پەرلەمانتارێكی كورد ئاشكرایدەكات: لایەنە عەرەبییەكان بە شیعە و سوننەوە سەبارەت بە بەشە بودجەی ھەرێم رێككەوتوون، ئەگەر ھەرێم لەگەڵ بەغدا رێكنەكەوێت، باردۆخی بودجەی ھەرێم لە ساڵی ئایندەدا باش نابێت.

سەلیم شوشكەیی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند: ھەموو لایەنە عەرەبییەكان بە شیعە و سوننەوە لەسەر ئەوە رێككەوتوون، ئەگەر ھەرێم لەگەڵ ناوەند لەسەر پرسی نەوت رێكنەکەوێت، ئەوەی لە مساڵی 2019 بۆ كورد ھەبووە، لە بودجەی ساڵی ئایندەدا بۆ كورد نابێت.

وتیشی: "بابەتی مووچەی فەرمانبەران حەیدەر عەبادییش كاتی خۆی بڕێك پارەی بۆ تەرخانكردبوو، بەپێی دەستوریش فەرمانبەرانی ھەرێم بەشێكن لە فەرمانبەرانی عێراق، ھەرێم بەشێكە لە عێراق، ھیچ بڕگەیەكی یاساییان بەدەستەوە نییە بۆ بڕینی مووچە".

باسی لەوەشكرد: ناوەند دەتوانێت مامەڵە لەگەڵ ھەرێم بە جۆرێكی تر بكەن، ھەرچەندە پێشتر بڕیویانە، بەڵام بڕینی مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێم دۆخەکە بەرەو شڵەژان دەبات، چونكە لەگەڵ بوونی پەرلەمانتار و وەزیرانی كورد و سەرۆك كۆمار لە بەغدا، ھیچ پاساوێك بۆ مانەوەمان لەگەڵ عێراق نامێنێتەوە، ئەوەی ئێمەی بە عێراقەوە بەستووەتەوە ئەو بودجەیە.

ئاماژەی بەوەشدا: بەبڕوای من جۆرێك لە رێككەوتن دەبێت، بەڵام مەرج نییە ئەو رێككەوتنە بە دڵی ھەرێم بێت، چونكە ئەگەر دۆسیەی نەوت بەتەواوەتی بەو شێوەیە بێت كە لە دەستوردا دیاریكراوە، كە بەرھەمھێنانی لە دەسەڵاتی ھەرێمی كوردستانە، بەڵام دەڵێت بە ھەماھەنگی لەگەڵ حكومەتی فیدراڵی، ئەو ھەماھەنگییە چۆنە؟ شێوازەكەی چۆنە؟ ئەوە تەفسیری یاسایی خۆی ھەیە.

ئه‌و په‌رله‌مانتاره‌ بۆ دواڕۆژ ھێمای بۆ ئەوەش كرد: تەفسیری ئەو مادە دەستورییانەش دەكرێت دادگای فیدراڵی بۆمانی بكات، دەقی دەستورییش راڤەكەی دادگای دەستوریی دەیكات، بە بڕیارەكانی ئەو دادگایەش پابەندین و دەبێت وەكو خۆیان جێبەجێبكرێن و ھیچ گفتوگۆ و تانەیەكیش ھەڵناگرێت، لە ئێستادا ئەوان بۆ تەفسیركردنی ئەو مادانەی باس لە نەوت دەكات لە دادگای فیدراڵی تانەیان داوە، بەپێی ئاماژە و پێدراوەكانیش تیایدا براوە نابێت، دەركردنی بڕیاری دادگاش كراوەتە كارتێكی دانوستان لە نێوان ھەرێم و ناوەند-دا، ئەوان ھەڕەشەی ئەوە دەكەن ئەگەر رێككەوتن نەكرێت، بڕیاری دادگا وەك خۆی جێبەجێ دەكەین.

هاوڵاتییه‌كى میسڕى به‌ ناوى (عه‌بدولڕه‌حیم سه‌عید ) ته‌مه‌نى (35) ساڵه‌ و یارى به‌ ئاگر ده‌كات ، كاتێك بڕیاریدا له‌سه‌ر رێگه‌یه‌كى فیڕعه‌ونى دێرین چاره‌سه‌رى بۆ ئازارى پشت و جومگه‌كان بكات ، خۆیشى له‌ بنچینه‌دا چاره‌سه‌رى نه‌خۆشى به‌ شێلان ئه‌نجام ده‌دات .


(عه‌بدولڕه‌حیم سه‌عید ) له‌ وڵاتى مه‌غریب و له‌ میسڕیش بڕوانامه‌ى چاره‌سه‌رى به‌ شیلانى به‌ده‌ستهێناوه‌ ، ئێستا ده‌ستى به‌كاركردن كردووه‌ و كۆمه‌ڵگه‌یه‌كى ساده‌ى پزیشكى له‌ (ده‌لتاى نیل ) داناوه‌ و چاره‌سه‌رى ئازارى پشت و جومگه‌كان به‌ ئاگر ده‌كات .


چاره‌سه‌رییه‌كه‌ به‌ (شێلان به‌ ئاگر ) ناسراوه‌ ، به‌ڵام له‌ راستى دا ئه‌و گه‌نجه‌ میسڕییه‌ ته‌نها ئاگر بۆ چاره‌سه‌رى نه‌خۆشه‌كانى به‌كارناهێنێت ، به‌ڵكو هاڕاوه‌ى نیانى دره‌خته‌كان و زه‌یتى (گوڵه‌ حاجیه‌ ) ى سروشتى له‌م كاره‌دا به‌كاردێنێت .


به‌ڵام ئایا چۆن شێلان به‌ ئاگر ئه‌نجام ده‌درێت ؟
له‌م چاره‌سه‌رییه‌دا عه‌بدولره‌حیم هه‌ڵده‌ستێت به‌ دانانى سێ پارچه‌ قوماش له‌سه‌ر پشتى نه‌خۆش و له‌سه‌ر قۆماشى كۆتاییدا كحولێك داده‌نێت كه‌ تواناى ئاگرگرتنى هه‌یه‌ پاشان ئاگر له‌سه‌ر پشتى نه‌خۆشه‌كه‌ ده‌كاته‌وه‌ ، له‌ پاشان رێوشوێنى چاره‌سه‌رییه‌كه‌ ده‌ستپێده‌كات .

عه‌بدولره‌حیم ده‌ڵێت :" ئه‌و چاره‌سه‌رییه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ به‌كارنایه‌ت كه‌ له‌ بنچینه‌دا نه‌خۆشى فشارى خوێن یان له‌كاركه‌وتنى گورچیله‌ یاخود نه‌خۆشى هیمۆفیلیایان هه‌یه‌ " .
باسى له‌وه‌شكردووه‌ " له‌سه‌ر ده‌ستى كه‌سانى پسپۆڕ له‌ بوارى شێلان به‌ ئاگر فێرى ئه‌م كاره‌ چاره‌سه‌رییه‌ بووه‌ " .

شیڵان به‌ ئاگر تاڕاده‌یه‌كى زۆر هاوشێوه‌ى رێگه‌ى چاره‌سه‌رى (حیجامه‌یه‌ ) ، به‌ڵام كار له‌سه‌ر پارێزگارى له‌ چه‌ندین نه‌خۆشى ده‌كات .

 

تایبه‌ت دامەزراندن و لەبری دانان بۆ فەرمانبەری شارستانی لەدەزگاو دامەزراوە حكومیەكان حكومەتی هەرێم ڕایدەگەیەنێت لەبری دانان بۆ فەرمانبەرە گرێبەستەكان هەیەو ئەو هەنگاوەش لەئێستادا كاری پێدەكرێت.

خەلیل عەبدوڵڵا بەڕێوەبەری گشتی دیوان لەوەزارەتی ڕۆشنبیریی حكومەتی هەرێم ڕایگەیاند، "لەئێستادا دامەزراندن نییەو لەهەمانكاتیشدا گەڕانەوە نییە كە ئەگەر فەرمانبەرێك دەستبەرداری كارەكەی بوبێت پێشتر، بۆیە ئەو فەرمانبەرانەی پێشتر بەگرێبەست دانراون لەحاڵەتێكدا كە وازدەهێنن و گرێبەستەكەیان هەڵدەوەشێتەوە بەگوێرەی پێویستی دەبێت شوێنەكانیان پڕدەكرێتەوە".
وتیشی:"لەبری دانان تەنها بۆ كارمەندی گرێبەست هەیەوكاتێك دەستبەرداری پیشەكەی دەبێت وەكو گرێبەست ئەوا كەسێكی دیكە دەخرێت شوێنەكەی كە موچەیان لەنێوان (300، 400و 500) هەزار دیناردایەو لەزۆرینەی فەرمانگەكاندا ئەو هەنگاوە كاری پێدەكرێت".
بەرپرسەكەی وەزارەتی ڕۆشنبیریی بۆ سایتی سلێمانی ڕاشیگەیاند، "لەسەر ئاستی دەزگاو دامەزراوە حكومیەكان كاتێك یەكێك لەفەرمانبەرە گرێبەستەكان دەستبەرداری گرێبەستەكە دەبێت بەڕێوەبەری فەرمانگەكەی ڕاستەوخۆ سەروخۆی ئاگاداردەكاتەوەو كەسێكی دیكە بۆ شوێنەكەی دیاریدەكرێت كە بتوانێت ئەوكارەی پێویستدەكات ڕایی بكات لەئەستۆی بگرێت لەبری فەرمانبەرەگرێبەستەكەی پێشتركە وازدەهێنێت".

ماوه‌ى چوار ساڵه‌ كارمه‌ندانى مه‌ده‌نى له‌ وه‌زاره‌تى ناوخۆ داواده‌كه‌ن موچه‌كانیان له‌گه‌ڵ هێزه‌كانى ناوخۆى هه‌مان وه‌زاره‌ت هاوتابكرێت ، به‌ڵام داوكارییه‌كه‌یان جێبه‌جێ نه‌كراوه‌.

بڕیارده‌رى لێژنه‌ى پێشمه‌رگه‌ و ناوخۆ له‌ په‌رله‌مانى كوردستان رایگه‌یاند ، پشتگیرى هاوتاكردنى موچه‌ى كارمه‌ندانى مه‌ده‌نى وه‌زاره‌تى ناوخۆ له‌گه‌ڵ هێزه‌كانى ناوخۆ ده‌كه‌ین ، دووپاتیكرده‌وه‌ ، له‌په‌رله‌مانه‌وه‌ نوسراومان بۆ ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران كردووه‌ .

شاخه‌وان ره‌ئوف بڕیارده‌رى لێژنه‌ى پێشمه‌رگه‌ و ناوخۆ له‌ په‌رله‌مانى كوردستان رایگه‌یاند :" نوسراومان بۆ ده‌سته‌ى سه‌رۆكایه‌تى په‌رله‌مان و له‌وێشه‌وه‌ بۆ ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران كردووه‌ ، بۆ ئه‌وه‌ى موچه‌ى كارمه‌ندانى مه‌ده‌نى وه‌زاره‌تى ناوخۆ له‌گه‌ڵ موچه‌ى هێزه‌كانى ناوخۆ هاوتا بكرێت " .

وتیشی " وه‌كو لێژنه‌ى پێشمه‌رگه‌ و ناوخۆ له‌ په‌رله‌مانى كوردستان پشتوانى داواكارییه‌كانى هاوتاكردنى موچه‌ى كارمه‌ندانى مه‌ده‌نین له‌گه‌ڵ موچه‌ى هێزه‌كانى ناوخۆ " .
له‌باره‌ى وه‌ڵامى ئه‌نجومه‌نى وه‌زیرانیش بۆ نوسراوه‌كه‌یان ،

ناوبراو بۆ تۆڕی سلێمانی ئاماژه‌ى ئه‌وه‌شكردووه‌ " ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران هیچ وه‌ڵامێكى نوسراوه‌كه‌ى په‌رله‌مانى نه‌داوه‌ته‌وه‌ " ، هۆكاره‌كه‌شى بۆ ئه‌وه‌ گه‌ڕاندووه‌ته‌وه‌ ، كه‌ ره‌نگه‌ په‌یوه‌ندى به‌وه‌ هه‌بێت ، حكومه‌ت له‌سه‌ره‌تاى ده‌ستبه‌كاربوونى دایه‌ " .

ئه‌و كارمه‌ندانه‌ پێشتر وه‌كو كارمه‌ندى مه‌ده‌نى دامه‌زراون و ، له‌گه‌ڵ كارمه‌ندانى بوارى سه‌ربازى جیاوازى موچه‌ و ده‌رماڵه‌یان هه‌یه‌ ، ماوه‌ى چوار ساڵیشه‌ داوایانكردووه‌ موچه‌ى ته‌واوى هێزه‌كانى ناوخۆ هاوتابكرێت .

وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێم بڕیاریدا به‌ نوێکردنەوەی گواستنەوەی پۆستەی هەرێمی کوردستان بۆ سه‌رجه‌م وڵاتانی جیهان ئه‌مه‌ش دوای ئه‌وه‌ی دوای ئه‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم سه‌رجه‌م قه‌رزه‌كانی حكومه‌تی عێراق له‌بواری پۆسته‌ دایه‌وه‌.

به‌ بڕیاری ژماره‌ (9325)ی وه‌زاره‌تی دارایی و ئابووری هه‌رێم ، ره‌زامه‌ندی داوە له‌سه‌ر نوێکردنەوەی گواستنەوەی پۆستە له‌ هه‌رێمه‌وه‌ بۆ سه‌رجه‌م وڵاێتانی جیهان له‌ڕێگەی کۆمپانیای (الاتجاه العراق) و بە هێڵی ئاسمانی (المملکە الاردنیە) بەبڕی حه‌وت هەزار دینار بۆ هەر کیلۆیەک كه‌لوپه‌ل و شتومه‌ك.

به‌پێی بڕیاره‌كه‌ی وه‌زاره‌تی دارایی، دوای ته‌واوبوونی ئه‌و گرێبه‌سته‌ كاری ته‌نده‌رین بۆ گرێبه‌سته‌كه‌ ئه‌نجامده‌درێت.

به‌هۆی ئه‌وه‌ی پۆسته‌ی هه‌رێم بڕی دوو ملیار دینار قه‌رزداری حكومه‌تی عێراق بوو، بۆیه‌ ماوه‌ی نزیكه‌ی دوو ساڵه‌ یه‌كێتی پۆسته‌ی جیهانی له‌سه‌ر داوای عێراق كاره‌كانی پۆسته‌ی هه‌رێمی كوردستانی راگرتبوو، به‌ڵام ماوه‌ی نزیكه‌ی سێ مانگه‌ كاره‌كاتی پۆسته‌ی هه‌رێم ده‌ستپێكردووەته‌وه‌.

به‌هۆی قه‌یرانی داراییه‌وه‌ له‌دوای 2014_ه‌وه‌، ئاستی ئاڵوگۆڕی كه‌لوپه‌ل له‌ پۆسته‌گه‌یاندنی هه‌رێم به‌شێوه‌یه‌كی به‌رچاو دابه‌زیووه‌.

سه‌نته‌ری نێوده‌وڵه‌تی هه‌ولێر بۆ ئاڵوگۆڕی پۆسته‌ له‌ ساڵی 2007 دامه‌زراوه‌، به‌ڵام به‌هۆی گرفتی دارایی له‌سه‌ر داوای به‌غدا و له‌ مانگی 10ی 2017 كاره‌كانی له‌لایه‌ن یه‌كێتی نێوده‌وڵه‌تی پۆسته‌وه‌ راگیرابوو.

 

فراكسیۆنی یەكێتیی لەبارەی ڕەتكردنەوەی بژاردەكانی هەرێم لەلایەن حكومەتی عیراقەوە هاتەدەنگ، سەرۆكی فراكسیۆنەكەش لەئەنجومەنی نوێنەران ڕایدەگەیەنێت، "گفتوگۆو دانوستانەكان بەردەوامن و هەرێم هەڵەیەكی گەورە ناكات".

بەگوێرەی بڵاوكردنەوەی ئەو زانیاریانەی لەمیدیاكان بڵاوكراوەتەوە، بەغدا سێ بژاردەی هەرێم بۆ ڕێككەوتن لەسەر بودجەو موچە ڕەتكردۆتەوە، ئەو بژاردانەش پێكهاتون لەڕادەستكردنی 250 هەزار بەرمیل نەوت لەبەرامبەر دابینكردنی لە17%ی پشكی كورد لەبودجەی 2020و دانەوەی سەرجەم قەرزەكانی هەرێم بۆ ماوەی سێ ساڵ".

یەكێك لەمەرجەكانی دیكەش كە گوایە ڕەتكراوەتەوە لەلایەن عیراقەوە، هەرێم هیچ بڕە نەوتێك ڕادەستی عیراق نەكات بەغدا وەك ساڵی 2019 بەشێك لەموچەی فەرمانبەرانی بۆ بنێرێت.

لەوبارەیەوە د.جوان ئیحسان سەرۆكی فراكسیۆنی یەكێتی لەئەنجومەنی نوێنەران ڕایگەیاند، "ڕەتكردنەوەی ئەو بژاردانە تەنها لەڕاگەیاندنەكان بڵاوكراوەتەوە، نە لەسەر زاری وتەبێژی حكومەت و نە لەلایەن یەكێك لەئەندامانی وەفدی دانوستانكار ڕانەگەیەنراوە، لەبەر ئەوە دورە لەڕاستیەوە".

وتیشی:"گفتوگۆكان لەنێوان هەردولا بەردەوامە، نیەتی حكومەتی هەرێمیش لەگەڵ وەفدی دانوستانكار بەوشێوەیە دەبێت بەجۆرێك گفتوگۆو ڕێكەوتن بكات لەبەرژەوەندی هاوڵاتیان بێت، گفتوگۆكانیش تا گەیشتن بەدەرئەنجامێك بەردەوامدەبێت، گومان لەوەدانییە هەرێم ئەو هەڵەیە گەورە ناكات كە حكومەتی عیراقی زوڵم لەموچەخۆرانی هەرێم بكات و بێدەنگ بێت و هەڵوێستی نەبێت".

ناوبراو بۆ تۆڕی سلێمانی ئەوەشی ڕونكردەوە، "لەكاتێكدا لەپرۆسەی سیاسیدان لەعیراقدا ئەوانیش بەردەوام لەهەوڵدان بۆ ئەوەی مافی خۆشگوزەرانی هاوڵاتیانی كورد پارێزراوبێت، لەكاتێكدا ئەگەر بزانن تەجاوز بۆسەر هەرێم دەكرێت، ئەوانیش لەو حاڵەتەدا لەپرۆسەی سیاسی پاشەكشە دەكەن و نامێنن و فشارەكانیشیان بۆ سەر حكومەتی هەرێم دەبێت، بۆ ئەوەی جۆرێك لەتەنازول بكات لەپێناو پاراستنی مافی خەڵك".

 

ئەنجومەنی مامۆستایانی یەكگرتوو ڕایدەگەیەنێت: پێویستە لەساڵی نوێی خوێندندا وەزارەتی پەروەردە ڕێز لە خواست وداواكاری مامۆستایان بگرێت.

 

عبدالخالق ماوەتی بەرپرسی ئەنجومەنی مامۆستایانی یەكگرتوو بەكوردیوی ڕایگەیاند: لەسەرەتای ساڵی نوێی خوێندن داواكارن لە وەزارەتی پەروەردە ڕێز لە خواست وداواكاری مامۆستایان بگرن و گرنگی زیاتر بە پرۆسەی پەروەردە بدرێت.

 

هەروەها وتیشی: دەبێت كار بۆ بكرێت دەستی حزب لە ناوەندەكانی خوێندن دەربهێنرێت پرۆسەكە لە خزمەتی مامۆستایان و قوتابیاندا بێت.

 

ئاماژەی بەوەشدا: لەسەر كێێشە و گیر وگرفتەكانی پەروەردە لەم ساڵدا وەك ئەنجوومەنی مامۆستایانی یەكگرتوو كۆنفرانسێكی گەورە بە ئامادەبوونی وەزیری پەروەردە وشارەزایانی بوارەكە ساز دەكەن.

 

خراپی په‌وه‌ندیه‌كانی نێوان یه‌كێتی و پارتی كاریگه‌ری خراپی له‌سه‌ر ره‌وشه‌كه‌ هه‌یه‌وه‌ ئەندامێكی ئەنجومەنی پارێزگای كەركوكیش دەڵێت "پەیوەندی نەرێنی یەكێتی و پارتی كاریگەری لەسەر پارێزگاكەمان دەبێت".
ئەحمەد عەسكەری ئەندامی فراكسیۆنی برایەتی لە ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك  رایگه‌یه‌اند"هەموو پەیوەندیەكی نەرێنیی یەكێتی و پارتی رەنگدانەوەی لەسەر شەقامی كەركوك و ناوچە دابڕێندراوەكان دەبێت و پێویستە لەئێستادا بە زوترین كات كاربكرێت بۆئەوەی پارێزگارێك بۆ كەركوك دابنرێت تا لەو رێگەیەوە قەرەبوی نەهامەتیەكانی خەڵكی پارێزگاكە بكرێتەوە".
ئه‌و ئه‌ندامه‌ی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك بۆ نه‌وا وتیشی "رێككەوتن هەیە لەنێوان لایەنەكان بۆ دانانی پارێزگارێكی كورد، بەڵام بەداخەوە هەنگاوەكان زۆر لەسەرخۆن و بەپێی پێویست نین".

ئه‌م حه‌وت هه‌ڵه‌یه‌ وا ده‌كات گورچیله‌كان بوه‌ستن  نابێت پشتگوێی بخه‌ی :

1-نه‌خواردنه‌وه‌ی ئاو .

2- زۆرخواردنی خوێ و سوێری.

3- دواخستنی میزكردن.

4- زۆر خواردنی گۆشتی سور.

5- كه‌م خه‌وی .

6- زۆر به‌كارهێنانی ده‌رمانه‌ ئازار شكێنه‌ره‌كان .

7- نه‌خواردنی سه‌وزه‌و میوه‌ .

 

 
 
بریار وایه‌ هه‌فته‌ی داهاتوو چه‌ند وه‌فدێك له‌ هه‌رێم به‌غدا سه‌ردانیه‌كتر بكه‌ن و وا چاره‌وڕوان ده‌كرێت ئه‌م هه‌فته‌یه‌ جوڵانه‌وه‌یه‌كی گرنگی سیاسی ده‌ستپێده‌كات و بگه‌ن به‌رێكه‌وتن.
 

دانا جه‌زا ئه‌ندامی له‌ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق ڕایگه‌یاند، "ئه‌م هه‌فته‌یه‌ وه‌فدێكی حكومه‌تی عیراق سه‌ردانی هه‌رێم ده‌كات و وه‌فدێكی حكومه‌تی هه‌رێمیش سه‌ردانی به‌غدا ده‌كات، واته‌ ماوه‌ی ئه‌م هه‌فته‌یه‌، جوڵانه‌وه‌یه‌كی گرنگی سیاسی ده‌ستپێده‌كات".

وتیشی:"ئه‌و نیه‌ته‌ی‌ هه‌ردولا كه‌ ده‌بینرێت بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانی نێوان هه‌رێم و به‌غدا باشه‌، به‌تایبه‌ت له‌بابه‌تی پشكی هه‌رێم له‌بودجه‌ی 2020ی عیراق، چونكه‌ حكومه‌تی هه‌رێم ده‌یه‌وێت ڕێكه‌وتنێكی درێژخایه‌ن له‌گه‌ڵ به‌غدا بكات".

ئه‌و په‌رله‌مانتاره‌ كورده‌  بۆ سایتی سلێمانی ئاشكراشیكرد، "بابه‌تی بودجه‌و پشكی پێشمه‌رگه‌و قه‌رزی نێوده‌وڵه‌تی و قه‌ره‌بوكردنه‌وه‌ له‌نێوان هه‌رێم و به‌غدا فایلی گرنگن، بابه‌تی ئاسان نین، به‌ڵام لێكنزیكبونه‌وه‌ی باش له‌سه‌ر بابه‌ته‌كان له‌نێوان هه‌ردولا هه‌یه‌".

پەڕەى 1 لەکۆى 5279 پەڕەدا