بەپێی راپۆرتی دەزگای ناوەندی ئامار لە وەزارەتی پلاندانانی، ساڵی 2018 ژمارەو چۆنیەتی دابەشبوونی دانیشتوان‌و ئاستی بێكاری لە عێراق بەمشێوەیە بووە:


• ژمارەی دانیشتوان: (38 ملیۆن‌و 124 هەزارو 182) كەس


• رەگەزی نێر لە كۆی دانیشتوانی عێراق: (19 ملیۆن‌و 261 هەزارو 253) كەس، واتە رێژەی (51%)ی كۆی دانیشتوانی عێراق لە رەگەزی نێرن.


• رەگەزی مێ لە كۆی دانیشتوانی عێراق: (18 ملیۆن‌و 862 هەزارو 929) كەس، واتە رێژەی (49%)ی كۆی دانیشتوانی عێراق لە رەگەزی مێینەن.


• ژمارەی گەنجان (لە تەمەنی 15 بۆ 24 ساڵ) لە كۆی دانیشتوانی عێراق: (7 ملیۆن‌و 616 هەزارو 710) كەس، واتە رێژەی (20%)ی لەكۆی دانیشتوانی عێراق گەنجن.


• ئەوانەی كە تەمەنیان لەنێوان (15 بۆ 19 ساڵ)دایە رێژەی (11%)ی كۆی دانیشتوان پێكدەهێنن، ئەوانەی تەمەنیان لەنێوان (20 بۆ 24ساڵ)ە رێژەی (9%) كۆی دانیشتوان پێكدەهێنن.

ساڵانە (850 بۆ 1 ملیۆن) كەس بۆ ژمارەی دانیشتوان لە عێراق زیاد دەبێت.

رێژەی بێكاریی
بەپێی داتاكانی دەزگای ئاماری عێراق:


• لەناو گەنجانی تەمەن (15 بۆ 29 ساڵ) رێژەی بێكاری (22.6%)، واتە لەسەر ئاستی نیشتیمانی بێكاری بەرێژەی (74%) بەرزبوەتەوە، بێكاریی لەناو گەنجان لە رەگەزی نێر (18%)و لەناو گەنجانی رەگەزی مێ (56.3%)ە، بەڵام بەپێی ئاماری سندوقی دراوی نێودەوڵەتی رێژەی بێكاری لەناو گەنجاندا (40%)ە.


• بەپێی ئاماری رێكخراوی (هیومان رایتس وۆچ)، لە مانگی ئابی 2019دا رێژەی هەژاری لە عێراقدا گەیشتوەتە (31%)، بەڵام بەپێی ئاماری سندوقی دراوی نێودەوڵەتی رێژەی هەژاری لەناو گەنجاندا (41%)ە.

وەزارەتی ئیتلاعاتی ئێران ڕایدەگەیەنێت، ڕووبەروبونه‌وه‌ی‌ خۆپیشاندەران به‌ ئه‌ركی‌ خۆیان ده‌زانن.

لەبەیاننامەیەكدا ئیتڵاعاتی ئێران رایگەیاندووە‌ " هۆکارە سەرەکییەکانی پشێوی دوو ڕۆژی رابردووی ئێران ناسێندراون و هەنگاوی پێویست لەوبارەوە گیراوه‌ته‌ به‌ر".

باس لەوەشكراوە وەزارەتی‌ ئیتلاعات " بەرەنگار بوونەوەی تێکدەران بە ئەرکی خۆی دەزانێت و بەرەورووی هەموو ئەو هۆکارانە دەبێتەوە کە بوونەتە هۆی شێواندنی ئاسایش و ئەمنیەتی خەڵک".

ئەوەش دوای ئەوەدێت، ماوه‌ی‌ دوو رۆژه‌ خۆپیشاندان بەهۆی گرانكردنی نرخی بەنزین شاره‌كانی‌ ئێران گرتووەتەوە و تا ئێستا ته‌نها له‌شاره‌ كوردییه‌كان 163 كوژراو بریندار هه‌یه‌ .

سوپای تورکیا ئامادەکارى بۆ هێرشکردنە سەر رۆژئاواى کوردستان دەکات و لە هەوڵدایە، چەکە قورسەکانی لە نێوان سەرێکانی و تل تەمر و هێڵی زڕگان بۆ هێرشێکی نوێ جێگیر بکات.


ئاژانسى هاوارنیوز بلاویکردەوە، سوپای تورکیا جموجوڵەکانی بۆ جێگیرکردنی گروپە چەتەکانی و هەروەها چەکی قورس لە ناوچەکانی نێوان سەرێکانی و تل تەمر و نزیک ناوچەی زڕگان لە ڕۆژئاوای کوردستان دەستپێکردووە.

ئاماژەى بەوەشکردووە، زۆرترین جموجوڵی سوپای تورکیا و چەتەکانی لە نزیک گوندی عەین ئەلهەوا لە نێوان ناوچەی تل تەمر و زڕگان و هەروەها لە گوندی مەحمودیەی سەربە تل تەمر دایە.ئەوە لە کاتێکدایە، بەیانی ئەمڕۆش فڕۆکە سیخوڕییەکانی سوپای تورکیا بێ وەستان بەسەر ئاسمانی ناوچەکەدا سووڕاونەتەوە.

شەوی رابردوو لەقەزای چەمچەماڵ گەنجێکی تەمەن 21 ساڵ بەچەقۆ کوژرا، پۆلیسیش رایدەگەیەنێت "بەهۆی دروستبوونی دەمەقاڵه‌وە بووەو سێ کەسیش بەتۆمەتی کوشتنی راگیراون".

پۆلیسی پارێزگای سلێمانی لەڕاگەیاندراوێکدا کە ئەمڕۆ (یەکشەممە 17ی تشرینی دووەم) كه‌ وێنەیەکی ده‌ست كوردیو كه‌وتوه‌، رایدەگەیەنێت "شەوی رابوردوو بەهۆی دروستبوونی دەمەقاڵه‌ لەنێوان دوو گەنجدا لە نێو بازاڕی قەزای چەمچەماڵ هاووڵاتی (هـ، ك، ح) لەدایكبووی 1998 دوای برینداربوونی بەچەقۆ گیانی لەدەستدا".

راشیگەیاندووە "دوای گەیشتنی مەفرەزەكانی بەشی پۆلیسی چەمچەماڵ و تیمەكانی بەشی پۆلیسی بەڵگەی تاوان كەشف و هێڵكاری بۆ شوێنی رووداوەكە كرا و تۆمەتباری ناسراو (ب، ب، ح) لەدایكبووی 1997 بەفەرمانی بەڕێز دادوەر و بەپێی ماددەی 406 لەیاسای سزادانی عێراقی راگیراوەو لە لایەن بەشی پۆلیسی چەمچەماڵەوە پەڕاوی لێكۆڵینەوە بۆ ڕوداوەکە كراوەتەوە".

پۆلیسی سلێمانی ئەوەشی راگەیاندووە "دوو تۆمەتباری دیکەش بەفەرمانی بەڕێز دادوەر و بەپێی ماددەی 406 لەیاسای سزادانی عێراقی راگیران كەپێشتر فەرمانی گرتنیان هەبووە لەسەر دۆسیەی كوشتنی دوو هاووڵاتی".

ئاماژه‌ به‌وه‌شكراوه‌ "لەئێستادا تۆمەتباران (ب ،ص ،ف )و ( ش ، ص ،ف ) بەفەرمانی بەڕێز دادوەرو بەپێی ماددەی 406 لەیاسای سزادانی عێراقی راگیراون"

ده‌زگای كه‌شناسی كوردستان پێشبینی كه‌ش و هه‌وای هه‌فته‌ی داهاتووی بڵاو كرده‌وه‌ پێشبینی ده‌كه‌ن ئه‌م شەپۆلی سەرما ناوچەکانی هەرێمی گرتۆتوه‌ تا رۆژی پێنچ شه‌ممه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت.

پێشبینی:

سبەینێ دووشەمە ١٨/١١/٢٠١٩ شەپۆلە بەفر بارینەکەی ئێران بە لاوازی ناوچەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان تا نزیک ناوچە سنوریەکان دەگرێتەوە پلەکانی گەرما زیاتر روو لەنزمبوونەوە دەکەن لەگەڵ بەردەوامی چالاکی بەھێزی خێرای با و وشکە سەرما لە ناوچەجیا جیاکانی ھەرێمی کوردستان بەتایبەت ناوچە شاخاوییەکان .

ئەم کەشە ناسەقامگیرە تا رۆژی چوارشەمە ٢٠/١١/٢٠١٩ بەردەوامی دەبێت لەرۆژی پێنجشەمەوە ٢١/١١/٢٠١٩ کەش سەقامگیر و ئاسایی دەبێتەوە و پلەکانی گەرما بەرێژەیەکی کەم روو لەبەرزبوونەوە دەکاتەوە .

وه‌زیرى دارایى و ئابوورى بانگهێشتی په‌رله‌مانی كوردستان ده‌كرێت بۆئه‌وه‌ى روونكردنه‌وه‌ له‌باره‌ى دۆخى ئابووریى هه‌رێم و پاشه‌كه‌وتكردنى مووچه‌ى سێ مانگى كۆتایى ئه‌مساڵ به‌ لیژنه‌كه‌ بدات.

محه‌مه‌د ئیلخانلى، بڕیارده‌رى لیژنه‌ى دارایى و ئابووریى په‌رله‌مانى كوردستان رایگه‌یاند"بۆئه‌وه‌ى بزانین دۆخى ئابووریى هه‌رێم چۆنه ‌و ئاماده‌كارییه‌كان چین و هه‌روه‌ها چۆنیه‌تیى نادرنى ره‌شنووسى بودجه‌ى 2020ى هه‌رێم بۆ په‌رله‌مانى كوردستان، به‌ڕه‌سمى داواى بانگهێشتكردنى ئاوات شێخ جه‌ناب وه‌زیرى دارایى و ئابوورى هه‌رێم بۆ لیژنه‌ى دارایى، كراوه"‌.

وتیشى:"ده‌مانه‌وێت بزانین حكومه‌تى هه‌رێم چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ مووچه‌ى سێ مانگى كۆتایى ئه‌مساڵ ده‌كات؟ هه‌رچه‌نده‌ به‌ تێڕوانینى ئێمه‌ زه‌حمه‌ته‌ مووچه‌ى سێ مانگ بدرێت ته‌نیا له‌ حاڵه‌تى ناردن و زیادكردنى ئه‌و پاره‌یه‌ نه‌بێت كه‌ مانگانه‌ به‌غدا بۆ هه‌رێمى ده‌نێرێت، دیسانه‌وه‌ زیادكردنى ئه‌و پاره‌یه‌ زه‌حمه‌ته‌".

به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی په‌روه‌رده‌ى خه‌بات ئاگادارییه‌كى له‌باره‌ى ئه‌و مامۆستایانه‌ بڵاو كرده‌وه‌، كه‌ مۆڵه‌تى بێ مووچه‌یان وه‌رگرتووه‌ و ئێستا ده‌ست به‌كار بوونه‌ته‌وه‌.

ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه‌ 17/11/2019، به‌شى ڕاگه‌یاندنى به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی په‌روه‌رده‌ى خه‌بات، ئاگادارییه‌كى له‌ په‌یجى تایبه‌تیی خۆى، له‌ تۆڕى كۆمه‌ڵایه‌تیی (فه‌یسبووك) بڵاو كرده‌وه‌، تێیدا هاتووه‌: "داوا له‌ به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌و قوتابخانانه‌ ده‌كه‌ین، كه‌ مامۆستای مۆڵه‌تی بێ مووچه‌كانیان ده‌ست به‌كار بوونه‌ته‌وه‌، ژماره‌ى بایۆمه‌تری كه‌ له‌سه‌ر ناسنامه‌ى بارى شارستانى دراوه‌، بۆ به‌شی ژمێریاری بهێنن".

باس له‌وه‌ش كراوه‌، ئه‌گه‌ر ناسنامه‌ى بارى شارستانیی بایۆمه‌ترییان نه‌گاته‌ ژمێریاری، مووچه‌كانیان بۆ نابه‌سترێ.

ئه‌گه‌رى هه‌یه‌ ئه‌م بڕیاره‌ ته‌نیا بۆ په‌روه‌رده‌ى خه‌بات نه‌بێ و سه‌رجه‌م به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كانى دیكه‌ى په‌روه‌رده‌ بگرێته‌وه‌.

دوو هەفتە بەرلە ئێستا، لە گەڕەكی فاتێح لە ئیستەنبۆڵ ٤ خوشك و برا بە پەت لەناو ماڵەكەی خۆیان كۆتاییان بە ژیانی خۆیان هێنا. دوای لێكۆڵینەوە دەركەوت لەبەر هەژاری و نەداری كۆتاییان بە ژیانی خۆیان هێناوە، ئەمەش وای كرد دەزگاكای مافی مرۆڤ و سۆسیالەكان بەدواداچوونی ورد بكەن بۆ دیاردەی خۆكوشتن لە توركیا.

خۆكوشتن لە توركیا ساڵانە رێژەیەكی بەرز تۆمار دەكات، یەكێك لە هۆكارە سەرەكییەكانیش خراپیی رەوشی ئابووریی توركیایە.

دەزگای ئاماری توركیا بڵاوی كردەوە، لە ساڵی ٢٠١٨دا لە تەواوی توركیا سێ هەزار و ٣١٦ كەس كۆتاییان بە ژیانی خۆیان هێناوە، یەكێك لە هۆكارە سەرەكییەكانی خۆكوشتنیش هەژارییە.

ماڵپەڕی (BBC)ی توركی لە بەدواداچوونێكدا ئاشكرای دەكات، لە ساڵی ٢٠١٨ لە توركیا سێ هەزار و ٣١٦ كەس خۆیان كوشتووە، بەمەش لە هەر رۆژێكدا لە توركیا ٨ كەس خۆی دەكوژێت.

ئەو ماڵپەڕە ئاماری خۆكوشتنی لە توركیا بەم شێوەیە ریز كردووە:

لە ٢٠١٧ (٣ هەزار و ١٦٨) كەس خۆیان كوشتووە

لە ٢٠١٦ (٣ هەزار و ١٩٤) كەی خۆیان كوشتووە

لە ٢٠١٥ (٣ هەزار و ٢٤٦) كەس خۆیان كوشتووە

لە ٢٠١٤ (٣ هەزار و ١٦٩) كەس خۆیان كوشتووە

زۆرترین رێژەی خۆكوشتن لە توركیا ئیستەنبۆڵ تۆمار دەكرێت، كەمترینیش لە ئەرزنجان و ئارتڤین و كیلیس تۆمار دەكرێت.

چەند شارەزایەكی بواری كۆمەڵناسی لە توركیا، پێیان وایە لە ٢٠١٩ رێژەی خۆكوشتن لە توركیا زۆر زیاترە لە هەموو ساڵەكان، چونكە قەیرانی دارایی ئەمساڵ زۆر بووە و ئاستی هەژاریش لە توركیا تا دێت خراپتر دەبێت.

دوێنێ دەزگای ئاماری توركیا بڵاوی كردەوە، لە توركیا ١٤٪ی هاووڵاتیان بێكارن، ئەمە جگە لەوەی ئەوانەی ناویان تۆمار نەكراوە و بەوانیشەوە رێژەی بێكاری ٢٢٪ دەبێت. بەهۆی ئەوەی لیرەی توركی بەرامبەر بە دۆلار ئاستی دابەزیوە، بۆیە مووچەی فەرمانبەر و مامۆستای زانكۆ بەشی بژێوی ژیان ناكات، ئەوانەش لە كەرتی تایبەت كار دەكەن، مووچەكەیان لەچاو مووچەی كەرتی گشتی كەمترە. ئەمەش هەر بە گوێرەی بەدواداچوونی میدیاكانی توركیا.

كەمال ئاریكان مامۆستای زانكۆ لە توركیا لە بەشی سۆسیۆلۆژی، قسەی بۆ ماڵپەڕی BBC كردوە و دەڵێت یەكێك لە هۆكارە هەرە سەرەكییەكانی خۆكوژی بە شێوەیەكی گشتی قەیرانی دارایی و بوونی شەڕە لە وڵات، تەنانەت بۆ ئەم پرسە گوتەیەكی فەیلەسووف ئێمەیل دورکهایم دەهێنێتەوە كە دەڵێت هەموو خۆكوژییەك لایەنی خراپی ئیكۆنۆمی و بوونی شەڕە.

ئاریكان ئاماژە دەدات كە لە توركیا قەیرانی دارایی و شەڕ هەیە، بۆیە خۆكوشتنیش بووەتە كێشەیەكی زۆر جیدی لە توركیا و پێویستە بەپەلە رێی لێ بگیرێت.

رێكخراوی (فاو)ی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان ئاشكرای كردووە، ساڵانە لە تەواوی دنیا٨٠٠ هەزار كەس خۆیان دەكوژن، هەروەها لە هەر٤٠ چركەدا كەسێك خۆی دەكوژێت.

ئەو رێكخراوە بڵاوی كردووەتەوە كە ٧٠٪ی ئەوانەی خۆیان دەكوژن، لەبەر هەژاری و نەدارییە و توركیا لە ریزبەندی١٠٠ ەمین وڵات دێت لەڕووی رێژەی خۆكوشتنەوە.

هەروەها لیتوانیا لە پلەی یەكەم دێت لەڕووی رێژەی خۆكوشتنی هاووڵاتیانی و پاشان رووسیا و غانا و كۆریای باشوور دێت.

بەهۆی فرۆشتنی گۆشتی بێمۆرو تەزویركردنی مۆری كوشتارگە لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی دوكانی گۆشتفرۆشی پێنجوێن دادەخات و سەرۆكی لیژنەكە دەڵێت؛ خاوەنەكەی روبەروی رێكاری یاسایی دەكرێتەوە‌.

 


مۆفەق زاهیر سەرۆكی لیژنەی پەلەوەری سەربە‌لیژنە هاوبەشەكانی قائیمقامیەتی سلێمانی رایگەیاند: فرۆشتنی گۆشتی بێمۆرو مۆركردنی بەشێوەی نایاسای بەهیچ شێوەیەك ڕێگە پێدراونییە وخاوەنەكەی ڕوبەڕوی ڕێكاری یاسایی دەبێتەوە بۆیە لەلایەن ‌لیژنە هاوبەشەكانەوە دوكانی گۆشتفرۆشی پێنجوێن لەدارەسوتاوەكە دادەخرێت.

 


وتیشی: تەزویركردنی مۆری كوشتارگە كارێكی نایاساییەو هەموو ئەو گۆشتەی پێی مۆركراوە دەستی بەسەردا گیراوەو ڕەوانەی بەڕێوەبەرایەتی ڤێرتێرنەری سلێمانی كراوە بۆ لەناوبردنی.

 

 

بەبڕیاری قائیمقامی سلێمانی دوكانی گۆشتفرۆشی پێنجوێن دادەخرێت و خاوەنەكەشی روبەروی رێكاری یاسایی دەكرێتەوە.

 


دواى بڕیارى هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى ئینتیدابى سه‌رۆكى دادگاى پێداچوونه‌وه‌ى سه‌ربازى هه‌رێم، وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ى هه‌رێم پۆسته‌كه‌ى پڕكرده‌وه‌.

دواى هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى ماوه‌ى خزمه‌تى سه‌رۆكى دادگاى پێداچوونه‌وه‌ى سه‌ربازى هه‌رێم له‌لایه‌ن حكومه‌ت و په‌رله‌مانى كوردستان، وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ پۆسته‌كه‌ى پڕكرده‌وه‌.

وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ له‌ راگه‌یاندراوێكدا، ئاماژه‌ى به‌وه‌كردووه‌ كه‌ حاكم دادیار ئه‌حمه‌د وه‌كو سه‌رۆكى نوێى دادگاى پێداچوونه‌وه‌ى سه‌ربازى له‌ وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ ده‌ستبه‌كاربووه‌.

به‌ بڕیارى ئەنجومەنی دادوەری هه‌رێم و دواى ساڵى 2015ه‌وه‌، دادوەر (شاكر شه‌ریف حسێن)ى وه‌كو سه‌رۆكى دادگاى پێداچوونه‌وه‌ى سه‌ربازى به‌ڕێوه‌ بردووه‌، به‌ڵام دواتر ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران و په‌رله‌مانى كوردستان رازى نه‌بوون بۆ درێژكردنه‌وه‌ى ماوه‌ى كاركردنى، بۆیه‌ وه‌زاره‌تى پێشمه‌رگه‌ له‌رێگه‌ى ئه‌نجومه‌نى دادوه‌رى هه‌رێم پۆسته‌كه‌ى به‌ دادوه‌رێكى دیكه‌ پڕكرده‌وه‌.

پەڕەى 1 لەکۆى 5475 پەڕەدا