هێزەكانی دژەتیرۆری عێراق و هاوپەیمانان، لە ئۆپەراسیۆنێكدا لە سنوری شارۆچكەی حەویجە شەش چەتەی داعشیان كوشت.

بەرە بەیانی ئەمڕۆ، لە زنجیرە چیاكانی حەویجە هێزەكانی دژەتیرۆری عێراق، بە هاوكاری هێزەكانی هاوپەیمانان هێرشیان كردە سەر مۆڵگەیەكی چەتەكانی داعش لە ناوچەی كوبەبیە، بەو هۆیە شەش چەتە كوژران و دەست بەسەر بڕێك چەك و تەقەمەنیدا گیرا.

سەرچاوەیەكی ئەمنی بە ڕۆژنیوزی ڕاگەیاندووە: بەرە بەیانی ئەمڕۆ لەلایەن هێزی دژە تیرۆری عێراق (فەوجی كەركوك بەهاوكاری هێزەكانی هاوپەیمانان ئۆپەراسیۆنێكی تایبەت بۆ سەر چیاكانی سنوری شارۆچكەی حەویجە ناوچەی (كوبەیبە) ئەنجامدرا، لەئۆپەراسیۆنەكەدا شەش چەكداری داعش كوژران.

وتیشی: هێزەكانمان دەستیان گرت بەسەر دوو ئۆتۆمبێل و ژمارەیەك و تەقەمەنیدا، هەر لەئۆپەراسیۆنەكەدا تواندرا چەند مۆڵگەیەكی چەكدارانی داعش خاپور بكرێت، هەروەها دوو كارمەندی دژە تیرۆر كوژران و سێی دیكە برینداربوون.

له‌ ڕووداوێكى هاتوچۆدا، له گوندی بەردەکۆز سەر بە ناحیەی بنگرد لە قەزای‌ رانیە بە گوێرەی زانیارییەکانی كوردیو  پێنج کەس  گیانیان له‌ده‌ستدا  و هەشت کەسیش بریندارن، كە دۆخی هەندێك لە بریندارەكان مەترسیدارە.

بەپێ زانیاریەكانی كوردیو ئەم روداوەی  هاتوچۆ له گوندی بەردەکۆز بووە كە سەر بە ناحیەی بنگردە، كە لە نێوان ئۆتۆمبیلی جۆری توێتا هایلۆکس و توێتا کامری ، دەرئەنجامی ئەم روداوە پێنج کەس گیانیان لە دەستدا وهەشت کەسی دیکەش بریندارن،  ئەو کەسانەی گیانیان لە دەستداوە سێ ژن و دوو منداڵن.

بەناوی خوای گەورە و میهرەبان

ئەمرۆ هەینی دایكی مامۆستا ئیسماعیل سەعدی كارمەندی ماڵپەرەكەمان كۆچی دوایی كرد، هەربۆیە بە ناوی كارمەندانی ماڵپەرەكەمان ، پرسە و سەرەخۆشى ئاراستەى خۆى و بنەماڵە كۆچكردو و کەسوکاریان دەکەین و نزا دەخوازین خواى میهرەبان جێگە و دوا مەنزڵگاى خوالێخۆشبوو بەهەشت بێت و سەبووریى بەکەس وکار و خۆشەویستانى بدات.

إنا لله و إنا إلیه راجعون

مالپەری كوردیو

 

له‌ ڕووداوێكى هاتوچۆدا، له گوندی بەردەکۆز سەر بە ناحیەی بنگرد لە قەزای‌ رانیە بە گوێرەی زانیارییەکانی كوردیو  پێنج کەس  گیانیان له‌ده‌ستدا  و هەشت کەسیش بریندارن، كە دۆخی هەندێك لە بریندارەكان مەترسیدارە.

بەپێ زانیاریەكانی كوردیو ئەم روداوەی  هاتوچۆ له گوندی بەردەکۆز بووە كە سەر بە ناحیەی بنگردە، كە لە نێوان ئۆتۆمبیلی جۆری توێتا هایلۆکس و توێتا کامری ، دەرئەنجامی ئەم روداوە پێنج کەس گیانیان لە دەستدا وهەشت کەسی دیکەش بریندارن،  ئەو کەسانەی گیانیان لە دەستداوە سێ ژن و دوو منداڵن.

ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان ڕایدەگەیەنێت، یەكگرتوو ئێستاش لەم قۆناغە بەخشندەیی هەیە، بۆیە دەبێت بەردەوامبین لەو‌ پەروەردە ‌پاكەی كە بەشانازییەوە خزمەتی گەل و نیشتمان بن.

لەمیانەی وتەیەكیدا لە خولێكی دەزگای پەروەردەی كە بۆ کارگێرانی مەڵبەندو یەکەکانئ یەكگرتوو لە شاری كۆیە، ئەمڕۆ هەینی مامۆستا سەلاحەدین محەمەد بەهائەددین ئەمینداری گشتی یەكگرتووی ئیسلامی كوردستان ڕایگەیاند، لە هەڵمەتی هەستانەوە و بەخۆداچوونەوەی یەكگرتووەكان، لەسەرەتاوە جیاواز بوون و بە جیاوازی هاتوونەتە مەیدان و سەرەتایەكی پیرۆز بوو و بە ئیرادە و هیمەتەوە كاروانی یەكگرتوو دەستی پێكرد.

وتیشی”یەكگرتوو ئێستاش لەم قۆناغە بەخشندەیی هەیە بۆیە دەبێت بەردەوامبین لەو پەروەردە ‌پاكەی كە ‌یەكگرتووەكان بەشانازییەوە خزمەتی كۆمەڵگە دەكەن و دەبێت خزمەتكاری دین بین نەك دین بكەینە خزمەتكاری خۆمان، چونكە یەكگرتوو پێویستییەكی هەنووكەییە بۆ ساحەی كوردستان ئەگەرچی لە كار و خزمەتتدا هەوراز و نشێوی زۆر هەبووە، بەڵام لە كۆڵنەدان و خزمەتكردنەكان بەردەوام دەبێت”.

 

ئێوارەی ئەمڕۆ هەینی وەزارتی دارایی و ئابووریی هەرێمی كوردستان روونكردنەوەیەكی لەبارەی لێدوانێكی د. ڕێبوار كەریم پەرلەمانتاری عێراق بۆ رادیۆی دەنگی ئەمریكا بڵاوكردەوە، كە

لە روونكردنەوەكەدا هاتووە كە ئەمڕۆ هەینی لە چاوپێكەوتنێكدا لە بەشی كوردی دەنگی ئەمریكا، د.ڕێبوار كەریم پەرلەمانتاری عێراق ڕایگەیاندبوو حكومەتی هەرێم پارەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان كە لە بەغداوە هاتووە، بۆ شتی تر خەرج كردووە، بەپێی زانیارییەكانمان داویانە بە پارەی وەبەرهێنەران، وەك وەزارەتی دارایی و ئابووری حكومەتی هەرێمی كوردستان دەمانەوێت ئەم چەند خاڵە بخەینە بەرچاوی ئەو پەرلەمانتارە بەڕێزە و هاووڵاتیانی كوردستان كە ئەو پارەیە لەچیدا خەرج كراوە.


یەكەم- حكومەتی ھەرێم مانگانە لە پێنجی مانگەوە مووچەی دابەش كردووە و ئەم مانگە ئەو رۆژە كەوتە ھەینییەوە و دوو رۆژ دواكەوت.


دووەم- حكومەتی بەغدا بۆ مانگی ١ +٢ /٢٠١٩ بڕی ٣١٧ ملیار دیناری ناردووە بۆ ھەرێم و بەوەش مووچەی مانگی ١٠ + ١١ /٢٠١٨ی پێ دراوە بە سیستەمی پاشەكەوت.


سێیەم- لە مانگی ٣دا بڕی ٤٥٣ ملیار دینار ھات كە مووچەی مانگی ١٢/٢٠١٨ی پێ درا و بێ پاشەكەوت، كە مووچەی بێ پاشەكەوت پێویستی بە ٨٨١ ملیار دینارە مانگانە و بری ٢٠٠ ملیار دینار بۆ تەواوكاری مانگی ١+ ٢ ھاتووە كە بۆ مووچەی وەزارەتی پێشمەرگە و دەرمالە و فەرقی مووچەی موچەخۆران بەكارھاتووە و بە ھیچ شێوەیەك بۆ ھیچ بابەتێكی تر بە كار نەھاتووە.


وەزارەتەكە دووپاتی كردووەتەوە كە تەواوی ئەو قسە و ھەواڵە ناڕاستانە رەت دەكەنەوە و ھیچ بنەمایەكی نیە. مانگانەش حكومەتی ھەرێم لە نێوان ٥ی مانگ تا ٢٥ی مانگ مووچەی فەرمانبەران و خانەنشینان دابەش دەكات و ئەم مانگەش ٢٣/٤ كۆتا رۆژی دابەشكردنی مووچەی ئەم مانگەیە.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەی هەرێم دەستپێکردنی شەپۆلێکی بەفر و بارانبارینی راگەیاند، ئەوە لە کاتێکدایە کە مانگێکە هەرێمی کوردستان لە وەرزی بەهاردا دەژی.

کەشناسی ئاماژە بۆ ئەوە دەکات کە ئەمڕۆ هەینی ١٩ی نیسان لەناوجەرگەی شارەکانی باشوری کوردستان بەلێزمە لەدوانیوەڕوە بارانبارین دەستپێدەکات و لەناوچە شاخاویە بەرزەکان بەفر دەبارێت.

کەشناسی ئەوەش دەخاتەڕوو کە ئەو شەپۆلە سبەی شەممەش بەردەوام دەبێت و زیاتر باران دەبارێت لە سەنتەری شارەکان.

 

 

ئەندامێكی كوردی پەرلەمانی عێراق باس لەوەدەكات ئەو پارەیەی لە بەغداوە رەوانەی هەرێم كراوە چارەنوسی دیار نییە و نەك بۆ موچە بەڵكوو لە بابەتی تردا خەرجكراوە.


لە وتووێژێكدا لەگەڵ دەنگی ئەمریكا، رێبوار كەرێم مەحمود ئەندامی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند: پاش پەیوەندیمان لەگەڵ لایەنی پەیوەندیدار كە وەزارەتی داراییە، بۆمان دەركەوت كە موچەی مانگەكانی(2،1 هەروەها 3) نێردراوە بۆ هەرێم بەڵام ئێستا هەرێمی كوردستان سەرقاڵی دابەش كردنی موچەی مانگی یەكە، كەواتە كوا موچەی مانگەكانی یەك و دوو؟ بۆیە ئەو بابەتە بەو جۆرە نیە تەنها بەشە بودجەی مانگی چوار نەگەیشتووە، لەكاتێكدا هەرێم هێشتا موچەی مانگی یەكی نەداوە، نەخێر ئەوە هەرێمە پارەی موچەی مانگی (3,2,1، )ی لەبابەتی تردا خەرج كردووە".


راشیگەیاندووە: "ئەوەی بیستومانە ئەوەیە كە ئەو پارەیە دراوەتە وەبەرهێنەران بەڵام ئەوەی كە لێی دڵنیاین ئەوەیە پارەی موچەی فەرمانبەرانی هەرێم كە لەبەغدادەوە هاتووە لەشتی تردا خەرج كراوە، وە ئێمە سەرقاڵین تا دڵنیابینەوە لەچیدا خەرج كراوە؟."


رێبوار كەریم مەحمود جەختیشی كردۆتەوە،" هەموو ڕێگایەكی یاسایی دەگرینەبەر بەڵام جارێ چاوەڕێیی ئەوەین بزانین ئەو پارەیە كە گەیشتینە دەرئەنجامی ورد لەسەر دیارنەمان و "بەتاڵان بردنی" ئەو پارەیە بێگومان قسەی خۆمان دەبێت، چونكە ئێمە پارەمان هێناوە بۆ موچەی فەرمانبەران كە موچەی پێ نادەن كوا؟ كەواتە یا دەبێت پێمان بڵێن براوە بۆ كوێ یا ئەو پارەیەیان بە "تاڵان" بردووە، چونكە كە پارەیەك هاتبێتە هەرێم و نەدرابێت بە موچە ئەی بەتاڵان نەبراوە بۆ كوێ چووە؟ كەس نازانێت!"

 

 

هەشت زیندانی بە ڕووتی راوەستێنرابوون، چوار پاسەوان بە سەتڵ ئاویان پێدادەكردن و دواتر خستیانن بە زەویدا، یەك لە ‌دوای یەك قاچی زیندانییەكانیان بەرزكردەوەو پێیەكانیان بە حەبلێك بەستەوە كە لەسەر دارێك جێگیركرابوو، تا توانای جوڵاندنی پێیەكانیان نەبێت، ئینجا هەر زیندانییەك بۆ (15) خولەك بە بەردەوامی بە بۆری پلاستیكی لەژێر پێیەكانیان دەدرا، ئەوە گێڕانەوەی زیندانییەك بوو لە موسڵ.

ئەو زیندانییە، دوای ئازادبوونی لە گرتووخانەی فەیسەڵییە لە سەرەتاكانی ئەمساڵدا، باسی شێوازەكانی ئەشكەنجەدانی بۆ رێكخراوی هیومان رایتس وۆچ باسكردووە، بەبێ ئەوەی ناوی بهێنرێت، لەبەر پاراستنی ژیانی.

هیومان رایتس وۆچ لە راپۆرتێكدا كە (18) ی نیسان بڵاویكردەوە، لێپرسراوانی باڵای حكومەتی عێراقی تۆمەتباردەكات بە پشتگوێخستنی ئەو راپۆرتانەی لەبارەی دۆخی زیندانییانەوە هەیە، بەوپێیەش هێشتا ئەشكەنجەدان بەردەوامی هەیە.

رێكخراوەكە لەرێگەی زیندانییەكی پێشترەوە، چۆتە نێو وردەكاری جۆری ئەشكەنجەی زیندانیان، بە تایبەت ئەوانەی بە تۆمەتی پەیوەندی لەگەڵ داعش دەستگیركراون.

ئەو زیندانییە دەڵێت، لە شەوێكی زیندانییكردنیدا، پاسەوانەكان لە شوێنی خۆی بردویانەتە دەرەوە بۆ بەشێكی تر لە پشت دەرگایەكی ئاسنەوە كە لە زیندانییەكانی تر دابڕاو بووە، ئەوەش بەوتەی هیومان رایتس وۆچ هاوشێوەی وەسفی ئەو شوێنەیە پێشتر دەستبەسەركراوان بۆ رێكخراوەكە باسیانكردووە.

زیندانییەكە لەبارەی ئەوەی لەو بەشەدا بینیویەتی، باسی هەشت زیندانی دەكات بە روتی ئەشكەنجەدراون و دەڵێت، دوای ئەوەی ئاویان پێداكرا، هەریەكەیان بۆ (15) خولەك لەلایەن پاسەوانەكانەوە لەژێر پێیان دەدرا، دوای لێدان و هەر لەوێدا شەش زیندانی ددانیان بەوەدانا پەیوەندییان هەبووە بە داعشەوە، رێككەوتن لەسەر ئەوەش لە دانپێدانانەكەدا بڵێن، بۆ ماوەی چەند لەگەڵ داعش بوون.

پاسەوانەكانی زیندان، جۆرە ئەشكەنجەیەكیان بەكارهێناوە كە هاوشێوەی خنكاندیان بووە بە ئاو، بۆ ئەوانەی دانیان بەهیچدا نەناوە، بەوتەی ئەو زیندانییە، دواتر پێنج لە پاسەوانەكان و ئەفسەرێك، هەریەكێك لە زیندانییەكان كە رووت بوون، بە نەقالەی پرتەقاڵییەوە بەسترانەوەو تا ئەو ئاستەی قاچیان گەیشتە سەرووی سەریان بەرزكرانەوەو دەموچاویان بە پارچەیەك پەڕۆ داپۆشرا، دواتر ئاو خرایە سەر دەمیان و بۆ پێنج خولەك بە بۆری پلاستیكی لێیان دەدرا.

ئەو زیندانییە دەڵێت، دواتر پاسەوانەكان دەستی زیندانییەكانیان لە پشتەوە بەست، لەرێی قولاپێكەوە بە سەقفەكەوە هەڵواسران بۆ نزیكەی كاتژمێرێك، بەوهۆیەوە تا كاتژمێر (2) ی بەرەبەیان هەموو زیندانییەكان دانپێدانیان لێوەرگیراوو بۆ زیندانەكەیان گەڕێندرانەوە.

دوای كاتژمێرێك لە گەڕاندنەوەی، وەك زیندانییەكە باسیكرد، كاتێك لەگەڵ (12) زیندانی تردا بووە لە بەشەكەی خۆی، سێ بۆ چوار پاسەوان چونەتە ژورەوەو بە پێڵاوەوە چونەتە سەریان، كاتێك گۆرانیەكانی داعشیان وتۆتەوە.

لە گێڕانەوەكەیدا بۆ هیومان رایتس وۆچ، ئەو زیندانییە ناوی چوار ئەفسەری گرتوخانەكەی هێناوە، كە راستەوخۆ بەشداربوون لە ئەشكەنجەدانەكەدا.

هیومان رایتس وۆچ لە راپۆرتەكەیدا ئاماژەی بەوەداوە دوای چەندین مانگ لە راپۆرتەكانی پێشتر دەربارەی هەبوونی ئەشكەنجە لە گرتوخانەكاندا، حكومەتی عێراقی وەڵامی دوو نامەیان نەدراوەتەوە سەبارەت بە دەرەنجامی رێكارو لێكۆڵینەوەكان.

(لەمیا فەقیە) جێگری بەرێوەبەری بەشی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە رێكخراوەكە دەڵێت، لەكاتێكدا حكومەتی عێراق راپۆرتەكانیان پشتگوێ بخات لەبارەی هەبوونی ئەشكەنجەوە بە بەڵگەوە، سەیرنیە پێشێلكارییەكان بەردەوامی هەبێت، بۆیە پێویستە دەسەڵاتداران بە جددی ئەو دۆسیەیە وەربگرن.

هیومان رایتس وۆچ لە مساڵدا دۆسیەی ئەشكەنجەدانی لە گرتوخانەكان و ناوی ئەفسەرانی تێوەگلاوی لەو دۆسیەیە رەوانەی لێپرسراوانی عێراقی كردووە، لەبارەی بەدوا داچوونەكانیشەوە كاتێك پرسیاری لە وەزیری دەرەوەو پشكنەری گشتی وەزارەتی ناوخۆ كردووە هیچ وەڵامێك نەدراوەتەوە.

لە سەرەتای نیسانی ئەمساڵدا، ئەنجوومەنی باڵای دادوەری لە وەڵامی رێكخراوەكەدا باسی لەوەكردووە ژمارەیەك لە دادگاكانی عێراق، لێكۆڵینەوەی لە (275) سكاڵادا كردووە دژی لێكۆڵەرەوان تا كۆتایی (2018)، لەو ژمارەیە (176) دۆسیە چارەسەر كراوە بەبێ ئەوەی رونیبكاتەوە دۆسیەكان رەتكراونەتەوە یان لێكۆڵینەوەی تێدا كراوە، بەڵام هێشتا (99) دۆسیەی تر یەكلایینەكراوەتەوە.

هیومان رایتس وۆچ داوادەكات دەستبەجێ لایەنە پەیوەندیدارەكان رێنمایی دەربكەن بۆ قەدەغەی ئەشكەنجەو مامەڵەی خراپ.

كەركوك ناو راپۆرتێكی بڵاوكردۆتەوەو تێیدا باسی لەوەكردووە، لەمیا فەقیە دەڵێت، پێویستە حكومەتەكەی (عادل عەبدولـمەهدی) سەرۆك وەزیرانی عێراق بۆ خەڵكی بسەلـمێنێت جددیە لە كۆتاییهێنان بە ئەشكەنجە لە گرتوخانەكانیدا، بۆ ئەوەش رێكارو ئیجرائاتی بەهێز بگیرێتەبەر.

 

 

كۆمپانیای ئۆكاڤانگۆ سەربە حكومەتی بۆتسوانا رایگەیاند، توانیوویەتی گەورەترین ئەڵماسی شین دەربهێنێت كە كێشی (20) قیراتە.

كۆمپانیاكە لە راگەیەندراوێكدا تیشكی خستۆتە سەر ئەوەی لە كانی ئۆپارا توانیوویەتی، ئەڵماسێكی شین بدۆزێتەوە كە كێشی (20) قیراتەو ناوی (شینی ئۆكاڤانگۆ) ی لەو ئەڵماسە درەوشاوە ناوە.

لە راگەیەندراوەكەدا ئاماژە بەوە دراوە ئەو جۆرە ئەڵماسە كە بە دەگمەن لە جیهاندا هەیە پێشتر ئەڵماسی هێندە گەورەو درەوشاوە لەو وڵاتە كە دەكەوێتە باشووری ئەفریقیا نەدۆزراوەتەوە، چاوەڕوان دەكرێت تا كۆتایی ساڵ ئەم ئەڵماسە بفرۆشرێت.

پەڕەى 1 لەکۆى 5065 پەڕەدا