشكرایكرد، بەھۆی گۆڕینی دۆلار بۆ پارە، بانكی كوردستان كێشە بۆ بانكەكانی دیكە دروستدەكات، دەشڵێت:"بەھۆی ئاڵوگۆڕی دۆلار بۆ دینار، بانكی كوردستان قازانجێكی زۆر دەكات و موچەی فەرمانبەرانیش دوادەخات".

وتیشی:"حكومەتی ھەرێم ھیچ حسابێك بۆ بانكە حكومییەكان ناكات و پارەی نەوت دەباتە بانكێكی ئەھلی، لەكاتێكدا ٨٨ بانكی حكومی ھەیە، پێویست ناكات بانكە حكومیەكان خاڵی بێت و بانكێكی ئەھلی ھەموو داھاتەكانی ھەرێمی تێدا كۆبكرێتەوە".

لەبارەی قازانجی ئەو بانكە ئەھلیەشەوە ساڵح فەقێ وتی:"مانگانە بڕی ٤٠٠ تا ٥٠٠ ملیۆن دۆلار لەڕێگەی بانكی كوردستانی ئەھلی بەنرخی بانكی ناوەندیی بەنزیكەی ١١٧ ھەزار دینار بۆ ھەر ١٠٠ دۆلارێك دەگۆڕێتەوە و دواتریش بانكی كوردستان بەنرخی ڕۆژ لەبازاڕدا دەیگۆڕێتەوەو بەوەش تەنھا لەگۆڕینەوە ئەو پارەیەداو بۆ ھەر مانگێك ٤٠ ملیۆن دۆلار قازانج دەكات، ئەمەش لەسەر قوتی خەڵكە".

ئەو پەرلەمانتارە لە لێدوانەكەیدا بۆ سایتی تۆڕی هەواڵی سلێمانی جەختی لەوەكردەوە "ئەو قازانجە زۆرەش غەدیرێكی دیكەیە لەموچەخۆرانی ھەرێم دەكرێت، چونكە ئاڵوگۆڕی دراوەكە ماوەی ١٠ ڕۆژی پێویستە، ئەوەش ھۆكارێكە بۆ زیاتر دواكەوتنی موچە ".

 

ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان، پێشوازی كرد لە (یان كۆبیش) نوێنەری تایبەتی (بان كی مۆن) سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە عێراق.
ئێوارەی ئەمڕۆ (م . موحەمەد فەرەج) ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان، لەبارەگای تایبەتی خۆی لەشاری هەولێر بەئامادەبوونی ژمارەیەك لە ئەندامانی مەكتەبی سیاسی پێشوازی لە (یان كۆبیش) نوێنەری تایبەتی ئەمینداری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان و وەفدی یاوەری كرد.
لە دیدارێكدا باس لە بارودۆخی سیاسی عێراق و ناوچەكەو ڕووداوەكانی ئەم دواییەو كاریگەری ئەو ڕووداوانە لەسەر هەرێمی كوردستان و چۆنیەتی چارەسەركردنی كێشەكان و ڕاستكردنەوەی پرۆسەی سیاسی لە عێراق و رۆڵی هەرێم و لایەنە سیاسییەكان لە دەربازكردنی عێراق لەو دۆخە قەیراناویەو گەڕانەوەی پرۆسەی سیاسی بۆ سەر ڕێچكەی ڕێككەوتنی سیاسی و شەراكەتی ڕاستەقینەو هاوسەنگی پێكهاتەكان لە بەڕێوەبردنی عێراق كرا.
ئەمینداری گشتی یەكگرتوو ئاماژەی بە شكست و كەموكوڕی پرۆسەی سیاسی كرد لە عێراق لەبواری خزمەتگوزاری و پەراوێزخستن و نەبوونی ئاشتی كۆمەڵایەتی و زۆری گەندەڵی و بێزاری شەقامی كوردستان بەرامبەر بەغدا تاڕاددەی بێهیوایی كە ئەوە لەئێمە دەخوازێت جووڵەی سیاسی ئێمە بە ڕەچاوكردنی هیواو ئاوتی گەلەكەمان بێت، بۆ ئەوە داوای كۆبوونەوەی هاوبەشمان لە لایەنە سیاسیەكانی هەرێم كردووە بۆ تاوتوێكردنی بارودۆخ و قۆناغی ئێستای عێراق بۆ گەڵاڵەكردنی هەڵوێست و وتاری هاوبەش كە داواو مەرجەكان و زەمانەتەكان دیار بن لەكاتی دیالۆگ و گفتوگۆ لەگەڵ بەغدا.

نوێنەری سكرتێری نەتەوە یەكگرتووەكان سەرەڕای دووپاتكردنەوەی ئەو خاڵانە پێشنیارو سەرنجی خۆی بۆ گەڕانەوەی كورد بۆ پرۆسەی سیاسی عێراق لەچوارچێوەی ئەو داواو هەلومەرج و زەمانەتەی هەیەتی.

 

ئـ . كـ

 


یانه‌ى بایره‌ن میونخى ئه‌ڵمانیا توانى ببێته‌ پاڵه‌وانى وه‌رزى (2015-2016)خولى بۆندس لیگاى ئه‌ڵمانیا ، دواى سه‌ركه‌وتنى به‌سه‌ر یانه‌ى ئینگلۆشتات به‌ئه‌نجامى (2×1) له‌ یاریگاى ئۆدى شپۆرت پارك .
بایره‌ن میونخ كۆى خاڵه‌كانى كرده‌ (85)خاڵ و به‌جیاوازى هه‌شت خاڵ له‌گه‌ڵ یانه‌ى بروسیا دۆرتمۆند ، دواى ئه‌وه‌ى یانه‌كه‌ى دووه‌مى ریزبه‌ندى به‌یانه‌ى فرانكفۆرت دۆرا ، بایره‌ن میونخ بۆچواره‌م جار له‌سه‌ر یه‌ك پارێزگارى له‌ قه‌ڵغانى پاڵه‌وانه‌تیه‌كه‌ كرد ،كه‌تا ئێستا هیچ یانه‌یه‌كى خولى ئه‌ڵمانیا نه‌یتوانیوه‌ چوار وه‌رز له‌سه‌ر یه‌ك ئه‌م نازناوه‌ به‌ده‌ست بهێنێت .
چاره‌نووسى بۆندس لیگا ته‌نیا له‌ماوه‌ى (14)خوله‌ك یه‌كلا بویه‌وه‌ ، كاتێك له‌ یاریگا كومرز بانك ئه‌رینا شتیفان ئه‌یگنر گۆلى یه‌كه‌مى فرانكفۆرتى له‌یانه‌ى بروسیا دۆرتمۆند تۆمار كرد ، دووه‌میان له‌ یاریگاى ئۆدى شپۆرت پارك لیفاندۆفسكى گۆلى یه‌كه‌مى بایره‌ن میونخى تۆمار كرد به‌لێدانى سزا ، دواتر یاریزانى پۆڵه‌ندى له‌خوله‌كى (32)گۆلى دووه‌مى باڤارى تۆمار كرد ، تاكه‌ گۆلى ئینگلۆشتات یاریزان هارتمان له‌ خوله‌كى (40)به‌لێدانى سزا تۆمارى كرد .

ن.ش

 

بەمەبەستی هاندانی هاوڵاتیان بۆ ئەنجامدانی پرۆژەی بچوك بانكێك لە عێراق بڕی 20 ملیۆن دینار دەدات بە قەرز.

بەپێی ڕاگەیاندراوێكی بانكی ڕەشیدی عێراقی "لە رێگەی 151 لقی بانكەكە لە پارێزگاكانی عێراق قەرزی بچووك بە هاووڵاتیان دەدرێت" .

ئەمە قەرزەش بەپێی چەند رێنماییەك دەدرێت بە هاووڵاتیان و بڕی قەرزەكەش جیاوازە و بە پێی جۆری كارەكە دەدرێت كە بەو مەبەستە پارەكە لەو بانكە وەرگیراوە.

بانكی رەشید كاتی دانەوەی قەرزەكەی ئاشكراكردوە كە لە ماوەی 3 ساڵدا وەردەگیرێتەوە و سووی بە ڕێژەی 8% دەچێتە سەر.

بانكی ڕەشید ئاشكرای كردووە بۆ ساڵی 2016 تریلیۆنێك و 500 ملیار دیناریان بۆ هاوكاریكردنی كەرتی نیشتەجێبوون و پیشەسازی و كشتوكاڵ تەرخان كردوە.