بزانە گرنگی خەوتن چییە ؟؟

09/07/2016 - 08:47 بڵاوکراوەتەوە لە هەواڵ/تەندروستی

 

 

خوای گەورە خەوتن لە ڕیزی بەهرەكاندا دادەنێ‌ و بە ئارام بوونەوە و مت بوون ناوی دەبات، هەروەها بە مەرگی نەفس ئەیناسێنێ‌، شەویشی بۆ ئەو مەبەستە داناوە، هەستانیش لەخەو وەك ژیانەوەیەكی نوێ‌ پێناس دەكات، ئیعجازی ئەم چەند ئایەتەی خوارەوەش هەموو ئەو باسانەی لەخۆ گرتووە : 

لە سورەتی فورقاندا: “ئەوە خوایە شەوی وەك پۆشەرێك كردوەو ڕۆژیشی كردۆتە كاتی بڵاوبوونەوە.”
لە سورەتی (ئەلقەسەس) دا: “لە نیشانەی بەزەیی خوایە بۆ ئێوە شەو و ڕۆژی داناوە تا تیایدا ئارام ببنەوەو بەدوای فەزڵی خوادا بگەڕێن بەڵكو سوپاس گوزاربن.”
لە سورەتی (ئەلوزمەر) دا: “تەنها خوایە نەفسەكان دەمرێنی لەكاتی مردنیداو ئەو نەفسەشی لەكاتی خەوتنیدا نەمرێ‌، گلی ئەداتەوە ئەو نەفسەی كە مردن زاڵ بوو بەسەریدا، ئەوی تریش دەنێرێتەوە بۆ كاتێكی دیاریكراو ئەمانە نیشانەن بۆ ئەوانەی بیریارن.”
لە سورەتی (ئەلنەبەئـ) دا: “شەومان وەك پۆشەرێك داناو خەویش وەك پشوودان.”
كەواتە: لە قورئاندا خەو متبوونە وەك زەجاج دەڵێت: “(سبات) ئەوەیە زیندوو لە جوڵە دەكەوێت و لەشی پشوو دەدات، (وجعلنا نومكم سباتا) بە واتای ئەوەی: خەوی ئێوەمان بە پشوو كردووە.”
هەروەها (سكن) ە واتە : كاتی ئارامبوونەوە.
مردنی نەفسیشە وەك یەكێك لە بیردۆزەكانی خەوتن دەڵێت: خەوتن: بریتییە لە كاركەوتنی هەموو هێزو كارەكانی نەفس لەوانەش هەستەكان و هێزی جوڵە.
زانایان و بیریاران و لێكۆڵەرەكان قسەی زۆرو بیردۆزی جۆراو جۆریان لەسەر خەو داناوە، بەڵام لەچەند خاڵێكدا یەك دەگرنەوە وەك (د. حەسان شەمس پاشا) لە كتێبەكەیدا بە ناوی (النوم والارق و الاحلام بین الگب والقران) بە درێژی باسی كردووە و (عەبدولحەفیز حەداد) كە لێكۆڵەری بواری ئیعجازە لەم چەند خاڵەدا كورتی كردۆتەوە:
1. خەوتن حاڵەتێكی ئاسایی خولییە (دوبارە بوەوە).
2. خەو بەسەر ئامێرە جۆراو جۆرەكانی لەشدا دێت دەبێتە هۆی پشوو و بەدەست هێنانەوەی چاڵاكی.
3. پێویستی مرۆڤ بۆ خەو گونجاوە لەگەڵ ڕێژەی توشبوونی بە ماندوو بوون.
4. نەخەوتن زۆر زیانی زۆرەو لەكاتی بەردەوامی كەمخەوی مرۆڤ بەرەو تیا چوون دەچێ‌.
5. خەوتن باشترین یاریدەدەرە بۆ ڕزگار بوونی دەماغ لە شەكەتی و پشێوی.
6. چەند جۆرێك لەخەو هەیە خەوی ئارام و تەقلیدی، خەوی پچڕ پچڕی بزڕكاو.
7. لەكاتی نوستندا ڕێژەی دەردانی هۆرمۆن لە غودەكاندا دەگۆڕێت.
8. لای زانایان ئەوە ڕوون بۆتەوە پشودانی مێشك بە خەوتن واتە دوای كۆشش كردن یارمەتی زۆری فێر بوون دەدات و لە یاسا بنەڕەتییەكانی فێر بوونە.
(عەبدولدائم ئەلكەحیل) دەڵێت: لە ڕێگەی ئەزموونەوە زانایان بۆیان سەلـماوە كە خەوتن زۆر پێویستە بۆ چاڵاك كردنی یادەوەرییەكان و دەڵێن: خەوتن پێویستییەكە نكوڵی لێ ناكرێت، زانایانی زانكۆی (ئەریزۆنا) دەڵێن : پەیوەندییەك هەیە كە خەو و دەزگای یادەوەری پێ كەوە دەبەستێتەوە، خەو بەشێوەیەكی تەندروست دەماغ چاڵاك دەكاتەوە بەتایبەت تر ناوچەی پێشەوەی مێشك بە خەوتن زۆر بەچاكی چاڵاك دەبێتەوە.”
لە دیراسەیەكی تازەشدا كە گۆڤاری (nature neuroscience) بڵاویكردۆتەوە ڕوونی كردۆتەوە كە خەوی شەو بەس نییە، بەڵكو لە ڕۆژیشدا دوای ماندوو بوونەكان و سەعی زۆر ماوەی (سەعات و نیوێك) خەو پێویستەو یارمەتیدەرە بۆ ڕێكخستنەوەی ئەو زانیاریانەی وەرگیراون.

هەروەها زانایان ئەوەیشیان بۆ ڕوون بۆتەوە كە دەماغ لەكاتی خەوتندا بە شێوەیەك خۆ بە خۆ كاری ڕێكخستنەوەی زاندراوە تۆماركراوەكانی ڕۆژ دەكات و فێری لێ هاتوویی زیاتر دەبێت و ئامادە دەبێتەوە بۆ دیسان كاركردنی چاڵاكانەو خەو زۆر پێویستە بۆ فێربوون.

 

ئـ . كـ