ئاماری مەترسیدار لەبارەی خۆكوشتن بڵاودەكرێتەوە

سێ شەممە, 10 تەمموز 2018 15:40


لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا خۆکوشت بووەتە کێشەیەکی نیشتمانی

سەنتەرەکانی ئەمریکا بۆ بەرەنگاربوونەوەی نەخۆشییەکان و چارەسەرکردن بەناوی "منها" رایگەیاند، رێژەی خۆکوشتن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٩٩ تاکوو ساڵی ٢٠١٦ زیاتر لە ٣٠% زیادی کردووە لە نیوەی ئەو وڵاتە.
بەپێی ئاژانسی "رۆیتەرز" سەنتەرەکانی ئەمریکا روونیان کردەوە، سەرباری ئەوەی ناتەندروستی دەروونی زۆر جار هۆکارە بۆ خۆکوشتن، بەڵام زیاتر ئەوانەی خۆیان کوشتووە لە ٢٧ ویلایەتی ئەمریکا ساڵی ٢٠١٥ نەخۆشی دەروونییان نەبووە.
سەنتەرەکان ئەوەشیان زیاد کرد، رێژەی خۆکوشتن لە زۆربەی تەمەنەکان زیادی کردووە زۆرترین رێژەی خۆکوشتن لە نێوان تەمەنی ٤٥ ساڵ تاکوو ٦٤ ساڵ بووە و، کەمترین رێژەی خۆکوشتنیش لەنێوان تەمەنی دەساڵ بۆ ٢٤ ساڵ بووە.
ئان شۆتچات، جێگری بەڕێوەبەری سەنتەرەکانی ئەمریکا بۆ بەرەنگاربوونەوەی نەخۆشییەکان و چارەسەرکردنی بەناوی "منها" گوتی: "ئەمە کێشەیەکی نیشتمانیی بەرفراوانە پێویستە هەموو رێگایەکی سەرتاسەری بەکاربهێنێن بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم کێشەیە".
ساڵی ٢٠١٦ نزیکەی ٤٥ هەزار خۆیان کوشتووە لە ئەمریکا بەمەش دیاردەی خۆکوشتن دەبێتە سێیەم هۆکاری مردن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا..

ساڵانه‌ زیاتر له‌ 800 هه‌زار كه‌س به‌هۆی خۆكوشتنه‌وه‌ گیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن.
*چه‌ندین كه‌س هه‌ن ساڵانه‌ به‌ رێگای جیاواز هه‌وڵی خۆكوشتن ده‌ده‌ن، ئه‌وانه‌ی هه‌وڵی خۆكوژی ده‌ده‌ن مه‌ترسین بۆسه‌ر ژیانی خۆیان و سه‌رجه‌م كۆمه‌ڵگه‌.
*له‌سه‌ر ئاستی جیهان و له‌نێوان ئه‌وانه‌ی ته‌مه‌نیان 15-29 ساڵانه‌، خۆكوژی دووه‌مین هۆكاری گیان له‌ده‌ست دانه‌.
*75%ی حاڵه‌ته‌كانی خۆكوشتن له‌ وڵاتانی خاوه‌ن باری دارایی ناهه‌مواردا رووده‌ده‌ن.

خۆكوژی ته‌نیا رووداوێكی راگوزه‌ر نییه‌، به‌ڵكو ئاسه‌واری نه‌رێنی به‌سه‌ر چه‌ندین تاكی كۆمه‌ڵگه‌وه‌ به‌جێده‌هێڵێ كه‌ په‌یوه‌ندییه‌ك به‌و كه‌سه‌یانه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌.

له‌ وڵاتانی پێشكه‌وتوودا خه‌مۆكی و خواردنه‌وه‌ كحوولییه‌كان هۆكاری سه‌ره‌كی خۆكوشتنن. به‌ڵام حاڵه‌تی دیكه‌ش هه‌ن كه‌ خۆكوژی كتوپڕ و بێ پێشینه‌ی خه‌مۆكی و ئالووده‌بوونن، ئه‌مانه‌یان زیاتر له‌ ئه‌نجامی شكستهێنانی لایه‌نی ده‌رونی كه‌سه‌كه‌ و نه‌توانینی خۆراهێنان له‌گه‌ڵ ئه‌و فشارانه‌ی دووچاریان ده‌بێت، رووده‌دات. فشاره‌كانیش ره‌نگه‌ به‌هۆی گرفتی دارایی، پچڕانی په‌یوه‌ندییه‌ سۆزدارییه‌كان یاخود ئازار و نه‌خۆشی درێژخایه‌ن درووستببن.

جگه‌ له‌وانه‌، ململانێكان و كاره‌ساته‌كانی نێو كۆمه‌ڵگه‌، توندوتیژی و مامه‌ڵه‌ی نادرووست و درووستبوونی هه‌ستی دابڕان و گۆشه‌گیری هه‌موو پاڵنه‌رن. هه‌روه‌ك له‌نێو ئه‌و چینانه‌ی رووبه‌ڕووی جیاكاری ده‌بنه‌وه‌ ئاستی خۆكوژی زیاتره‌، وه‌ك په‌نابه‌ران، هاوره‌گه‌زخوازان، نێره‌مووكه‌كان و زیندانییه‌كان. ئه‌وانه‌ی پێشووتر هه‌وڵی خۆكوژییان داوه‌، پێویست ده‌كات به‌ باشی چاودێری بكرێن و ره‌چاوی دۆخیان بكرێ، چونكه‌ ئه‌گه‌ری زۆره‌ هه‌وڵه‌كه‌یان دووباره‌ و چه‌ندباره‌ بكه‌نه‌وه‌.

هه‌ندێك ستراتیژی گشتی هه‌ن كه‌ گرنگه‌ له‌سه‌ر ئاستی كۆمه‌ڵگه‌ و جڤاك و تاك كاریان له‌سه‌ر بكرێ، كه‌ بریتین له‌:

-سنوورداركردنی ده‌ستگه‌یشتن به‌ هۆكاره‌كانی خۆكوژی (مێرووكوژه‌كان، چه‌ك و هه‌ندێك جۆری ده‌رمان).
-راگه‌یاندنه‌كان هۆشیاربكرێنه‌وه‌ كه‌ به‌رپرسانه‌ بابه‌ته‌كانیان په‌خش بكه‌ن
-زوو ده‌ستنیشانكردن و چاودێری و چاره‌سه‌ری نه‌خۆشی و حاڵه‌ته‌ ده‌روونییه‌كان و ئازاره‌ درێژخایه‌نه‌كان و ئالووده‌بوون به‌ مادده‌ هۆشبه‌ره‌كان و گرفته‌ سۆزدارییه‌كان.
-كارمه‌ندانی ته‌ندروستیی رابهێنرێن كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ بناسنه‌وه‌ كه‌ هه‌ڵسوكه‌وتیان ده‌ری ده‌خات بیر له‌ خۆكوشتن دەكه‌نه‌وه‌.
-چاودێریكردنی ئه‌و كه‌سانه‌ی هه‌وڵی خۆكوژی ده‌ده‌ن و پالپشتی كۆمه‌ڵایه‌تی بۆیان.


f.q