قەڵەوی یەكێكە لەنەخۆشییەكانی ئەم سەردەمەو هۆكار گەلێكی زۆربوونەتە مایەی بەرز بوونەوەی كێشی لەشمان، بەتایبەتی كەم جوڵەیی و زۆر خواردن.
پسپۆرانی بواری پزیشكی كۆمەڵ رایانگەیاندووە، بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەسەلەی قەڵەوی دەبێت مرۆڤ پەنا بباتە بەر كۆمەڵێك خواردنی بەسوود بۆ ئەوەی لەو گرفتە ڕزگاری ببێت.
1. باوی : شارەزایان دەڵێن، دەبێت مرۆڤ هەوڵبدات 90 گرام باوی بخوات، ئەوە دەبێتە مایەی لەدەستدانی (18%) ی كێشی ئەوەش بەتاقیكردنەوە سەلـمێندراوەو ئەنجامەكەشی لەگۆڤاری نێودەوڵەتی تایبەت بەقەڵەوی بڵاوكراوەتەوە.
2. توو : یەكێكە لەو میوانەی كەدەوڵەمەندە بەڤیتامین سی و هەروەكو فراولەیەو ئەگەر مرۆڤ بەشێوەیەكی بەرنامە بۆ داندراو بیخوات و دواتر وەرزشی لەگەڵدا بكات، ئەوە دەبێتە مایەی لەدەستدانی (30%) چەوری جەستەی.
3. دارچین : تێكەڵكردنی لەگەڵ جۆرەها خواردن تێكەڵ دەكرێت و دەخورێت و دەبێتە مایەی هێنانە خوارەوەی كەرشی مرۆڤ و ڕێژەی ئەنسۆلینیش لەناو خوێن بەرز دەكاتەوە بەتایبەتی تێكەڵ كردنی لەگەڵ چا.
4. خەردەل : رەنگی زەردەو دەبێتە مایەی هێنانە خوارەوەی ڕێژەی چەوری و تاقیكردنەوەشی لەبارەوە كراوەو ئەنجامەكەشی لەگۆڤاری زانستی لیمفەكان بڵاوكراوەتەوە.
5. پرتەقاڵ : میوەیەكی دەوڵەمەندە بەڤیتامینەكان بەتایبەتی سی و سووتاندنی چەورییەكان و لەتاقیكردنەوەیەكیش ئەوە سەلـمێندراوە كەپرتەقاڵ بەردەوام چەوری دەسووتێنێت.
6. فستق عەبید : خواردنی بەشێوەیەكی بەرنامەدار دەبێتە مایەی هەڵوەشاندنەوەی مادەی چەورییەكان و تێكەڵكردنی لەگەڵ خواردن و خواردنی، هەروەها فستق عەبید دەوڵەمەندە بەمادەی كۆلین.
7. پەتاتەی شیرین : پەتاتە دەوڵەمەندە بەریشاڵەكان و كەم چەورییەو سوودی زۆرە بۆ بەرز كردنەوەی مادەی ئەنسۆلین و دەبێتە مایەی سووتاندنی ئەو چەورییەی كەلەناوچەی كەرش كۆدەبێتەوە.
8. پەنیر : بەپێی تاقیكردنەوەیەك ئەوە سەلـمێندراوە كەخواردنی پەنیر دەبێتە مایەی كەمكردنەوەی ئەو خواردنانەی كەبە تەخمی كالیسیۆم دەوڵەمەندن.

 

 

ڕەنگە بەلامانەوە سەیر نەبێت كاتێك كەشتییەكانی بۆشایی ئاسمان بەچەند گەشتیارێكەوە بەرەو شوێنە نەزاندراوو ترسناكەكان دەڕۆن، ئەمە لەگەڵ ئەوەی چەند مەسەلەیەك شاراوەیەو ئێمە نازانین چۆنە.
بەهۆی جیاوازی ژیان لەسەر زەوی و بۆشایی ئاسمان ئەوانەی دەچنە بۆشایی ئاسمان ڕووبەڕووی كۆمەڵە گرفتێك دەبنەوە كەئەمانە هەندێكیانە :

1. ڕۆژانە 16 جار خۆرهەڵاتن دەبینن، چونكە لەهەر 90 خولەكێك خۆر وون دەبێت.
2. بەهۆی نەبوونی سیستەمی موگناتیسی، باڵای مرۆڤ درێژ دەبێت.
3. مرۆڤ ناتوانێت بەقوڵی بخەوێت.
4. دەبێت هەندێك خواردەمەنی لەگەڵ ئاو تێكەڵ بكرێن.
5. تاكو ئێستا كەشتیەوانێكی رووسی بەناوی (ڤالیری بۆلیكۆڤ) توانیویەتی ژمارەی پێوانەیی لەمانەوەی لەبۆشایی ئاسمان بشكێنێت و ماوەی (438) ڕۆژ بمێنێتەوە.
6. تاكو ساڵی (2004) ژمارەی ئەوانەی گەشتی دەرەوەی بۆشایی ئاسمانیان كردووە گەیشتۆتە (439) كەس و لەونەیش (11) كەسیان لەكات مەشق و راهێنان گیانیان لەدەستداوەو (18) كەسیان لەكاتی فڕینی كەشتیەكە گیانیان لەدەستداوەو سێ‌ كەسیشیان لەساڵی (1971) لەگەڵ تیمی مەكوكی ئاسمانی (سۆیۆز 11) لەبۆشایی ئاسمان گیانیان لەدەستدا.
7. زۆرینەی ئەوانەی لەبۆشایی ئاسمان دەگەڕێنەوە بەدەست ئێش و ئازار دەناڵێنن و هەستی بیستنیان لاواز دەبێت، ئەوەش بەهۆی ئەوەی لەبۆشایی ئاسمان هێزی موگەناتیسی نییە.
8. ئەوانەی لەبۆشایی ئاسمان دەگەڕێنەوە دەبێت ماوەی یەك مانگ لەژێر چاودێری پزیشكیدابن.
9. كەشتیەوانەكان لەبۆشایی ئاسمان تووشی دیاردەیەك دەبن كەلەوەو پێش نەیانبینیوە، ئەویش دیاردەی تیشكدانەوەكانە، چونكە لەسەر زەوی ئەو تیشكانە لەلایەن بەرگە زەویەوە دەگێردرێتەوە، بەڵام لەوێدا بەر ئەوان دەكەوێت و دواتریش تووشی نەخۆشییەكانی چاو دەبن.
10. كەشتیەوانەكان دەبێت بەهۆی ئیسفەنجەوە خۆیان بشۆن، یان خۆیان پاك بكەنەوە.

 

ئـ . كـ

 

 

 

1. مرۆڤ بەبەردەوامی ڕۆژانە لە (9) كاتژمێر زیاتر بنووێت، ئەوا ئەگەری تووش بوونی بەنەخۆشییەكانی دڵی لێدەكرێت.
2. ئافرەتان لەپیاوان كەمتر درۆ دەكەن، بەڵام درۆی ئەوان جوانترە.
3. موخی مێشكی مرۆڤ دەتوانێت بایی (20) وات ووزە بەرهەم بهێنێت.
4. مرۆڤ دوای نیوەی شەو بەدواوە دەتوانێت زۆر نهێنی بدركێنێت.
5. مرۆڤ توانای زاڵ بوونی نییە بەسەر (95%) ی ئەو خەوانەی دەیانبینێت، ئەوەش بەهۆی ئەو گۆڕانكارییە بەردەوامانەیە كە لەمێشكی روودەدات بەتایبەتی لەكاتی خەوتندا.
6. تەمبەڵی و زەغەلی دوو دیاردەی ئاسایین، بەڵام مانای وانییە ئەو كەسە لەهەموو بوارەكاندا بەو شێوەیە بێت.
7. ئەگەر بارودۆخی ئاسایت تێكچوو، ئەوا رەنگە لەو كاتەدا كەسایەتی خۆت لەدەست بدەیت.
8. ئەگەر توانیت هاوڕێیەتی خۆت لەگەڵ كەسێك حەوت ساڵ بەردەوام بكەیت، ئەوا ڕەنگە ئەو دۆستایەتییە تاكو ژیان بەردەوامی هەبێت.
9. ئەگەر لەنوێژەكانت كرنووشەكان درێژ بكەیتەوە ئەوا بیركردنەوەت بەهێز دەبێت و دووریش دەبیت لەجەڵتەی مێشك.
10. پێش نووستن (93%) ی ئەو وێنانەی مرۆڤ دەیانبینێت، ئارەزوو دەكات قسەیان لەسەر بكات.

 

ئـ . كـ

 

 

 

نە‌خۆشی قۆڵۆن كێشەیەكی كردارەكییە واتە (ئە‌ندامی) نییە‌، ئە‌و كەسەی تووشی دە‌بێت ئازاری سك و قە‌بزی یا ‌رەوانی و هەروە‌ها هەڵئاوسانی سكیشی لە‌گەڵدایە، دە‌توانین بڵێین زۆربەی ئە‌و نە‌خۆشانەی كە‌ بە‌هۆی بوونی نیشانەی نەخۆشیەكانی كۆئەندامی هەرسەوە سەردانی پزیشك دەكەن ئەم حاڵەتەیان هەیە.
بەشێوەیەكی سەرەكی ئەم نەخۆشیە كاردەكاتە سەر رەوتی ژیانی رۆژانەی نەخۆشەكە، ئەگەری تووشبوونیشی لە پیاواندا كەمترە وەك لە ئافرەتان.

هۆكارەكانی تووشبوون :
هۆكاری تووشبون بەم نەخۆشیە زۆربەی كات پەیوەندی بەباری سایكۆلۆژیای نەخۆشەوە هەیە، گۆڕانی جوڵەی كۆئەندامی هەرس و هەروەها جۆری خواردن وەك گەنم و بەربوومی دانەوێڵە، بەڵام بەشێوەیەكی گشتی (50%)ی هۆكاری تووشبون بەم نەخۆشیە پەیوەندی بە باری دەرونی ئەو كەسەوە هەیە وەك دڵەراوكێ و خەمۆكی و هەندێ دۆخی تر.

نیشانەكانی :
یەكەم : زۆربەی ئەم نەخۆشانە ئازاری (پێچی سك) یان هەیە، لە بەشی خوارەوەی سك، كە لەدوای پیسایی كردن ئازارەكە لا دەچێ.
دووەم : هەستكردن بە هەڵئاوسانی سك.
سێیەم : زۆربەی نەخۆشەكان یان قەبزن یاخود سكیان دەچێ، هەندێ جاریش هەردووكیان، بەڵام بەشێوەیەكی سەرەكی یەكێكیان، ئەوانەی قەبزن پیسایی كەم دەكەن و ئازاری سك و كۆمی لەگەڵدایە، ئەوانەشی سكیان دەچێت زوو زوو دادەنیشن، بەڵام قەبارەی پیساییان كەمە.‌
چوارەم : بەشێكی زۆریان هەوكردنیان هەیە لەگەڵ پیساییەكەدا، بەڵام بەهیچ شێوەیەك خوێن لەگەڵ پیساییەكەدا نییە.

چارەسەر :
پێویستە بەدەركەوتنی ئەم نیشانانە ئەو كەسە سەردانی پزیشك بكات بۆ دڵنیابوون لە توشبوون بەم حاڵەتەو بۆ كەمكردنەوەی كاریگەری ئەم نەخۆشیە پێویستە دوور بكەوێتەوە لە ناجێگیری باری دەرونی، كە هۆكارێكی گرنگی چارەسەری توشبوون بەم نەخۆشیەیە.

 

ئـ . كـ

 

 

 

تەماتە یەكێكە لەمیوە پڕ بەهاكان و بەشداری زۆرێك لەچێشت و خواردنەكان دەكات و بەهەردوو شێوە دەخورێت، لەزۆر تاقیكردنەوەو توێژینەوەدا سوودەكانی بۆ مرۆڤ خراوەتە ڕوو.
تەماتە ئارەزووی خواردن دەكاتەوە، هۆكارێكە بۆ هەڵوەڕینی بەردو لم، چارەسەری نەخۆشی زەهایمەر دەكات، بەهۆی بوونی پێكهاتە سەرەكییەكانی، چاڵاكیەكی گرنگ بەجەستە دەبەخشێت، خۆراكێكی باشە بۆ تووشبوان بە نەخۆشییەكانی دڵ و گورچیلەو بەرزبوونەوەی فشار.
هەروەها تەماتە مرۆڤ لەشێرپەنجەی پرۆستات و ریخۆڵەو گەدەو گەرو دەپارێزێت، پێستی مرۆڤ لەتیشكی بەهێزی خۆر دەپارێزێت، تەماتە دەوڵەمەندە بەمادەی (لایكۆپین) كە بەرگری لەگەشەسەندنی خانە شێرپەنجەییەكان دەكات.

 

ئـ . كـ

 

 

ئەو مادە كیمیاویانەی لە جگەرەو دوكەڵی تووتندا هەن وا دەكەن جگەرە كوشندە بێت. دووكەڵی جگەرە نزیكەی چوار هەزار پێكهاتەی كیمیایی لەخۆ دەگرێت كە پەنجا دانەیان ناسراون بەوەی توانای دروستكردنی خانە شێرپەنجەییەكانیان هەیە لە مرۆڤدا.

لێرەدا نموونەی هەندێ لەو مادە كیمیایی و ژەهرانە باس دەكەین كە لە كاتی سووتاندن و كێشانی جگەرەدا دروست دەبن و زیانی راستەوخۆ بە تەندروستی دەگەیەنن:
1. بەنزین : یەكێكە لە پێكهاتەكانی نەوتی خاو و یەكێكە لە پێكهاتەی زۆربەی سووتەمەنیەكان، توانای دروستكردنی شێرپەنجەی خوێنی هەیە.
2. فۆرمالدیهاید : شلەیەكی بێ رەنگەو زۆر ژەهراویە، بەكاردێت بۆ هەڵگرتنی جەستە مردووەكان تا بۆگەن نەكەن، توانای دروستكردنی شێرپەنجەو نەخۆشییەكانی كۆئەندامی هەناسە و هەرس و پێستی هەیە.
3. ئەمۆنیا : یەكێكە لە پێكهاتەكانی ئەو پاكژكەرەوانەی بۆ خاوێنكردنەوەی گەرماوەكان و (WC) بەكاردێت، لە كاتی سووتانی جگەرەدا دروست دەبێت و دەبێتە هۆی گۆڕینی مادەی نیكۆتین بۆ شێوەی گاز.
4. ئەسیتۆن : مادەیەكی كیتۆنی توێنەرە توانای هەڵچوونی هەیە، بەكاردێت بۆ لابردنی بۆیەی نینۆك.
5. قەتران : بەشێوەی دەنكۆڵە لەگەڵ هەڵمژینی دووكەڵی جگەرەدا لەسیەكاندا كۆدەبێتەوە پاش چڕبوونەوەی دووكەڵ لەسیەكاندا لە (70%) ی دەنكۆڵەكان لەسیەكاندا دەنیشن و دەمێننەوە.
6. نیكۆتین : بەژەهر ئەژمار دەكرێت، دەبێتە هۆی ئالوودەبوون، لەدەرمانە ئالوودەكەرەكان و دەرمانە مێرووكوژەكاندا بەكاردێت.
7. گازی یەكەم ئۆكسیدی كاربۆن : گازێكی ژەهراوی بێ بۆنی بێ تامە، بە بڕی زۆر دەبێتە گازێكی كوشندەی زۆر خێرا، لە سەرەتای داگیرسانی جگەرەدا دروستدەبێت، هەمان ئەو گازە لە گزۆزی ئۆتۆمبێلەوە دەردەچێت.
8. مادەی ئارسینیك : بۆ لەناوبردنی جورج و مشك بەكاردێت.
9. سیانید : گازێكی زۆر كووشندەیە

 

ئـ . كـ

 


شتێكى ئاسایه‌ ئه‌گه‌ر جیاوازى نێوان پێشه‌نگى یانه‌كان و دووه‌مى ریزبه‌ندى یه‌ك خاڵ بێت ، هه‌وادارانى دووه‌مى ریزبه‌ندى هیوا ده‌خوازن یانه‌كه‌ى پێشه‌نگ له‌ هه‌فته‌ى كۆتایى تووشى شكست بێت بۆئه‌وه‌ى یانه‌كه‌یان ببێته‌ پاڵه‌وان ،ئه‌مه‌ ئاواتى هانده‌رانى ریال مه‌دریده‌ له‌ دوا هه‌فته‌ى كۆتایى خولى لالیگا .
جیاوازى نێوان به‌رشلۆنه‌ و ریال مه‌درید یه‌ك خاڵه‌ ، به‌رشا به‌رامبه‌ر غه‌رناته‌ یارى ده‌كات له‌ده‌ره‌وه‌ى یاریگاى خۆى ، ریال مه‌درید ده‌چێته‌ ریازۆر و ده‌بێته‌ میوانى دیبه‌رتیڤۆ لاكه‌رۆنیا ، هه‌ریه‌كه‌و یه‌ك هه‌لیان له‌به‌ر ده‌مه‌ بۆئه‌وه‌ى ببنه‌ پاڵه‌وان ، یه‌كسان بوون یاخود دۆراندن له‌لایه‌ن به‌رشلۆنه‌ ،ئه‌وا نازناوه‌كه‌ له‌ ده‌ست ده‌دات بۆریال مه‌درید ،ئه‌گه‌ر بێت و كورانى زێدان سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست بهێنن .
بۆمێژو بگه‌رێینه‌وه‌ كۆمه‌ڵێك سیناریۆمان بینوه‌ له‌ دوا هه‌فته‌ى كۆتایى حه‌وتوه‌رز هه‌وادارانى ریال مه‌درید دڵته‌نگ بوینه‌و له‌چوار وه‌رز دڵخۆش بوینه‌.
به‌رشلۆنه‌ له‌ دوا هه‌فته‌ى كۆتایى له‌وه‌رزه‌كانى (1929،1947،1986،1991،1992،1994)توانیوه‌تى ببێته‌ پاڵه‌وان ، له‌به‌رامبه‌ردا ریال مه‌درید له‌وه‌رزه‌كانى (1929، 1983،1992،،19993)تووشى شكست هاتوه‌ .
ریال مه‌درید تاكه‌ یانه‌ نیه‌ بۆته‌ قوربانى رۆژه‌كانى كۆتایى خوله‌كه‌ ،به‌ڵكو ئیشبلیه‌ له‌ساڵى (1940)،ئه‌تله‌تیك بلباو له‌ساڵى (1947)، دیبه‌رتیڤۆ لاكه‌رۆنیا له‌ساڵى (1994)نازناوه‌كانیان له‌ده‌ست داوه‌ ،به‌لاَم به‌شێوه‌یه‌كى نامۆ له‌ دوا رۆژه‌كانى خوله‌كه‌ بۆبه‌ر وه‌ندى یانه‌ى به‌رشلۆنه‌ .
ته‌نیا چوار یانه‌ توانیویانه‌ له‌ دوا هه‌فته‌ى خوله‌كه‌ له‌ پله‌ى دووه‌م بوینه‌و نازناوه‌كه‌یان به‌ده‌ست هێناوه‌ ،ئه‌وانیش ئه‌تله‌تیكۆ مه‌درید له‌ساڵى (19940)، فاله‌نسیا له‌ساڵى (1947)، ئه‌تله‌تیك بلباو له‌ساڵى (1983)و به‌رشلۆنه‌ چوار جار توانیوه‌تى مێژوو بگۆرێت له‌مه‌و پێشدا .

ن.ش

 

 

پۆلیسی دیالە بڵاویكردۆتەوە، ئاماری قوربانیانی تەقینەوەكەی ئەمڕۆی شارەكەی بۆ دەیان كەس بەرز بۆتەوە.
ئێوارەی ئەمڕۆ تەقینەوەیەك لەنزیك چێشتخانەیەك لەناوچەی شفتەی شاری بەعقوبە روویداو لەئەنجامدا (52) هاوڵاتی بوونە قوربانی.
ئاژانسی سكای نیوز رایگەیاندووە، ژمارەی كوژراو بریندارەكانی تەقینەوەكەی ناوچەی شفتەی ناوەندی شاری بەعقوبە لەنزیك چێشتخانەیەك روویداوەو بەپێی زانیارییەكانی پۆلیس لایەنی كەم (12) كەس كوژراون و (40) كەسی تریش بریندار بوونە.

 

ئـ . كـ

 

 

بریكاری وەزارەتی دارایی حكومەتی عێراق ڕایگەیاند، (250) ملیار دیناری دیكەی جووتیاران خەرج كراوەو (40%) ی ئەو پارەیەش بۆ جووتیارانی هەرێمی كوردستان دەبێت.

(فازڵ نەبی) بریكاری وەزارەتی دارایی عێراق رایگەیاند، وەزارەتەكەیان بڕی (250) ملیار دیناری دیكەی جووتیارانی خەرج كردووەو رەوانەی وەزارەتی بازرگانی كراوە، هەر كاتێكیش رێكارەكانی خۆیان تەواو كرد، دەست بە دابەشكردنی دەكرێت.
ناوبراو بۆ ماڵپەری پارتی باسیشی لەوەكردووە، (40%) ی ئەو پارەیە بۆ جووتیارانی هەرێمی كوردستانە، كە دەكاتە (100) ملیار دینارو وەزارەتی بازرگانیش بەڵێنی داوە ئەو بڕە پارەیە بداتە هەرێمی كوردستان.

 

ئـ . كـ

 


كریس كۆمان راهێنه‌رى هه‌ڵبژارده‌ى وێڵز لیستى ناوى یاریزانه‌كانى ئاشكرا كرد بۆ په‌یوه‌ندى كردن به‌یه‌كه‌ى مه‌شقى به‌مه‌به‌ستى خۆ ئاماده‌ كردن بۆیاریه‌كانى پالاَوتنى جامى نه‌ته‌وه‌كانى ئه‌وروپاى (2016)فه‌ره‌نسا .
رۆژنامه‌ى ئاس ئاشكراى كردووه‌ راهێنه‌رى وێڵزى كولمان بانگێشتى (29)یاریزانى كردووه‌ به‌شێوه‌ى سه‌ره‌تایى و یاریزانى یانه‌ى ریال مه‌درید گاریس بێلى دوور خستۆته‌وه‌ ،بریاره‌ به‌شێوه‌یه‌كى فه‌رمى دواى یاری كۆتایى میلانۆ بریاره‌ رۆژى (28)داهاتوو به‌رێوه‌ بچێت .
رۆژنامه‌ ئیسپانیه‌كه‌ ناوى یاریزانه‌كانى به‌م شێوه‌یه‌ بلاَو كردۆته‌ه‌وه‌ :
گۆلچى /واین هینیسى ، دانیال وارد ، فۆن ولیامز
به‌رگرى / ئاشلى ولیامز ، جیمس چیستر ، بن دیفیس ، جیمس كۆلینز ، كریس گۆنتر ، ئاده‌م ماتیۆز ، نیل تایلۆر ، ئاده‌م هینلى ،بۆل دۆمیت ، ریچاردز
ناوه‌راست / جۆلیدلى ، جۆئالین ، دیفید فۆغان ، ئه‌میر هۆیس ، حۆناتان ویلیامز ، دافید ئادواردز ، جۆرج ولیامز ، ئارۆن رامزى ، ئه‌ندى كنج
هێرشبه‌ر / دافید كۆتریل ، وهال رۆبسۆن ، تۆم لۆرانس ، سیمۆن ئه‌بردین ، فۆكیس ،ویس بیرنز ، تۆم برادشۆ

 ن.ش