سەرۆكی ئەمریكا ڕایگەیاند، سەدان سەربازی وڵاتەكەی لە سوریا دەمێننەوە، ئەوەش دوای چەند لێدوانێكی جیاواز هات لەم بارەیەوە.

تەلەڤزیۆنی ئێن بی سی ئەمریكی لەزاری (دۆناڵد ترامپ) ی سەرۆكی وڵاتەكەی ڕایگەیاندووە، وڵاتەكەی (400) سەرباز لە سوریا دەهێڵێتەوە كە (200) كەسیان لە ناوچەی ژێر كۆنترۆڵی كوردەكان دەبن.

ترامپ ئاماژەی بە شەڕی ئێستای هێزە كوردییەكان لەگەڵ داعش لە ناوچەی باغۆز لە ڕۆژهەڵاتی سوریا كردو وتی: ئەو ناوچەش لە ماوەیەكی كورتی داهاتوو ئازاد دەكرێت.

سەرۆكی ئەمریكا وتیشی: (200) سەرباز لە هێزەكانی وڵاتەكەی لە خاكی سوریاو لە نزیكی سنووری ئیسرائیل بۆ ماوەیەك دەمێننەوە.

ئەمریكا زیاتر لە (2000) سەربازی و هێزی خزمەتگوزاری لە سوریا جێگیر كردووە. ناوبراو لە مانگی دیسێمبەری ڕابردوو رایگەیاندبوو، تەواوی هێزە سەربازییەكانی وڵاتەكەی لە سوریا دەكێشێتە دەرەوە، بەڵام دواتر بە هۆی فشاری ناوخۆیی و دەرەوە قبووڵی كرد ژمارەیەك لەو هێزانە لە سوریا بمێننەوە.

بەپێی راپۆرتی دڵخۆشی نەتەوە یەكگرتووەكان، رێژەی دڵخۆشی خەڵك لەو وڵاتانە زیاترە كە دەوڵەتەكانیان خاوەن پێگەی كۆمەڵایەتی و دامەزراوەیی پتەون نەك ئەو وڵاتانەی زۆر گەشەسەندوون لە رووی ئابوورییەوە.

لە راپۆرتەكدا فینلەندا لە ریزی یەكەمدا هاتووەو بە دوای ئەویشدا بە ریزبەند دانیمارك، نەرویج، ئایسلەندا، هۆڵەندا، سویسرا، سوید، نیوزلەندا، كەنەداو نەمسا هاتوون.

ئەوەی بۆتە جێگەی سەرنج پێنج وڵاتی یەكەمی ریزبەندییەكە وڵاتانی ئەسكەندەنافیان و تەنها یەكێك لەو (10) وڵاتانەی لە رووی ئابوورییەوە هەرە گەشەكردوون لە ریزبەندی دە یەكەمی لیستەكەدا دێت و لە ریزی نۆیەمی جێ دەگرێت كە كەنەدایە. 

ئەمریكا كە دەوڵەمەندترین وڵاتی جیهانە لە ریزی (19) میندا دێت، چین كە لە رووی گەشەی ئابوورییەوە لە دوای ئەمریكایە لە ریزی (94) مین، ژاپۆن لە ریزی (58) مین، ئەڵمانیا لە ریزی (17) مین، بەریتانیا لە ریزی (15) مین، هیندستان لە ریزی (140) مین، فەرەنسا (24) ەمین، بەڕازیل (32) ەمین و ئیتاڵیاش لە ریزی (36) ەمیندایە.

ریزبەندی دڵخۆشی خەڵك لە رووسیا بە بەراورد لەگەڵ ساڵی رابردوو نۆ پلە هاتۆتە خوارەوەو لە ریزبەندی (68) ەمیندا جێگیر بووە.

توركیا كە (17) ەمین دەوڵەمەندترین وڵاتی جیهانە لەو لیستەدا لە نێوان (156) دەوڵەتدا لە ریزبەندی (79) مدایە.

كەمترین رێژەی دڵخۆشیش لەنێو ئەو (156) دەوڵەتەدا باشووری سودانە بە دوای ئەویشدا كۆماری ئەفریقیای ناوەڕاست، ئەفغانستان، تانزانیا، رواندا، یەمەن، مالاوی، سووریا، بۆستواناو هایتی دێن، (20/3) ی هەموو ساڵێك وەك رۆژی جیهانی دڵخۆشی لە جیهان یاد دەكرێتەوە.

 

 

 

هەوڵ بدەن بەلایەنی كەمەوە تاكو تەمەنی شەش ساڵی چا نەدەن بە منداڵەكانتان، ئەگەر دوای ئەو تەمەنەو پێش ئەو تەمەنەش چاتان پێدا با كاڵ بێت و شەكری زۆر كەم بێت یان هەر تێیدا نەبێت، بۆچی ؟

1. لەبەر ئەوەی چا بڕێكی زۆر كافاینی تێدایە، كەواتە دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی فشاری خوێن و دروستكردنی دوودڵی، دڵەڕاوكێ و چاڵاك بوونی منداڵەكە بۆیە كێشە بۆ خەوی منداڵەكە دروست دەكات. 

2. چۆن لە گەورە كاریگەری هەیەو سەر ئێشە دروست دەكات ئەگەر ڕۆژێك نەتوانیت بیخۆیتەوە بەهەر هۆیەك، ئەوە لە منداڵیش دوای فێربوونی ئەگەر ڕۆژێك نەیخواتەوە ئەوە تووشی سەرئێشەو توڕەبوون دەبێت. 

3. ئەگەر لە جیاتی كوپێك چا كوپێك شیری پێبدەیت، ئەوە ووزەیەكی زۆرترو تەندروستر دەبەخشێت بە منداڵەكە، چونكە گەدەی منداڵ بچووكە، بۆیە لەوانەیە بە چاكە بڕێكی زۆر گەدەی داگیر بكات و نەهێڵێت جێگەی خواردنی سوودبەخشی تر ببێتەوە. 

4. لەبەر ئەوەی منداڵ بڕێكی زۆر شەكر دەكاتە چایەكەوە بۆیە زیانێكی زۆر بە ددانەكانی دەگەیەنێت. 

5. لەبەر ئەوەی چا وەكو دەرمانی میزپێكەر ئیش دەكات بۆیە دەبێتە هۆی بەفیڕۆدانی بڕێكی زۆر كالیسیۆم لە میزدا. 

6. زۆربەی كات كێشەی گەدە وەك دڵەكزێ بۆ منداڵ دروست دەكات.

هەندێ سەرچاوە دەڵێن، چا دەبێتە هۆی كەمتر هەڵمژینی ماددەی ئاسن لە ڕیخۆڵەكانداو دواتر دەبێتە هۆی كەمخوێنی، بەڵام هەندێ سەرچاوە ڕەتی ئەوە دەكەنەوە كە هیچ پەیوەندییەكی بەوەوە هەبێت، لەوانەیە زیاتر بەهۆی كەم خواردنی خواردنی سوودبەخشەوە هەبێت لە ئەنجامی زۆر خواردنەوە چاوە.

 

 

زۆرجار كاتێك سەردانی پزیشك دەكەین بۆ چارەی نەخۆشییەك، راستەوخۆ پزیشك سەیری زمانمان دەكات، ئەمەش لەبەر چەند هۆكارێكە كە بریتین لەمانەی خوارەوە.

1. رەنگی زمانی زەرد : نیشانەیە بۆ بوونی رێژەی زەردی لە خوێن.

2. رەنگی زمانی شین : نیشانەیە لەسەر بوونی نەخۆشی لە دڵ یان كۆئەندامی هەناسە. 

3. رەنگی زمانی سوری پەمبەیی : نیشانەی تەندروستیەكی باشە. 

4. رەنگی زمانی كاڵ : نیشانەیە بۆ بوونی ئەنیمیا.

5. بوونی پارچەی سپی لەسەر زمان: نیشانەیە لەسەر بوونی گەرمی لەش (نەخۆشی تا) و كێشە لە هەرسكردن.

6. بوونی قڵش لەسەر زمان : نیشانەیە لەسەر بوونی قەلەقی و دڵەراوكێ.

 

 

 

كەسێك لە شاری بەرلین هێرشی كردە سەر دوو ئافرەتی باڵاپۆشی موسڵمان و پاشان ناوچەی جێهێشت.

لە شاری بەرلین كەسێك هێرشی كردە سەر دوو ئافرەتی باڵاپۆشی موسڵمان كە یەكێكیان دووگیان بووەو دواتریش ناوچەكەی جێهێشتووە.

ئەم ڕووداوە لە شاری بەرلینی پایتەختی ئەڵمانیا ڕوویداوەو كەسەكە لە نزیكی شەمەندەفەری نیوكۆڵن پەلاماری ئەو دوو ئافرەتە باڵاپۆشەی داوەو شەقی لەیەكێكیان وەشاندووەو دواتریش پۆلیس بۆ لێكۆڵینەوە لەم ڕووداوە گەیشتوونەتە شوێنەكە، بەڵام كەسەكە ناوچەكەی جێهێشتبوو.

 

 

لێرە بەدواوە پێ دەنێینە وەرزی بەهاری ڕەنگین جا لەگەڵ هاتنی ئەو وەرزە خۆش و دڵفڕێنەدا چەندین گیای خۆڕسكی وەك كەنگرو تۆركەو كاردی و دۆمبەڵان و هی دیكە لە ناخی زەویدا پەیدا دەبن هەموو ئەوانە جۆرە خۆشیەكی بێ ئەندازە بە سەرجەم مرۆڤایەتی دەبەخشن كە هەموو ئەوانە دەبنە خۆراكی ڕۆژانەی هەموو ماڵەكان و ئیدی بە درێژایی ئەو وەرزە لە كۆڵ خواردنی چەورو قورس و گران دەبینەوە، ئەو خواردنە ناتەندروستانەی ژیان و تەندروستی هەموومانی خستۆتە مەترسیەوە، بۆیە خەڵكی هەر لە كۆنەوە تا ئێستا لە وەرزی بەهاردا بە پلەی یەكەم پشتیان بەو خۆراكە بەهارییانە بەستووەو لە ماوەی ئەو وەرزەدا تێرو پڕیان لێ خواردووە و كۆڵی دڵیان پێ دامركاندوە.

جگە لە خواردنیش نوژدارەكان و هەموو ئەوانەی لە بواری تەندروستیدا كار دەكەن بەپێی ئەزموونی خۆیان دەڵێن ئەو گیا بەهاریانە جگە لە خواردنەكەی سەرچاوەیەكی باشن بۆ چارەسەری زۆرێك لە نەخۆشییە سەخت و دژوارەكانی سەردەم، چونكە زاناكان لە كۆن و ئێستادا جۆرەها داو و دەرمانیان لەو گیا یە سروشتیانە دەرهێناوەو چارەسەری زۆرێك لە دەردو نەخۆشییە سەخت و دژوارەكانیان پێ كردووەو بە شێوەیەكی بەردەوامیش كاری جیدی لەسەر دەكەن، بە تایبەتی ئەوانەی شارەزاییەكی باشیان لەو جۆرە گیایانە هەیەو بەپێی ئەزموونی خۆیان سوودیان لێ وەرگرتووەو داواشیان كردووە بۆ دوور كەوتنەوە لە نەخۆشی و دەستكەوتنی تەندروستییەكی باش ئەو گیایە خۆرسك و بەهاریانە وەك خواردنی سەرەكی خۆیان بەكار بهێنن و لێی جیا نەبنەوە، ئەوەی كە زۆر بەرچاویشە خەڵكی بۆ ئەوەی لە وەرزەكانی دیكەش سوود لەو گیا بەهارییانە ببینن ڕێژەیەكی باش لەو گیایانە دەكڕن و لە نێو بەفرگرەی ماڵەكانیان هەڵیدەگرن تا لە وەرزەكانی دیكە بە بەردەوامی لێی بخۆن و ئەو خواردنە بەسوودانەیان لێ دانەبڕێ، ئەگەرچی لایەنە تەندروستیەكان لەمبارەیەوە هۆشداری زۆریانداوە كە ناشێ هەموو خواردنێك لە بەفرگرە هەڵبگیرێ بەقەد ئەوەی دەبێ وەك سەردەمی پێشان وشك بكرێتەوە باشترە بۆ ئەوەی سوودەكانی لەدەست نەدەن و لە هەمان كاتیش زیان بە تەندروستی نەگەیەنن، دیارە نرخی ئەو گیایانەش لەسەرەتای دەركەوتنیان كەمێك گرانن و هەموو خەڵكەكە بۆیان ناكڕێ كە لەسەری بەردەوام بن.

بەڵام دواتر نرخەكەی وردە وردە هەرزان دەبێت، تەنیا دۆمبەڵان نەبێ كە هەردەم نرخەكەی لەبەرزیدایەو كەم خێزان هەیە بتوانێ بیكڕێ و تێر بە زگی خۆی لێی بخوات، بەڵام سوپاس بۆ خوای گەورە ئەمساڵ دۆمبەڵان یەكجار زۆرەو نرخەكەشی تا ئەندازەیەك باشە بە بەراورد بە ساڵەكانی ڕابردوو، كوردەواری خۆمانیش زۆر باشیان وتوە : كە دەڵێن كەنگرو ماست بە وادەی خۆی، بۆیە هەموو خەڵكی بە تێكرا سوود لەو گیا بەهارییانە دەبینن و كابانی ماڵەكان بە جۆرەها شێوە لێی دەنێن و خۆیان پێ تێر دەكەن، ئەو وەرزە ڕەنگینە دەبێتە دەرفەتێكی باش ئەو ئافرەتە ئازاو بوێرانە كە ڕۆژانە كەنگرو تۆركەو كاردی و دۆمبەڵان لەو دەشت و دەرە بە لێشاو بڕنن و بیهێنن لە بازاڕەكاندا بە خەڵكی بفرۆشنەوە، هەموو ساڵێكیش ئەو بازاڕە جمەی دێ و كڕیارێكی زۆری هەیە، لەوەشدا ئەوەمان بۆ دەردەكەوێ كە ئافرەت هەمیشە شان بە شانی پیاو لە مەیدانی كار بووە، بە تایبەتیش لە ڕاهیكردنی كاروباری دەشت و لادێكان و یارمەتیدەرێكی زۆر باشی پیاو بووە، سەبارەت بەو پرسە پیاوە دنیا دیدەكانمان بیرەوەرییەكمان بۆ دەگێڕنەوەو دەڵێن : دێتەوە بیرمان ئافرەتی كورد بە كۆمەڵ بەرامپیلێكیان لەنێو قەدی خۆیان دەبەست و لە چوار دەوری پیرە قەڵاتەكەی هەولێر ئەو گیا بەهارییانەیان دەڕنێ و ئەوەی لێیان دەخواردو ئەوەی دیكەشیان لە بازاڕ دەفرۆشت، لە شوێنەكانی دیكەش بە هەمان شێوە، بەڕاستی دیمەنێكی جوان و بەرچاو بوو كە ئێستاش لەبیر و هزری زۆرێك لە ئێمە ماون.

 

 

لێژنەی دارایی پەرلەمانی كوردستان لەسەر پێدانی دوو مووچە لەمانگی داهاتوو، دێتەدەنگ و جێگری سەرۆكی لێژنەكەش رایدەگەیەنێت: لەئێستادا عێراق یەك مووچە دەنێرێت، بۆیە لەهەرێمیش یەك مووچە دەدرێت، بەڵام بەبێ پاشەكەوت و بەتەواوی دەدرێت، بۆیە دوو مووچە دابەشناكرێت.

هێڤیدار ئەحمەد، جێگری سەرۆكی لێژنەی دارایی و كاروباری ئابووری لەپەرلەمانی كوردستان رایگەیاند: ئەو قسانەی لەبارەی پێدانی دوو مووچە لەمانگی (4) دا دەكرێت راست نین، ئێمە هیچ زانیارییەكمان لەوبارەیەوە نییە، ئەوەی هەیە حكومەت هەموو مانگێك لەكاتی خۆیدا مووچەی مانگانە دەدات.

وتیشی: تائێستا قسەكە لەسەر ئەوەیە مانگانە بەغدا یەك مووچە دەنێرێت، لەهەرێمیش یەك مووچە دەدرێت، بەڵام ئەوەی گرنگە مووچە بەبێ پاشەكەوت و بەتەواوی دەدرێت.

ناوبراو بۆ رادیۆی سلێمانی ئاماژەی بەوەشكرد، ئەو (68) ملیار دینارەی بۆ مووچەی پێشمەرگە دانراوە، حكومەتی عێراق نەیناردووەو هەرێم خۆی دابینی كردووە.

راشیگەیاند: جیاوازی موچە (فروقات) ی مانگی (1و2) كە عێراق بۆ هەرێمی خەرجكردووە، بڕەكەی تەنیا (274) ملیار دینارە، ئەوەش ئەوەندە كەمە، بەشی مووچەی هێزە ئەمنییەكانیش ناكات، بۆیە لەئێستادا حكومەت تەنیا یەك مووچە دەدات و دوو مووچە نییە.

 

 

بەهۆی هاتنی وەرزی بەهارو نەورۆز، خەڵكی بەگشتی ئارەزووی گەشت و سەیران دەكەن، بەڵام بەشێكی گەشتیاران ئێوارن بە خۆیان و منداڵەكانیانەوە بە تەندروستییەكی خراپەوە دەگەڕێنەوە بۆ نێو ماڵ و بە ناچاریش بۆ چارەسەری خۆیان دەبێت سەردانی پزیشك و نەخۆشخانە بكەن.

هەر بۆیە پزیشكان چەند ئامۆژگارییەكیان بۆ خەڵك هەیە كە چۆن ئامادەكاری بۆ خواردن و گەشتێكی تەندروستی، پزیشكان بە پێویستی دەزانن بۆ دەستەبەركردنی گەشتێكی تەندروست مەرجە تەندروستییەكان لەبەرچاو بگیرێت:

1. پێویستە كاتێك كە گەیشتنە شوێنی دیاریكراو جێگەیەگی تەندروست دیاری بكەن، شوێنەكە پیس نەبێت و هەوایەكی پاكی هەبێت و تا پێیان بكرێت جگەرە نەكێشن و هەوای پاكژ هەڵمژن، هەروەها پێویستە ئەو شوێنەی هەڵی دەبژێرن دور بێت لە گژوگیای بەرز، چونكە ئەگەر هەیە كە لە نێو ئەو گژوگیایە مارو دوپشك خۆیان حەشاردابێت، ئەگەربێت و پێشتانەوە نەدەن ئەگەر هەیە بەسەر جەستەتاندا هەڵگەڕێت و تووشی حەساسیەتتان بكات.

2. دەبێت هەوڵبدەن خواردنەكانتان زۆر چەور نەبێت، گۆشت بۆخۆی چەورە ئەگەر هاتوو هەر بەكارتان هێنا لە خۆراكەكانتاندا ئەوا ڕۆن زۆر بەكار نەهێنن تا خۆاردنەكانتان چەور نەبێت، چونكە ئەو خۆراكە چەورانە لەكاتی سەیراندا كە زۆر دەخورێت ئەگەر هەیە توشی نەخۆشی گەدەو ڕیخۆڵەتان بكات.

3. كاتێك خۆراك ئامادە دەكەن نابێت بەشەو ئامادەی بكەن و بیكوڵێنن، هەربۆیە وا باشترە بەیانی زوو هەستن و خۆراكەكان حازر بكەن، چونكە ئەو خواردنەی ئامادەی دەكەن چەورەو مادەی پرۆتیناتی زۆرەو گۆشتیشی تێدایە، ئەوانەش كاتێك لە نێو ئۆتۆمبێل دادەنرێت و تا دەبرێتە شوێنی گەشتكردنەكەیان ئەگەر هەیە تێك بچێت، هەروەها ئەگەریش هەیە میكرۆب بچێتە ناوی، هاوكات بەهۆی ئەوەی كە شوێنی گەشتكردن دڵڕفێنە گەشتیاران زیاتر دەخۆن و ئەمەش وا دەكات تووشی نەخۆشی گەدەو سكچوون و ڕشانەوە بن.

4. كەمبخۆن، چونكە زیاتر واباوە دوای نانخواردنی نیوەڕوانان سەیرانچی بەسەر چیادەكەون و دەچن و دەگەڕێن، ئەمەش دەبێتە هۆكاری ئەوەی كە تووشی نەخۆشیتان بكات، بۆیە واباشە كەم بخۆن و ئاگاتان لە تەندروستی خۆتان بێت. 

5. خەڵك لە بەهاردا دەبێت خۆیان بەدوور بگرن لە مەلەوانیكردن، چونكە ئەو جێگەیانەی كە ئاوی لێیە لە ڕوی تەندروستییەوە شیاو نییە بۆ مەلەكردن، هاوكات هیچ گرێنتییەك نییە كە شوشەی شكاو، بەردی تیژ، پاشماوەی ئۆتۆمبێلی تێدا نەبێت لەكاتی خۆهەڵدان ئەگەر هەیە كەسەكە دوچاری كارەساتێك بێت و یاخوود توشی خوێن بەربوون بێت.

6. پێویستە ئەو خۆراكەی كە لەنێو ئۆتۆمبێل دادەنرێت لە شوێنێكی گەرم دانەنرێت، ئەگەر چی دایدەپۆشن ئەوا كێشە نییە، بەڵام پێویستە لە شوێنێكی وەها دایبنێن ئەو خۆراكانە نەترشێت و لە ڕوی تەندروستییەوە نەبێتە كێشە.

7. پێویستە منداڵەكان وا فێر بكەن كە هیچ گژوگیایەك نەخۆن و دەستی لێنەدەن، چونكە ئەگەر هەیە ئەو گژوگیایە ژەهراوی بێت و منداڵیش كەمتر توانای بەرگری لەو گژوگیایە بكات و ئەگەر هەیە ببێتە مایەی گیان لەدەست دانی منداڵ، هەروەها ئەگەر منداڵ دەستی لە گیا داو هەستیان كرد تووشی حەسایەت هاتووە ئەوا پێویستە بە زووترین كات ببرێت بۆ لای پزیشك و نەخۆشخانە تا چارەسەر بكرێت.

8. ئەو پاشماوانەی كە لە خۆراك و ئاو دەمێنێتەوە، پێویستە بەشێوەیەكی تەندروست هەڵبگیرێت و فرێ بدرێت، چونكە ئەو پاشماوە پلاستیكیانە خەڵك تووشی شێرپەنجە دەكەن و پێویستە بەشێویەكی تەندروست فرێ بدرێت.

9. بە هیچ جۆرێك ئاوی جۆگەو گۆمەكان بەكار نەهێنن بۆ خواردنەوە و قاپ شۆردن، چونكە ئەو ئاوانە بەهیچ جۆرێك مادەی كلۆریان تێدا نییەو ئەگەریش هەیە تێكەڵ بوبێت بە پاشەڕۆی خەڵكی گوندەكان و سەیرانكەران و نابێت قاپ و دەستیان بشۆن، هەوەها چای پێلێ نەنرێت.

10. ئەو ئاوەی كە لە بتڵ كراوە نابێت لە بەر ڕۆژ دای بنێن، چونكە مانەوەی ئاوی لە بتڵ كراو لەدوای شەش كاتژمێر لەبەر ڕۆژ لە ڕووی تەندروستییەوە شیاو نابێت بۆ خواردنەوە.

ماكوان عیززە‌ت – هەولێر

پەڕەى 1 لەکۆى 4954 پەڕەدا