بەشێك لە ژنان لە دووەم قۆناغی دووگیانبووندا دووچاری ژەهراویبوونی دووگیانی دەبنەوە، واتە لە سەرەتای مانگی چوارەم تا مانگی شەشەمی دووگیانیدا، واتە ویڵاش توانای نامێنێت خۆراك بە كۆرپەلە بگەیەنێت و بەوەش مەترسی گەورە دەخاتە سەر گیانی كۆرپەلەوە، بۆیە مامەڵەی هەڵە لەگەڵ ئەو حاڵەتەو ئاشكرانەبوونی لەكاتی گونجاودا دەبێتە هۆی ئەنجامی خراپ بۆ سەر تەندروستی دایك و منداڵیش. 

پزیشكان بەوردی هۆكاری ژەهراویبوونی دووگیانی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەهۆی پێكهاتەی نائاسایی فرمانی ویڵاشەوە روودەدات كە رەنگە بەهۆی ئەوانەی خوارەوە دروست ببێت:

بەرزی پەستانی خوێنی درێژخایەن، ئەو ژنانەی لەكاتی دووگیانی پەستانی خوێنیان بەرز دەبێت، تەمەن هۆكارێكی كاریگەرە كاتێك ئەو ژنانەی تەمەنیان لە خوار (20) ساڵ و لە سەرووی (35) ساڵە زیاتر ئەگەری تووشبوونیان هەیە، دووگیانی بە جمك دوو یان سێ كۆرپەلە، نەخۆشی شەكرە یان هیتر كە كار دەكەنە سەر لوولەكانی خوێن، نەخۆشی گورچیلەو زیادبوونی رێژەی پرۆتین لە میزو بەدخۆراكی و زۆر لاوازی دایك. 

ژەهراویبوونی دووگیانی كار دەكاتە سەر ویڵاش كە ئەو ئەندامەیە ئۆكسجین و خۆراك لە خوێنی دایكەوە بۆ خوێنی كۆرپەلە دەگوازێتەوە، بۆیە ئەو كاتەی بەرزە پەستانی ئاسایی خوێن كەم دەبێتەوە كار دەكاتە سەر پاڵنانی خوێن لەناو لوولەكانی خوێن و رەنگە ئەوكات ویڵاش نەتوانێت كاری خۆی ئاساییانە بەجێ بگەیەنێت و ئەوەش دەبێتە هۆی كەمبوونەوەی كێشی منداڵ و كێشەی تریش، كە زۆر جار كێشەكانی ویڵاش پێویست بە لەدایكبوونی زوو دەكات بۆ پاراستنی گیانی منداڵ و رەنگە بشبێتە هۆی مردنی كۆرپەلە ئەگەر زیانی زۆر بەر ویڵاش بكەوێت.

لە مەترسیدارترین كێشەكانی رووبەڕووی ژنی دووگیان دەبێتەوە ژەهراویبوونی دووگیانییە كە زۆر نیشانەی روونی نییە ئاماژە بەو حاڵەتە بكات مەگەر لە قۆناغە پێشكەوتووەكان نەبێت. بەڵام ئەو نیشانانە چین ؟؟

ژەهراویبوونی دووگیانی یەكێكە لە كێشە مەترسیدارەكانی دووگیانی كە بەوە جیا دەكرێتەوە كە ژنی دووگیان پەستانی خوێنی بەرز دەبێتەوەو كێشە دەكەوێتە كاركردنی چەند ئەندامێكی ناوخۆی لەشی وەك گورچیلەو جگەر.

بەپێی راپۆرتێكی دامەزراوەی (Preeclampsia Foundation)، ئەو حاڵەتە لە (5 – 8%) ی كۆی حاڵەتەكانی دووگیانی پەرە دەستێنێت، پسپۆڕان وریایی دەدەن كە ئەگەر چارەسەری پێویست بۆ حاڵەتەكە نەكرێت، دۆخەكە بۆ ژەهراویبوونی تەواو پەرە دەستێنێت و ئەوەیش دەبێتە هۆی دروستبوونی نۆرەی پەركەم (سەرع)، تا مردن.

بۆیە رەنگە هەست بە بەرزی پەستانی خوێن لە ژنی دووگیان نەكرێت، بەڵام گەیشتنی پەستانی خوێنی بۆ ئاستی (140/90) لەوانەی كە پەستانی خوێنیان پێشتر بەرز نەبووە، رەنگە ئاماژەیەك بێت بۆ حاڵەتی ژەهراویبوونی دووگیانی. 

هەروەها یەكێك لە ئاماژە كلاسیكییەكانی ئەو حاڵەتە بوونی پڕۆتینە لەناو میزدا، كە ئەو نیشانەیەش تەنیا لەكاتی پشكنین لای پزیشك و لە نەخۆشخانە دیار دەكەوێت، كە بەهۆی گرژبوونی لوولەكانی خوێن بەهۆی بەرزی پەستانی خوێنەوە روودەدات.

نیشانەكانی ژەهراویبوونی دووگیانی بەرەبەرە لە دوای (20) مین هەفتەی دووگیانبوون دیار دەكەوێت لە نێوان نیشانەی ئاسایی و مەترسیدار، لە نیشانەكانی:

1. ئەگەر پەستانی خوێن پێش دووگیانبوون ئاسایی بێت، پەستانەكە لەدوای دووگیانی بەرز دەبێتەوە بۆ زیاتر لە (140/90) مم جیوە. 

2. زیادبوونی رێژەی پڕۆتین لە میزدا. 

3. سەرئێشەی توند. 

4. كێشە لەبینین و هەستیاری و كوێری كاتی. 

5. ئازار لای راستی سەرەوەی سك. 

6. زیادبوونی كتوپڕی كێشی لەش (زیاتر لە نۆ كیلۆگرام لە هەفتەیەك). 

7. هەڵاوسانی دەموچاوو پێ و دەست.

ئەژین عەبدولڵا – هەولێر 

 

 

زانایانی كەنەدی باس لە ڤیتامین دی دەكەن كە زیادبوونی لە لەشدا رەنگە ببێتە هۆی دروستكردنی كێشەی مەترسیداری تەندروستی و گورچیلە لەناو دەبات.

وەك زانایان دەڵێن، ڤیتامین دی ئەگەر بە رێژەیەكی زۆر لە لەشدا هەبێت، زیانی گەورەی بۆ گورچیلە هەیەو لەناوی دەبات، ئەوەش كاتێك دەركەوت كە كەسێكی كەنەدی سەردانی شارەزایانی كردو دۆخی تەندروستی خراپ بووە، دواتر دەركەوتووە كە رێژەیەكی زۆری كالیسیۆم و پاراسرین لە خوێنیدا هەبووە كە لەگەڵ بوونی ڤیتامین دییەوە دێت، هاوكات هیچ جۆرە نەخۆشییەكی تر لەو كەسە نەدۆزرایەوە. 

بۆیە دەركەوت ئەو نەخۆشە بۆ ماوەی سێ ساڵ تەواوكەری چاڵاككەری بایۆلۆجی وەرگرتووە، كەچی دۆخی تەندروستیەكەی بەرەو خراپی چووەو بڕی ڤیتامین دی لە لەشیدا زۆر بووە بەهۆی بەركەوتنی تیشكی خۆرەوە.

لەگەڵ ئەوەی ڤیتامین دی یەكێك لە پێویستییە گرنگەكان بۆ تەندروستی مرۆڤ و كەمی لە لەشدا چەندان كێشەت بۆ دروست دەكات، بەڵام زێدەڕۆیی لە وەرگرتنی یان زیادبوونی رێژەكەی لە لەش كاریگەری ترسناك و نەرێنی هەیە، بەم دواییەش توێژینەوەیەكی نوێ دەریخستووە كە ڤیتامین دی ئەگەری تووشبوون بە جۆری دووەمی نەخۆشی شەكرە كەم ناكاتەوە.

ڤیتامین دی پێویستە بۆ پاڵپشتیكردنی زۆرێك لە فرمانە گرنگەكانی لەش لەوانە كار بۆ مژینی كالیسیۆم و مەگنسیۆم و فۆسفات دەكات، هەروەها زۆر پێویستە بۆ پاڵپشتیكردنی سیستەمی بەرگری لەش و دەمارو ماسولكەكان، بەڵام لەكاتی وەرگرتنی بڕێكی زۆر لەو ڤیتامینە چەندان زیانی تەندروستی دروست دەكەن بەتایبەتی بۆ گورچیلەكان، لەكاتی وەرگرتنی زیاتر لە (3.6) ملیۆن یەكەی نێودەوڵەتی لە ڤیتامین دی لە ماوەی كەمتر لە سێ مانگدا دەبێتە هۆی تووشبوون بە تێكچوونی گورچیلە، چونكە زیادبوونی ئاستی ڤیتامین دی لە خوێن ئەگەری هەیە ببێتە هۆی زیادبوونی هەڵمژینی كالیسیۆم كە زیادبوونی پێوەستە بە دروستبوونی كریستاڵەكان لە شانە نەرمەكانی لەش وەك گورچیلەو ئەوەش دەبێتە هۆی شێوان و تێكچوونی بە شێوەیەكی بەردەوام و پەككخستنی. 

نیشانەكانی زیادبوونی ڤیتامین دی لە لەش بریتییە لە كەلەكەبوونی كالیسیۆم لە گورچیلە و تووشبوون بە هێڵنج و رشانەوەو لەرزو تاو ئازاری توند لە گەدەو لاتەنیشتەكانی پشت و ناوچەكانی سمت و گون لە پیاواندا، لە زیانەكانیشی لەكاتی زیادبوونی بڕی ڤیتامین دی لە لەش بۆ زیاتر لە (100) نانۆ گرام بۆ هەر میلیترێك خوێن، كاریگەری مەترسیدارو ژەهراویبوونی دەبێت، بۆیە ئەگەر فەرامۆش بكرێت، كالیسیۆمی زیاتر هەڵدەمژرێت و دەبێتە هۆی چەند نیشانەیەكی وەك رشانەوەو هێڵنج هاتنەوەو ئازاری گەدەو قەبزی و سكچوون و هەستكردن بە ماندوویی و سەرسووڕان و شپڕزەیی و كەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن و تێنووبوونی زۆرو زۆر میزكردن.

جیا لە زیانگەیاندن بە ئێسك، چونكە زیادبوونی ئاستی كالیسیۆم لە خوێن رەنگە ببێتە هۆی كەمبوونەوەی ئاستی ڤیتامین كەی لە خوێن كە وەك پارێزەری كالیسیۆم لە خوێن و ئێسكدا كار دەكات.

ئەژین عەبدولڵا – هەولێر

 

 

 

توێژینەوەیەكی نوێ دەریخستووە تەماتە سودێكی زۆری هەیە بەشێوەیەكی بەرچاو ڕێگە لەشێرپەنجەی پرۆستات دەگرێت كە بە زۆری پیاوان تووشیان دەبێت.

لەكاتێكدا ژمارەی توشبوانی شێرپەنجەی پرۆستات لە سەرتاسەری جیهاندا ڕوو لەزیادبوونە، توێژەرەوانی بەریتانیا لە زانكۆی بریستۆل دوای چەندین توێژینەوەی گرنگ بۆیان دەركەوتووە ئەو پیاوانەی هەموو هەفتەیەك (10) جار تەماتە دەخۆن بە ڕێژەی (20%) لە توشبوون بە شێرپەنجەی پرۆستات پارێزراون.

ئەم توێژینەوەیە كە ئەنجامەكەی لە یەكێك لەگۆڤارە تەندروستییە بەناوبانگەكانی بەریتانیادا بڵاوكراوەتەوە، جەخت لەوە دەكاتەوە كە جگە لەگرتنەبەری سیستەمێكی خۆراكی گونجاو كە بریتییە لە سەوزەو میوەو بڕێكی كەمی گۆشتی سوور تەماتەش دەچێتە پاڵ ئەو خۆراكە بە سودانەی كە ڕۆڵی كاریگەری هەیە لە كەمكردنەوەی ئەگەری توشبوون بە شێرپەنجەی پرۆستات.

بەپێی ئامادەكارانی ئەو توێژینەوەیە كە بریتی بووە لەچاودێریكردنی نزیكەی (20) هەزار پیاوی بەریتانی كە تەمەنیان لەنێوان (50 – 69) ساڵیدا بووەو دەركەوتووە ئەوانەی هەفتانەی (10) جار تەماتەیان خواردووە بە بەراورد لەگەڵ ئەوانەی تەماتەیان نەخواردووە بە ڕێژەی (20%) ئەگەری تووشبونیان بە شێرپەنجەی پرۆستات كەمترە.

لەمبارەیەوە ڕۆژنامەی دەیلی ئیكسپریس لە زاری (ڤانیسیا ئەی ئاڕ) لە كۆلێژی پزیشكی كۆمەڵایەتی و كۆمەڵگەی سەر بەزانكۆی بریستۆل‌ و یەكێك لە بەشدارانی توێژینەوەكە بڵاویكردۆتەوە، ئەو دەرئەنجامانەی دەست كەوتوون سەبارەت بە سوودەكانی تەماتە زۆر شتێكی گرنگ و پڕبایەخن بۆ سنوردانان بۆ شێرپەنجەی پرۆستات، بەڵام سەرەڕای ئەوە پێویستە تاقیكردنەوەی زیاترو توێژینەوەی ووردتر بكرێت بۆ دەستخستنی ئەنجامی یەكلاكەرەوە.

ئەو پسپۆڕە دەشڵێت: باشتر وایە پیاوان بۆ ئەوەی كێشێكی گونجاویان هەبێت و دۆخێكی پڕ چاڵاكیان هەبێت، هەوڵ بدەن زیاتر سەوزەو میوەو گرنگی بدەن بەخواردنی تەماتە‌و دووركەونەوە لەچەوری خواردنەوە گازییەكان.

كەشتی نووح

 

 

1. سیر: ڕێژەیەكی‌ زۆر(سیلینیۆم) و (ئەلیسین) ی‌ تێدایە كە بۆ جگەر باشە، دەتوانرێت ڕۆژانە كەوچكێكی‌ چێشت سیری‌ كوتراو لەگەڵ ڕۆنی‌ زەیتون تێكەڵ بكرێت و بخورێت. 

2. گرێپ فروت: ڕێژەیەكی‌ زۆر ڤیتامین (C) تێدایە كە (دژە ئۆكسید)ە، ڕۆژانە خوارنەوەی‌ كوپێك باشە. 

3. گوێزەرو چەوەندەر: هەردووكیان ڕێژەیەكی‌ زۆر (بیتاكارۆتین) و (فلاڤۆنۆنیوئیدات) ی‌ تێدایە كەزۆر باشن بۆ پاكژكردنەوەی‌ جگەر لە ژەهرو میكرۆب. 

4. چای‌ سەوز: لەهەموو خوارنەوەكانی‌ تر زیاتر (دژەئۆكسید)ی‌ تێدایە، كە جگەر پاكژدەكاتەوە لە ژەهرو میكرۆب. 

5. ئەڤۆگادۆ: (گلوتاسیۆن) ی‌ تێدایە كە جگەر پاكژدەكاتەوە لە ژەهر، ئەو كەسانەی‌ ئەڤۆكادۆ دەخۆن بە بەردەوام كەمتر تووشی‌ نەخۆشیە جۆراوجۆرەكانی‌ جگەر دەبن. 

6. سێو: ڕێژەیەكی‌ زۆر (پەكتین) ی‌ تێدایە كە جگەر دەپارێزێت لە ژەهرو میكرۆب. 

7. ئاوی‌ لیمۆ: ڕێژەیەكی‌ باش ڤیتامین (C) ی‌ تێدایە، خواردنەوەی‌ كوپێك ڕۆژانە، ئەو ژەهرە دەتوێنێتەوە كە چۆتە ناوجگەر.

(د. سیروان حەمە شەریف قەرەداغی – پسپۆری نەشتەرگەری‌ گشتی)‌

 

 

بەگوێرەی توێژینەوەیەك دەركەوتووە، كە ئەگەر ڕۆژانە سێ ژەم (180) گرام كە دەكاتە (نیو كوپ یان نیو پەرداخ) ماست پێش خواردن بخورێت كاریگەری لەسەر كەمكردنەوەی مژینی چەوری ناو خانەكانەوە دەبێت، بەتایبەت ئەگەر كەم چەوری بێت. 

لە توێژینەوەكە ئەوانەی ماستیان سێ ژەم خواردبوو چەوری وورگیان بەڕێژەی (81%) زیاتر دابەزیبوو بە بەراورد بەوانەی ماستیان نەخواردبوو، بەمەش كەسەكان كە ژمارەیان (16) كەس بوون لە توێژینەوەكە كێشی لەشیان بە تایبەتی وورگیان دابەزی، كاریگەریەكەشی دەگەڕێتەوە بۆ بوونی ڕێژەیەكی زۆری كالیسیۆم كە لەناو ماستدا هەیە. 

ماست سەرەڕای دابەزاندنی وورگ سودی تریشی هەیە لە كەمكردنەوەی هەوكردنی خانەكان و هاوسەنگیش لە كۆئەندامی هەرس دروست دەكات بەهۆی بەكتریا سوودبەخشەكانی ناو ماست (پڕۆبایۆتیك).

(د. شێرزاد)

 

 

هەپەگە ڕایگەیاند: ئەندامێكی فەرماندەیی ئەیالەتی زاپیان بەناوی (هێلین هەلەنا) لەهێرشێكی فڕۆكە جەنگییەكانی سوپای توركیادا شەهید بووە.

ئەمڕۆ ناوەندی ڕاگەیاندنی هێزەكانی پاراستنی گەل – هەپەگە، لە ڕاگەیەندراوێكیدا ئاشكردیكردووە، ڕۆژی (20) ی ئەم مانگە ئەندامێكی فەرماندەیی ئەیالەتی زاپیان لە هێرشێكی ئاسمانی سوپای توركیادا شەهید بووە.

لە ڕاگەیەندراوەكەدا هاتووە: فڕۆكە جەنگییەكانی سوپای توركیا ئەیالەتی زاپیان بۆردوومانكردووە، لە ئەنجامی ئەو بۆردوومانەدا ئەندامی فەرماندەیی ئەیالەتی زاپ شەهید بووە.

زیادبوونی نرخی ئەمپێرێك كارەبای مۆلیدە ئەهلییەكان لە هەولێر، كاردانەوەی لێدەكەوێتەوەو سەرپەرشتیاری مۆلیدە ئەهلییەكانی ئەو پارێزگایەش ڕایدەگەیەنێت: بەڕێژەی 15%ی قازانج بۆ هەر ئەمپێرێك دەدرێتە خاوەن مۆلیدەكان و دەشڵێت: "نرخی مانگانەی هەر مۆلیدەیەك لەگەڵ مۆلیدەیەكی دیكە جیاوازە".

قارەمان مەولود، سەرپەرشتیاری مۆلیدە ئەهلییەكانی پارێزگای هەولێر، ڕایگەیاند: هەر مۆلیدەیەك چەند كاتژمێر كاربكات، بەپێی ئەو كاتژمێرانە پارە لەهاوڵاتیان وەردەگیرێت، هەرچەند زیاتر كاربكەن پارەی زیاتر وەردەگیرێت.

وتیشی:" ناكرێت هاوڵاتیان جیاوازی پارەی كارەبای گەڕەكی خۆیان لەگەڵ گەڕەكێكی دیكە بكەن، تەنانەت نابێت بەراوردی نێوان دوو مۆلیدەش بكرێت، چونكە هەریەكەیان بەپێی كاركردنی خۆیان پارە لەهاوڵاتیان وەردەگرن، تەنانەت كارپێكەری مۆلیدەیەك ڕەنگە چالاك بێت و ڕاستەوخۆ لەدوای نەمانی كارەبای نیشتمانیی كار بەمۆلیدەكە بكات، بەڵام كارپێكەرێكی دیكە ڕەنگە 10 خولەك دوابكەوێت، كە ئەمەش كاریگەری لەسەر نرخی مانگانە دەبێت".

لەبارەی ناڕازی بوونی هاوڵاتیانیش لەنرخی كارەبای مۆلیدە، قارەمان مەولود بۆ سایتی سلێمانی ئاشكرایكرد: كۆتایی هەموو مانگێك لیژنەكانمان سەردانی مۆلیدەكان دەكەن، ڕێژەی كاركردنی كاتژمێری پێوەری مۆلیدەكان و تێكڕای نرخی گازوایل لەو مانگە دیاریدەكرێت، پاشانیش ڕێژەی 15%ی قازانج بۆ هەر ئەمپێرێك دەدرێتە خاوەن مۆلیدەكان، بەو جۆرەش نرخی هەر ئەمپێرێك لەسەر هاوڵاتیان دیاریدەكرێت

له‌ یه‌كێك له‌ نه‌خۆشخانه‌كان دكتۆرێك هه‌ڵه‌یه‌كی كوشنده‌ی به‌رچاو ده‌كات دواتر هه‌ڵدێت.

ده‌زگاكانی راگه‌یاندنی عێراقی بڵاویان كرۆدته‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ی دكتۆرێك له‌ نه‌خۆشخانه‌ی یه‌رموكی تایبه‌ت له‌ هه‌ڵه‌یه‌كی به‌رچاو ده‌كات كه‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی نه‌شته‌رگه‌ری بۆ قاچی چه‌پی نه‌خۆشێك بكات نه‌شته‌رگه‌ری بۆ قاچی راستی كردووه‌ و دوای زیانینی هه‌له‌كه‌ی رایكردووه‌.

"ل.ر" نه‌خۆشه‌كه‌یه‌ و قاچی چه‌پی پێویست بووه‌ كه‌ پلاتینی بۆ دابنرێت دوای ئه‌وه‌ی چه‌ندین جار سه‌ردانی دكتۆره‌كه‌ی كردووه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ی یه‌مروكی تایبه‌ت دواجار دكتۆره‌كه‌ بڕیار ده‌دات كه‌ نه‌شته‌رگه‌ری بۆ قاچی چه‌پی بكات.

رۆژی 20ی ئه‌م مانگه‌ نه‌خۆشه‌كه‌ له‌ كاتژمێر نۆی به‌یانی نه‌شته‌رگه‌ریه‌كه‌ی بۆ ده‌كرێت به‌ڵام "ل.ر" توشی شوك ده‌بێت كه‌ ده‌بینێت نه‌شته‌رگه‌ری بۆ قاچی راستی كراوه‌ له‌ جیاتی قاچی چه‌پی.

برای نه‌خۆشه‌كه‌ رایگه‌یاندووه‌ له‌ ئێستا دا شكاتیان له‌ كتۆره‌كه‌ كردووه‌ له‌لایه‌ن داگا و سه‌ندیكای پزیشكان و  وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی.

هه‌وه‌ها رایگه‌یاندووه‌ دوای ئه‌وه‌ی دكتۆره‌كه‌ زانیویه‌تی كه‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌ی ئه‌نجامداوه‌ هه‌ر ئه‌و كات رایكردووه‌ و له‌ نه‌خۆشخانه‌.

بیرت لەوە كردوەتەوە چی بەسەر جەستەدا دێت ئەگەر ببیتە روەكی؟


لێرەدا باسی پێنج گۆڕانكاری بایۆلۆجیتان بۆ دەكەین.
1- مەترسی توشبوون بەنەخۆشیەكانی دڵ كەم دەبێتەوە
توێژینەوەكانی پێشوو ئاشكرایان كردووە كە پەیوەندیەكی بەهێز لەنێوان خواردنی روەكی و كەمبونەوەی مەترسی تووشبون بەنەخۆشیەكانی دڵ و خوێنبەرەكان هەیە
و ڕێژەی تەسك بونەوەی خوێنبەرەكان لای ئەو كەسانەی كە روەكین 24% كەمترە لەو كەسانەی گۆشت خۆرن, چونكە خواردنە ئاژەڵیەكان و بەرهەمەكانی وەك هێلكە و شیر سەرەچاوەی چەوری و كولیسترۆڵن.
2- دابەزینی كێش
توێژینەوەكان ئاشكرای دەكەن ئەو كەسانەی سیستمی روەكییان پەیڕەو كردوە هەر لەمانگەكانی یەكەمی جێبەجێكردنی سیستمەكە كێشیان بەرەو دابەزین چووە و مانگانە 10 پاوەند واتا 4 بۆ 5 كیلۆ كێشیان لەدەست داوە.

3- بەرزبونەوە و ئاوسانی سك و با كردن
هەتا كۆئەندامی هەرس لەسەر خواردنی روەكی رادێت تووشی ئەم حاڵەتە دەبیت بەڵام دواتر كەمتر دەبێتەوە هۆكارەكەشی ئەو ئەنزیمانەن کە لە جەستەدا هەن بۆ هەرسكردنی پرۆتینە جیاوازەكانی گۆشت و بەرهەمە ئاژەڵیەكان بۆیە كاتێك سیستەمەكەت دەگۆڕیت بۆ روەكی ئەو ئەنزیمانە بێكار دەمێننەوە و ژینگەی كۆئەندامی هەرس تووشی ناهاوسەنگی دەبێت و سك هەڵدەئاوسێت و با دەكات بەڵام بەتێپەڕبوونی كات ئەو كێشەیە نامێنێت.
4- تامی هەموو شتەكان دەگۆڕێت
زینك یەكێكە لە مادە بەرپرسەكانی هەستی تامكردن لە مرۆڤدا و كەمبوونەوەی ئەو مادەیە كێشە لە هەستی تامكردن دروست دەكات.
چونكە سەرچاوەكانی زینك ئاژەڵین وەك گۆشتی سوور و مەحار و خواردنە دەریاییەكان بۆیە ئەو كەسانەی سیستمێكی توندی روەكی پەیڕەو دەكەن مەترسی كەمبوونەوەی زینكیان لەسەرە.

5.لاوازی و کۆڵنجی ماسولكەكان.
ماسولكەكان لەبنەڕەتدا لە پرۆتین و ترشە ئەمنیەكان پێك دێت و پاراستنیشیان پێویستی بەخواردنی پرۆتینی جیاوازە لەنێوان ئاژەڵی و روەكی، دەبێت گرنگی بەو سەرچاوانە بدرێت كە پرۆتینی بەرزیان تیدایە وەك گۆشت و هێلكە و ماسی.
بەڵام سیستمی تووندی روەكی ئەو سەرچاوانەت پێ نادات چونكە جەستەی مرۆڤ پرۆتینی ئاژەڵی خێراتر هەڵدەمژێت بۆیە لەو كاتەدا دەبێت ئەو مادانە بخۆرێت بۆ ئەوەی قەرەبووی پرۆتینەكان بكەیتەوە، وەك: چەرەسات و نیسك و پاقلە و ئەو سەوزانە بخۆیت كە گەڵادارن و دەبێت دڵنیابیت لەوەی پرۆتینی پێویست دەخۆیت چونكە كەمبوونەوەی وادەكات ماسولكەكانت لاواز بن و توشی کۆڵنج بن.

لە شاری سلێمانی کەبابخانەیەک بەهۆی پابەندنەبوون بە ڕێنماییە تەندروستییەکان لەلایەن لیژنە هابەشەکانی قایمقامیەتەوە داخراوە و نوێنەری ڤێتەرنەری دەڵێت گۆشتی بێمۆریان بەکار هێناوە.

لەمبارەوە بێوه‌ی ئه‌حمه‌د، نوێنه‌ری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی ڤێتـێرنه‌ری سلێمانی و سه‌رۆكی لیژنه‌ی دووی قایمقامیەت لە سلێمانی رایگه‌یاند: "به‌هۆی سه‌رپێچیكردن له‌ مه‌رج و رێنماییه‌كانی كاركردن و هه‌بوونی گۆشتی نه‌شیاو بۆ خواردن، لیژنه‌ی دووی سه‌ر به ‌لیژنه‌ هاوبه‌شه‌كانی قائیمقامیه‌تی سلێمانی كه‌بابخانه‌ی "خاڵه ‌حه‌مه"ی‌ له‌ گه‌ڕه‌كی كانێسكانی شاری سلێمانی داخستووە".

گوتیشی: "له‌كاتی سه‌ردانی لیژنه‌كانی قایمقامیه‌تدا ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌بابخانه‌ی خاڵه ‌حه‌مه‌ پابه‌ندی‌ مه‌رج و ڕێنماییه‌ ته‌ندروستی و ڤێـێرنه‌رییه‌كان نابێت و شوێنه‌كه‌ شیاو نییه‌ بۆ ئاماده‌كردنی خوارده‌مه‌نی".

ئەوەشى خستە ڕوو: "له‌ كه‌بابخانه‌ی خاڵه‌ حه‌مه‌ ده‌ست به‌سه‌ر (10) كیلۆگرام گۆشتی قیمه، چوار جگه‌ر و ئه‌ندامی هه‌ناوی ئاژه‌ڵ و (15) شیش گۆشت و قیمه‌ی ئاماده‌كراوی خراپبوودا گیراوە‌‌ كه ‌شیاوی خواردن نه‌بوون، هه‌‌روه‌ها له‌ كه‌بابخانه‌كه‌دا ده‌ست به‌سه‌ر (13) ده‌ست و رانی ئاژه‌ڵی بێمۆردا گیراوه‌ كه‌ ده‌رکەوتووە خوارده‌مه‌نییه‌كانی له‌ گۆشتی بێمۆر بۆ هاوڵاتیان ئاماده ‌كردووه"‌.

نوێنه‌ره‌كه‌ی ڤێتێرنه‌ری له‌ لیژنه‌كان ئاماژه‌ی بەوەش دا، به ‌فه‌رمانی قایمقامی سلێمانی كه‌بابخانه‌ی خاڵه ‌حه‌مه‌ داده‌خرێت تا ئه‌وكاته‌ی سه‌رجه‌م مه‌رجه‌كانی كاركردن له‌ شوێنه‌كه‌یدا جێبه‌جێ ده‌كات و خاوه‌نه‌كه‌شی رووبه‌ڕووی یاسا ده‌كرێته‌وه‌‌.

پەڕەى 1 لەکۆى 5173 پەڕەدا