كڕینی چەك لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بەرز دەبێتەوە

سێ شەممە, 13 ئازار 2018 05:50

 

 

ئینستیوتێكی نێودەوڵەتی بۆ توێژینەوەی تایبەت بە ئاشتی و پـڕچەككردن لە جیهاندا دەڵێت، لە ماوەی پێنج ساڵی ڕابردوو (%32) ی هەناردەكانی چەك و تەقەمەنی لە جیهاندا بۆ ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بووە.

ئینستیوتی (SIPRI) كە بنكەكەی لە سویدە ڕاپـۆرتێكی لەسەر ماڵپەڕەكەی بڵاوكردۆتەوەو تێیدا ئامارێكی لە بارەی هەناردەو هاوردەی چەك و تەقەمەنی چەند وڵاتێكی سەرەكی جیهانی بڵاوكردۆتەوە.

بەپـێی ڕاپـۆرتەكە، وەك چۆن لە نێوان ساڵانی (2012 – 2008) هەناردەی چەك بۆ وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسیا زیادیكرد، وەهاش لە (2017 – 2013) زیادیكردووە، بەڵام هاوكات هەناردەكان بۆ وڵاتانی ئەفریقیاو ئەوروپاو هەردوو كیشوەری ئەمریكا كەمبۆتەوە.

ئینستیوتەكە ئاماژەی بۆ ئەوەش كردووە لە ماوەی پـێنج ساڵی ڕابردوو (%34) ی ئەو چەكانەی لە جیهاندا هەناردەكراون لە ئەمریكاوە بووە، بە دوای ئەمریكا ئەم وڵاتانەش زۆرترین هەناردەی چەكیان هەبووە (ڕووسیا، فەرەنسا، ئەڵمانیا، چین، بەریتانیا، ئیسپانیا، ئیسرائیل، ئیتاڵیا، هۆڵەندا).

ڕاپـۆرتەكە باس لەوەش دەكات لە ماوەی پـێنج ساڵی ڕابردوو وڵاتی هیندستان زۆرترین چەكی كڕیوەو بە دوایدا عەرەبستانی سعودیەو میسرو ئیمارات دێن، وڵاتی چینیش هەرچەندە یەكێكە لەو وڵاتانەی چەكی هەناردەكردووە، بەڵام لە هەمان كاتیشدا بە پلەی پـێنجەم هاتووە لە هاوردەكردنی چەكدا.

(یان ئەلیاسۆن) سەرۆكی دەستەی بەڕێوەبەری ئینستیوتەكە نیگەرانی خۆی لە بارەی زیادبوونی هەناردەی چەك لە جیهاندا دەربڕیوەو دەڵێت : ڕەنگە مەترسی بۆ سەر ئاشتی و ئارامی نێودەوڵەتی دروستبكات، بۆیە داوادەكات میكانیزمی فڕۆشتن و كڕین چەك لە جیهاندا باشتربكرێت.

 

ئـ . كـ