بەرەو تەمبەڵ بوون دەچین ..؟ بۆچی ..؟

01/09/2019 - 10:39 بڵاوکراوەتەوە لە هەواڵ/هەمەڕەنگ

 

 

بۆچی نزیكەی (20) هەزار ساڵ دەبێت تاوەكو ئێستا قەبارەی مێشكی مرۆڤ هەر لە كەمبوونەوەدا بووە .. ؟ ئایا ئەمە مانای ئەوە نیە مرۆڤ بەرەو تەمبەڵی چووە ..؟ ئەگەر وایە بۆچی بەرەو تەمبەڵی چووین لەوماوەیەدا ..؟

بۆچی قەبارەی مێشكی هۆمۆسێیپیاكان لەكەمبوونەوەیەكی بەردەوامدا بووە لەو ماوەیەدا ..؟

بەلێكۆڵینەوە لەو پەیكەرە ئێسقانانەی مرۆڤ كە دۆزراونەتەوەو مێژووەكەی دەگەڕێتەوە بۆ نزیكەی (20) هەزار ساڵ پێش ئێستاو بەدواوە، زانیاریەكی زۆر گرنگ و سەرنجڕاكێشمان دەست دەكەوێت، ئەویش كەمبوونەوەی قەبارەی مێشكی مرۆڤە بەڕێژەی (10%) لەو ماوەیەدا تاوەكو ئێستا، ئەمە مانای ئەوەیە ژمارەی خانە دەمارەكانی مێشكیش بەو ڕێژەیە كەمی كردووە، لەو ماوەیەشدا قەبارەی لەشی مرۆڤەكانیش بەگشتی هەندێك كەمی كردووە، بەڵام ڕێژەی كەمبوونەوەی قەبارەی مێشك خێراتر بووە، بەبۆچوونی زۆربەی دەمارناسانیش بەگشتی مانای ئەوەیە كە تواناكانی مێشك بەرەو كەمبوونەوە چووەو مرۆڤ بەرەو تەمبەڵی چووە لەو ماوەیەدا، بەڵام بۆچی ئەمە ڕوویداوە ؟

كۆمەڵێك لێكدانەوە هەیە، بەپێی باوەڕپێكراوترین لێكدانەوە ئەمە ڕوویداوەو ڕوودەدات بەهۆی دروستبوون و سەرهەڵدانی كلتورو كۆمەڵگاكان لەو كاتەوەو تاوەكو ئێستا، مرۆڤەكانی پێش ئەو كاتە بە كۆمەڵی بچووك بچووك ژیاون كە ژمارەیان لەچەند دە كەسێك تا ئەوپەڕی چەند سەد كەسێك زیاتر نەبوون، ئەو ژمارە كەمە لەمرۆڤەكان هەر كۆمەڵێك جیاو دوور لە كۆمەڵێكی تر ژیاون، هەموو ئەندامەكانی ئەو كۆمەڵانە تێكڕا بەرپرس بوون لە ئەنجامدانی هەموو كارەكان وەكو ڕاوكردن و دابین كردنی خواردن، شەڕكردن و خۆپاراستن لە هێرشی تاكەكانی كۆمەڵەكانی ترو ئاژەڵە دڕندەكان، پەیداكردن و دۆزینەوەی شوێنی ژیان و حەوانەوە، ئامادەكردن و دروستكردنی هەموو ئەو كەرەستانەی كەئەو كاتە پێویست بوون بۆ ژیان كە ئەوانیش لە تاشینی بەردو دار دروست دەكران، بۆ ئەوە دەبوایە تاكی مرۆڤەكان بەردەوام لەگەڕان و پشكنین و كاركردندا بن بەبێ وچان، ئاگركردنەوە، هتد ...

بێگومان دوای دروستبوونی كۆمەڵگەو كلتورەكان لە دەوروبەری (20) هەزار ساڵێك پێش ئێستا ئیتر ژمارەی تاكەكانی هەریەك لە كۆمەڵ و گروپەكان زۆر زیاتر بوون، ئەمە بووە هۆی جێگیربوونی كۆمەڵەكان و دروستبوونی دێهات و شارۆچكەكان، ئیتر پێویست بەوە نەبووە هەر تاكێك یان خێزانێك تێكڕای هەموو كارەكان بكات، بۆ نموونە كۆمەڵێك خەریكی كشتوكاڵ و بەخێوكردنی ئاژەڵە خۆماڵیەكان و پەلەوەڕەكان بوون و خواردنی پێویستیان بۆ كۆمەڵگاكەیان دابین دەكرد، هەندێك كاری دروستكردنی كەرەستەكان و كەلوپەلەكانیان گرتبووە ئەستۆ، هەندێكیش كاریان شەڕكردن و پارێزگاریكردن بوو لە كۆمەڵگاكانیان، بەكورتی مرۆڤەكان دوای دروستبوون و نیشتەجێبوونی كۆمەڵەكان وەكو پێشتر پێویستیان بەبەكارهێنانی ئەو هەموو توانایەی مێشكیان نەبووە، ئەمە هۆكاربووە بۆ ئەوەی ئیتر مرۆڤ پێویستی بەو هەموو توانایەی مێشكی نەبێت وەكو پێشترو لەئەنجامدا قەبارەی مێشك بەو ڕێژەیە بچووك بۆتەوە.

لەگەڵ ئەوەی پڕۆسەی پەرەسەندنی زیندەوەران و مرۆڤیش پڕۆسەیەكی ئاڵۆزە، بەڵام زانیاریەكانمان بەگشتی ئاماژە بەوە دەكەن كە بەردەوام مەبەستی سەرەكی پەرسەندن یان ئیڤۆڵیوشن لەزیندەوەران و مرۆڤیش بریتیبووە لە زۆركردنی ئەگەری مانەوەو ڕزگاربوونی لە سروشت نەوەكو بەتەنیا زیرەكی، لەبەر ئەوەو بەمەبەستی بەكارهێنانی كالۆریەكانیش بەباشترین شێوە هەموو بەشەكانی جەستە بەپێی ڕادەی پێویست هەروەها بەپێی بەكارهێنانی بەردەوام گەشە دەكەن و دەمێننەوە، بەگشتی ئەگەر هەر بەشێك بۆ ماوەیەكی درێژ كەمتر بەكاربهێنرێت یان بەكارنەهێنرێت ئەوا بەتێپەڕبوونی كات یان دەپوكێتەوەو بێ هێز دەبێت یاخود نامێنێت.

ئەی پێشكەوتن و بەرجەستەبوونی ئامێرە تەكنەلۆژییەكان لەئێستادا لەنێو هەموو كۆمەڵگاكانی جیهان قەبارەو تواناكانی مێشكمان بەرەو كوێ دەبەن ؟

بەرپرسیاریەتی تاكەكانی مرۆڤەكان لەكۆمەڵگایە نوێیەكانی ئێستا بەگشتی لەكەمبوونەوەی زیاتردایە، لەم ڕۆژگارەی ئێستا هەروەكو نموونە زۆربەی ئەو خواردن و پێداویستیانەی ڕۆژانە دەمانەوێت خۆمان بەرهەمیان ناهێنین یان دروستیان ناكەین، كەسانی تر ئەوەمان بۆ دەكەن، بەگشتی سنوری بەرپرسیاریەتیەكانمان لەژیانی ڕۆژانەماندا تەسك بۆتەوە، زۆربەی كاتەكان زۆربەمان هیچ كارێك ناكەین و مێشكمان بەكارناهێنین، بەهۆی ئامێرە تەكنۆلۆژییەكان و هۆكارە نوێیەكان لەژیانماندا بەتەواوی لە جۆرە ژیانێكی تردا دەژین بەبەراورد بە پێشتر، بەگشتی وەكو پێشتر ئەوەندە پێویستیمان بە بیركردنەوەو تواناكانی مێشكمان نیە وەكو مرۆڤە كۆنەكان، هەندێك لەدەمارناسان بەگشتی پێیان وایە ئەم بچووكبوونەیە لەقەبارەی مێشكی مرۆڤەكان و كەمبوونەوەی تواناو زیرەكیان دوورنیە هەر بەردەوام بێت، لەوانەیە بپرسن: ئەی ئەو هەموو پێشكەوتنە لە زانست و تەكنەلۆژیا چۆن لەسەرانسەری جیهان ڕوودەدات ؟؟ لە ڕاستیدا بەهۆی بوونی كۆمەڵگەو پەیوەندییەكانی نێوانیان و گواستنەوەی زانیارییەكان، ئەوا زانستەكان و تەكنەلۆژیاكان بەگشتی زۆر بەخێرایی بڵاودەبنەوەو كەڵەكە دەبن، مرۆڤێك داهێنانێك بكات لەهەر گۆشەیەكی جیهان ئەوا بەهۆی پەیوەندیەكانی نێوان كۆمەڵگاكان یەكسەر داهێنانەكە بڵاو دەبێتەوەو دەبێتە هی هەموو مرۆڤایەتی، لەلاتان سەیرو سەمەرە نەبێت، بەڵام لە ئێستادا ڕێژەی هەرە زۆری مرۆڤەكان بڕێكی زۆر كەمتر لە تواناكانی مێشكیان بەكاردەهێنن بەبەراورد بە مرۆڤەكانی ئەشكەوتەكان بەر لە (20) هەزار ساڵ ..!

لوقمان حەوێز – تێكساس