وەزیری هەرێم بۆ كاروباری نێوان هەولێر و بەغدا  رایده‌گه‌یه‌نت ئەو دەستەواژانە ڕاست نین، كە دەڵێن حكومەتی كاربەڕێكەر دەسەڵاتی نیە پڕۆژە یاسای بوودجە ڕەوانەی پەڕلەمان بكات.

خالید شوانی، وەزیری هەرێم بۆ كاروباری نێوان هەولێر و بەغدا، لەكۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، ئێمە چەند تەوەرێكمان باسكرد لەبارەی دۆخی ناوچە كوردستانیەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم، هەروەها باسمان لەهەنگاو و بەرنامەی هاوبەشكرد بۆ چارەسەركردنی كێشە ڕۆژانەییەكانی ئەو ناوچانە كە دێنە پێشمان، هەروەها دەست پێكردنەوەی دانووستان لەگەڵ حكومەتی عیراق.

دەشڵێت: “دەزانن حكومەتی ئێستا حكومەتی كاربەڕێكەرە و هێزە سیاسیەكان بەنیازی دروستكردنی حكومەتێكی نوێن، جارێكی تر هەر حكومەتێك دروست ببێت ئەولەویەتی حكومەتی هەرێم لەدانووستانەكان چارەسەكردنی كێشەی ئەو ناوچانە دەبێت”.

لەبارەی پڕۆژەكەی لەلایەن هەرێم دراوە بەعیراق وتی، “پڕۆژەكەی ئێمە لەسەر دوو ئاستە، یەكەمیان ئاسایی كردنی بارودۆخی كەركوك و ناوچەكانی تری ماددەی ۱٤۰، هەروەها چارەسەر كردنی كێشەی سیاسی و ئیداری و ئەمنی و سەربازی، هەروەها قۆناغی دووەمیش جێبەجێكرنی ماددەی ۱٤۰ە، بۆیە پڕۆژەكەیان وردەكاری زۆری تێدایە و چاوەڕوانن حكومەت دروست ببێت و گفتووگۆی لەگەڵ بكەین و بگەین بەڕێككەوتن”.

لەبارەی ڕێككەوتنی هەولێر و بەغدا لەسەر‌ یاسای بودجە وتی، “ڕۆژی یەك شەممە حكومەت دەستی لەكاركێشایەوە و هەر ئەو ڕۆژەش دەسەڵات درایە سەرۆك وەزیران بۆ ئەوەی مسادەقەی پڕۆژەكەن بكەن و داڕشتنەوەی كۆتایی بۆ بكەن، لەسەر ئەو بنەمایەش ئێمە ڕۆژێك دوواتر ڕێككەوتنمان كرد، بۆیە ئەو دەستەواژانە ڕاست نین، كە دەڵێن حكومەتی كاربەڕێكەر دەسەڵاتی نیە پڕۆژە یاسای بودجە ڕەوانەی پەڕلەمان بكات، بەڵكو تەنها لەپەیڕەوی ناوخۆی ئەنجوومەن باسی لەوەكردووه، بەڵام بەپێی یاسای ئیدارەی دارایی كە بۆ ئەمساڵ بەركار دەبێت، ئەوە بەڕوونی باسكراوە، كە حكومەت كاربەڕێكەر بێت یان نا دەتوانێ یاسای بودجە ڕەوانەی پەڕلەمان بكات، چوونكە پەیوەندی بە خەڵك و دامەزراوەكان هەیە پێشتریش لەسەردەمی مالكی ئەوە كراوە، هیوادارین هیچ لایەنێك ئەوە نەكاتە بیانوو”.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، پێم وانیە ڕێككەوتنەكە بگەڕێتەوە خاڵی سفڕ، چونكە ڕێككەوتنەكە لەبەرژەوەندی هەردوولایە، هەندێ لایەنی عیراق خۆیان دژی ڕێككەوتنی هەولێر و بەغدان، ئەمەش شتێكی ترە

وەزیرى پێشوی سامانە سروشتیەکان و ڕاوێژكاری ئێستای سه‌رۆك وه‌زیران بە بەرپرسانى حکومەتى هەرێمى کوردستانى وتووە کەیسى کۆمپانیاى دیناستى بۆ نەوت و گاز داخراوە، بەڵام مانگى رابردوو جارێکى تر ئاگادار کراوەتەوە لەبەردەم دادگادا ئامادە بێت، کە کۆمپانیاکە داواى قەرەبووى ملیارێک و ٦٠٠ ملیۆن دۆلار لە هەرێم دەکات.


کۆمپانیای دیناستی پترۆلیۆم لە سلێمانی جێگیر کراوەو بە یاسایی کۆمپانیای ڕسپۆلی ئیسپانی کڕیوە، کە لە دوو کێڵگەی نەوتی تۆپخانەو کوردئەمیر کاردەکات.


بەگوێرەی راپۆرتێکى گۆڤارى ئۆیل پرایزى ئەمریکى،‌ مامەڵەی نێوان دوو کۆمپانیای دیناستی و ڕسپۆل بە گوێرەی یاسا دەرکراوەکانی وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێم کراوەو کە پێشتر لەژێر دەسەڵاتی ئاشتی هەورامی وەزیرى سامانە سروشتیەکان بوون ئێستا ڕاوێژکاری سەرۆک وەزیرانە.


کەیسی سکاڵاکەی کۆمپانیای دیناستی دژی حکومەتی هەرێمی کوردستان و شەخسی ئاشتی هەورامی لە دادگای شاهانەى بەریتانیا لە لەندەن تۆمارکراوە، لە کەیسەکەدا کۆمەڵێک تۆمەت تۆمارکراون وەک: کاری نایاسایی، چاوچنۆکی و هەڕەشە و تۆقاندن.


لە سکاڵاکەدا باس لەوەکراوە گوایە کەسانێک لە حکومەت و لە دوو حیزبی دەسەڵاتداری هەرێمدا هەن هەر لە وەزیری ئەوکاتی سامانە سروشتییەکان و چەند بەرپرسێکی باڵای تر داوای پشکی خۆیانیان کردووەو کۆمپانیاکەش نەیداوە. ئەو پشکەش کە داوا کراوە لەنێوان 20 بۆ 30 لە سەدی مامەڵەکە بووە، بۆیە ڕێگرییان کردووە لە مامەڵەکەو مامەڵەی نێوان دوو کۆمپانیا بەریتانی و ئیسپانیه‌كه‌ی پەکخستووە.


یەکەمجار سکاڵاکە لە 14ی مانگی ئابدا لە دادگای شاهانەی لەندەن تۆمارکراو تا کۆتایى مانگى رابردوو ئاشتی هەورامی بەرپرسانى حکومەتى هەرێمى ئاگادارکردوەتەوە ئەو کەیسە داخراوەو کۆتایی پێهاتووە، بەڵام کۆتایى مانگى رابردوو لە فڕۆکەخانەی هیسرۆ ئاشتی هەورامی نامەی دادگای شاهانەی لەندەنی دەدرێتە دەست بۆ ئەوەی ئامادەیى دانیشتنی دادگا بێت، بەپێى ئۆیل پرایز.


کاتی ئەوە هاتووە ئاشتی هەورامی بەرپرسانى هەرێم ئاگادار بکاتەوە کەیسەکە دانەخراوەو لەهەوڵى ئەوەدایە کەیسەکە دوابخات یان دادگاکە بگۆڕێت بۆ دادگایەک کە زیاتر نزیک بێت و پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان هەبێت.


بەپێى ماڵپەرى ئۆیل پرایسى ئەمریکى، لە هەموو حاڵەتەکاندا حکومەتى هەرێم رووبەڕووى داوایەکى یاسایى کۆمپانیاى دیناستى بووەتەوە کە داواى قەرەبووى یەک ملیارو ٦٠٠ ملیۆن دۆلار دەکات و ئەگەریش زۆرە بڕیارى دادگا لە بەرژەوەندى کۆمپانیاکە بێت.


ئەمە یەکەمجار نیە ئاشتی هەورامی هەڵەی وا گەورە دەکات و پابەند نابێت بە یاساکانەوەو کەرتی نەوت و گازی کوردستانی تووشی کێشەی گەورە دەکات، وەک ئەوەى پێشتر لە کەیسى دانا غازو هاوبەشەکانی روویداو بە زیانی گەورە لێى هاتە دەرەوەو خەڵكی کوردستان باجی گەورەیان دا.

بە چەند مەرجێك بانكێكی ئەمەریكا قەرز بەو كەسانە دەدات كە كاری بازرگانانی لە هەرێمی كوردستان دەكەن و كاڵا و كەلوپەلی ئەمەریكی دەهێنن.

گەیلان حاجی سەعید، سەرۆکی لقی هەولێری یەکێتیی هاوردە و ناردنکارانی كوردستان رایگەیاند، بانكێكی ئەمەریكی قەرزی درێژخایەن بە بازرگانانی هەرێمی كوردستان دەدا، وتی: "بانكی ناردن و هاوردەی ئەمەریكی، بەپێی كۆمەڵێك رێنمایی بڕیاری دا، قەرزی درێژخایەن بە بازرگانانی هەرێمی كوردستان بدات".


روونيشی كردەوە مەرجی سەرەكی ئەوەیە، ئەو بازرگان و كۆمپانیایانەی كاڵا و كەلوپەل لە ئەمەریكا دەكڕن، قەرزەكە دەیانگرێتەوە، وتیشی: "قەرزەكە بە گشتی بۆ عێراق و هەرێمی كوردستان بڕی 5 ملیار دۆلارە و وەزارەتی دارایی عێراقیش رێكکەوتنی لەگەڵ ئەو بانكە كردووە".


قەرزەكە بواری بازرگانی و پیشەسازی دەگرێتەوە و بڕی پارەكەش بەپێی گرێبەستی ئیمزاكراو لەگەڵ كۆمپانیا ئەمەریكییەكان دەبێت.


جەختيشی كردەوە، هەر بازرگان و خاوەن كۆمپانیایەكی هاوردە مەرجەكانی تێدابێت، دەتوانێت سوودمەند بێت لە قەرزەكە، كە بڕێكی باشە و گەڕاندنەوەكەشی درێژخایەنە، وتیشی: "ئەو قەرزە تەنیا بۆ ئەندامی ژوورە بازرگانییەكان، یان یەكێتیی هاوردە و هەناردە نییە، بەڵكوو بۆ هەموو بازرگان و خاوەنكارێكە".

گەیلان حاجی سەعید بۆ باس ئاشكراشی كرد، یەكەمین جارە بانكێكی ئەمەریكی قەرز بداتە بازرگانانی كوردستان، دەشڵێت: "كارەكە بە گرنگ و باش دەزانین و هاوكارییەكی باشە بۆ هەرێمی كوردستان، چونكە دەتواندرێت بۆ پڕۆژە بنەڕەتییەكان سوود لەو قەرزە وەربگیرێت".


مەرجی بانكەكە ئەوەیە، كە دەبێت بازرگانەكە كاڵا و كەلوپەلەكان لە كۆمپانیای ئەمەریكی بكڕێت و گرێبەستی هەبێت.


لە مانگی حوزەیرانی ئەمساڵدا، شاندێكی باڵای بازرگانانان و وەبەرهێنەرانی ئەمەریكی سەردانی هەولێریان كرد و جەختیان لەوە كردەوە، كە دەیانەوێت هاوكاریی هەرێمی كوردستان بكەن.


بەرپرسەكەی هاوردە و هەناردە وتیشی: "كاڵا و كەلوپەلی ئەمەریكی كوالێتییان باشە، بۆیە قەرزەكە شتێكی باشە و هێنانی كاڵای ئەمەریكيیش باشە بۆ كوردستان".


 

لەمشەوەوە كاریگه‌ری ئه‌و شەپۆلێکی باران بارین كه‌رووی لەهەرێمی کوردستان کردوو کەم دەبێتەوە.

ئەژی چەتۆ، وتەبێژی بەڕێوبەرایەتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان  رایگەیاند "لە ئەمشەوەوە کاریگەری ئەو شەپۆلە بارانە رووی لە هەرێمی کوردستان کردووە کەم دەبێتەوە، هەروەها بۆ رۆژانی دیکەش پێویستە چاوەڕوانی پێشبینیەکان بکەین".

سەبارەت بە رێژەی باران بارینیش ئەژی چەتۆ وتی "ئەمساڵ بەگشتی رێژەی باران بارین تاوەکو ئێستا باش بووە و زۆرترین رێژەی بارانیش لە شاری سلێمانی و دەوروبەری بووە".

باسی لەوەشکرد "رێژەی باران بارین گۆڕانکاری بەسەردا دێت بۆیە ناتوانین رێژەیەکی دیاریکراو بخەیەنە روو".

سەرلەبەیانیی ئەمڕۆ سێشەممە پرۆژەی بەستنی پێوەری زیرەكی كارەبا لە سنووری ئیدارەی گەرمیان، چووە بواری جێبەجێكردنەوە و بەڕێوەبەری كارەبای گەرمیانیش ڕای دەگەیەنێت بەستنی پێوەری زیرەكی كارەبا، كێشەكانی كارەبا بە ڕێژەی 80% كەم دەكاتەوە.

لەمبارەوە ئەندازیار حازم كەریم، بەڕێوەبەری كارەبای گەرمیان، ڕایگەیاند: "پاش ئەوەی وەزارەتی كارەبای حكوومەتی هەرێمی كوردستان، بڕیاری دا بەدانانی پێوەری زیرەك بۆ سەرجەم هاوبەشانی كارەبا، لە هەرێمی كوردستان، ئەمڕۆ 10/12/2019 لە سنووری ئیدارەی گەرمیان، پرۆژەكە چووە بواری جێبەجێكردنەوە و لە شاری كەلاری ناوەندی ئیدارەی گەرمیان، دەست كرا بە بەستنی پێوەری زیرەك بۆ ماڵان و دواتریش بۆ سەرجەم قەزا و شارەدێكانی سنوورەكە دەبەسترێت".

گوتیشی: "جێبەجێكردنی پرۆژەی پێوەری زیرەك بۆ كارەبا بە بەشێك لە چارەسەركردنی گرفتەكانی بەردەم سێكتەری كارەبا دادەنرێت و دانانی پێوەر بۆ هاوبەشانی كارەبا بە ڕێژەی 80% كێشەی كارەبا چارەسەر دەكات، چونكە زیادەڕۆیی سەر كارەبا ناهێڵێت".

ناوبراو بۆ باسنیوز ئاماژەی بەوەش دا: "سەرجەم ئەو جێگایانە ئاگادار دەكەینەوە كە تا ئێستا هاوبەشی كارەبایان نییە، دوا مۆڵەت بۆ بەستنی پێوەری كارەبا ڕۆژی 1/1/2020 ەو بە پێچەوانەوە لە دوای ئەو وادەیەوە پێوەری زیرەكیان بۆ نابەسترێت و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی یاسایی دەكرێنەوە".

ده‌زگاكانى راگه‌یاندنى ئه‌مریكا رایانگه‌یاند ، چاوه‌ڕێ ده‌كرێت ئه‌مڕۆ سێ شه‌ممه‌ دیموكراته‌كان لیستى ئه‌و تۆمه‌تانه‌ ئاشكرابكه‌ن ، كه‌ ده‌یخه‌نه‌ پاڵ دۆناڵد تڕه‌مپى سه‌رۆكى ئه‌مریكا .


رۆژنامه‌ى "واشنتن پۆست " لێدوانى سێ به‌رپرسى چاودێر و ئاگادارى له‌سه‌ر دۆسییه‌ى تۆمه‌ته‌كانى سه‌ر دۆناڵد تڕه‌مپ گواستووه‌ته‌وه‌ و رایگه‌یاندووه‌ ، لیستى تۆمه‌ته‌كان له‌ خراپ به‌كارهێنانى ده‌سته‌ڵات و به‌ربه‌ست دروستكردن له‌ به‌رده‌م كۆنگرێس خۆیان ده‌بیننه‌وه‌ .


تۆڕى هه‌واڵى "سى ئێن ئێن "ـیش رایگه‌یاند :" تۆمه‌تی سێ یه‌میش هه‌یه‌ ده‌درێته‌ پاڵ دۆناڵد تڕه‌مپ ، ئه‌ویش له‌ باره‌ى به‌ربه‌ست و ته‌گه‌ره‌ دروستكردنه‌ له‌ به‌رده‌م دادپه‌روه‌ره‌ى ، به‌ڵام ئه‌م تۆمه‌ته‌ تاكو ئێستا له‌ ژێر گفتوگۆدایه‌ " .


سه‌رچاوه‌كانى ئه‌و تۆڕه‌ هه‌واڵییه‌ش هۆشداریاندا ، تاكو ئێستا لیستى تۆمه‌ته‌كان له‌ چوارچێوه‌ى ئاماده‌كردندان ، ئه‌مه‌ش پاش ئه‌وه‌ى دوێنێ دوو شه‌ممه‌ دیموكراته‌كان دۆسییه‌ى لێپێچینه‌وه‌یان له‌ سه‌رۆكى ئه‌مریكا له‌ به‌رده‌م ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران خسته‌روو ، به‌و جۆره‌ش وه‌سفى دۆناڵد تڕه‌مپیان كرد ، كه‌ " مه‌ترسییه‌كه‌ بۆ ئێستا و داهاتووى " ئاسایشى نه‌ته‌وه‌یى .

دادگای تاوانەكانی سلێمانی داوای تۆمەتباری دووەمی دۆسیەی سێوان قادر و هاوسەرەكەی دەكات كە ژنەكە هاوسێیانە و پێشتریش لەسەر ئەو دۆسیەیە دەستگیركرا و پاشان ئازادكرا.

ئەمڕۆ 10ی كانوونی یەكەمی 2019 لەدادگای تاوانەكانی یەكی سلێمانی، چوارەمین دانیشتنی دادگاییكردنی هاوسەری سێوان قادر بەڕێوەچوو، دواتر دادوەر بڕیاریدا بەدواخستنی دانیشتنەكە بۆ رۆژی پێنجشەممەی داهاتوو 19ی كانوونی یەكەم.

پەرچەم قەرەداغی، سەرپەرشتیاری كەمپەینی (ببینە و بێدەنگ مەبە) تایبەت بەدۆسیەی سێوان قادر رایگەیاند: لەدانیشتنەكەی ئەمڕۆدا دادوەر داوایكرد بۆ دانیشتنی داهاتوو (س) ئەو ژنەی هاوسێی ماڵی سێوان و هاوسەرەكەی ئامادە بن، ئەو ژنەش پێشتر وەك تۆمەتبار لەو دۆسیەیەدا دەستگیركرا و پاشان ئازادكرا.

پەرچەم قه‌ره‌داغی وتیشی، "جگە لەو ژنە و هاوسەرەكەی، دادوەر داوای گرتە ڤیدیۆییەكی كرد كە لای پورزای سێوانە، لەگەڵ تیمی ئاگركوژێنەوە".

شەوی 16ی كانوونی یەكەمی 2018 لەڕووداوێكدا لەقەزای چەمچەماڵ، سێوان قادر و سێ منداڵەكەی لەماڵی خۆیان سووتان و دواتر گیانیان لەدەستدا، كەسوكاری سێوانیش هاوسەری سێوان بەسوتاندنی سێوان و منداڵەكانی تۆمەتبار دەكەن، بەڵام هاوسەرەكەشی تائێستا ئەو تۆمەتەی رەتكردۆتەوە.


57 كرێكاری ئەفریقی كە لە مانگی ئاداری ئەمساڵ هێنراونەتە هەولێرلەئێستادا تەنیا یەكێكیان دۆزراوەتەوە و ئەوانی دیكە چەند مانگێكە بێسەروشوێنن.

57 كرێكاری ئەفریقی كە لە مانگی ئاداری ئەمساڵ هێنراونەتە هەولێر، تەنیا یەكێكیان دۆزراوەتەوە و ئەوانی دیكە چەند مانگێكە بێسەروشوێنن. كرێكارەكان كە خەڵكی چوار وڵاتی ئەفریقین، كۆمپانیایەك ڤیزای بۆ وەرگرتوون و رادەستی عەقیدێكی سەر بە وەزارەتی پێشمەرگەی كردوون.

سەرچاوەیەكی ئاگادار لە دۆسیەكە پێیوایە كرێكارەكان فرۆشراون بە خەڵكی تر لە بەغدا، ئەو كرێكارە ئافرەتەش كە رزگاری بووە، لە دادگا گوتوویەتی دەست بەسەر پاسپۆرتەكەیدا گیراوە، ئەشكەنجەدراوە و دەستدرێژیشی كراوەتە سەر.

 

لە میانەی بەشداریكردنی لە كۆنفرانسی دەزگای زانایان و زانستە شەرعیەكانی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان كە لەشاری سلێمانی بەڕێوەچوو، مامۆستا سەلاحەدین محەمەد بەهائەدین ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان، ڕایگەیاند: شوناسی ئەم میللەتە لە خەتەردایەو لەچەندین لاوە بە شێوازی جیاواز جیاواز، كار لەسەر لەخشتەبردن و بەلاڕێدابردن و وونكردنی شوناسی گەنجان و لاوان و چین و توێژەكانی ئەم میللەتە دەكرێت.

هەروەها ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان ووتیشی: پێویستە لەسەر زانایان بەگشتی و زانایانی یەكگرتوو بە تایبەتی بەرنامەو پلانی گونجاو بۆ ڕوبەڕوبونەوەی ئەو بەرنامەو پلانانەی كە بۆ ناشرینكردنی شوناسی میللەت دەكرێت دابنرێت، چونكە ئاینی پیرۆزی ئیسلام ناسنامەی سەرەكی میللەتی كوردە، ڕابردووش سەلماندویەتی كە كەسایەتیە دیار و زانا بەناوبانگەكانی كورد پەروەردەكراوی دەستی حوجرەو مزگەوت بوون.

مامۆستا سەلاحەدین محەمەد بەهائەدین ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان تیشكی خستەسەر ئامادەكاریەكانی كۆنگرەی هەشتەمی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان و جەختیشی كردەوە كە سەرجەمی ئامادەكاریەكان بەرەو كۆتای دەچن و ئومێدەواریشین كە كۆنگرە ببێتە وێستگەی بەخۆداچونەوەی تەواو.

پەڕەى 1 لەکۆى 5566 پەڕەدا