هۆكارە دیارەكانی ڕشانەوە بزانن

08/08/2019 - 09:54 بڵاوکراوەتەوە لە هەواڵ/تەندروستی

 

 

لەشی مرۆڤ كاردانەوەی زۆری هەیە بۆ گۆرانكاریە فسیۆلۆژی و میكانیكییەكان و بەرەنگاربوونەوەی تەنە بێگانەو وورژێنەرەكان، بۆنموونە پژمین تەنە بێگانەكان لە ناو لووت دەكاتە دەرەوە، كۆكە لەناوپۆشی بۆڕی هەواو قوڕگ، سكچوون شتە زیادەكانی ناو ڕیخۆلەكان دەردەكات، هەرچی ڕشانەوەشە پێكهاتەی زیادەی ناو گەدە فڕێ دەداتە دەرەوە.

1. ڕشانەوە بریتیە لە كردنە دەرەوەی پێكهاتەكانی ناو گەدە لە ڕێگەی دەمەوە، زۆر جار هێڵنج (دڵ تێكهەڵهاتن) پێش ڕشانەوەكە دروست دەبێت.

2. ڕشانەوە كاردانەوەیەكی بەهێزە بەهۆی گرژبوونی ناوپەنچك و ماسولكەكانی دیواری سك و لە هەمان كاتیشدا یارمەتی دەدرێ بە خاوبوونەوەی گەدەو دەرچەی سوورێنچك بۆ ئەوەی ڕشانەوەكە بەرەو سەرەوەو دەرەوە پاڵ پێوە بنرێ، ئەم پرۆسانە لە سەنتەری تایبەتی ڕشانەوە لە ناو مێشك ڕێك دەخرێن كە ئەویش بە هەندێ كارتێكەری تر كاری تێدەكرێ وەكو ئەو پەیامانەی كە لە دەم و گەدەو رێخۆڵەكانەوە بۆی دێت، هەروەها لە رێگەی پەیامی ناو خوێن كە لەوانەیە ژەهرو هەوكردنی تێدا بێت، جیا لەوەش سەنتەری هاوسەنگی ناو گوێچكە ڕۆڵی خۆی هەیە لە دروست بووونی ڕشانەوە، هەروەها هەستەكانی بینین و بۆن كردن و دەست لێدانیش كاریگەری دەبێت لەسەر پەیدابوونی ڕشانەوە.

3. ڕشانەوە حاڵەتێكی زۆر باوە، تەنانەت كەس نیە تووشی نەبوبێ، جا بە نەخۆشی بێت یان لەكاتی ڕشانەوەی ناو ئۆتۆمبێل بێت یان تەنانەت لەكاتی بینینی ڕشانەوەی كەسێٍكی تر.

4. حاڵەتی هێڵنج و ڕشانەوە نەخۆشی نیە بەڵكو ناڕەحەتیەكی گرنگی زۆر نەخۆشیەكانن بۆ نموونە:

- هەوكردنی ڤایرۆسی كۆئەندامی هەرس كە لەوانەیە سكچوونیشی لەگەڵدابێت.

- ڕشانەوە لەكاتی جووڵانەوەی زۆر بۆ نموونە لەكاتی سواربوونی ئۆتۆمبێل.

- هەوكردنی زراوو هەوكردنی سەختی گورچیلەكان و هەوكردنی پەنكریاس لەوانەیە ببنە هۆی ڕشانەوە. 

- هێڵنج و ڕشانەوە لەوانەیە سەرەتایترین ناڕەحەتی سكپڕبوون (واتە حەمل) بێت كە زیاتر لە نیوەی ئافرەتان تووشی دەبن، تەنانەت لەوانەیە ئەوەندە ناڕەحەتیان بكان كە پێویست بە داخڵ بوون بێت لە نەخۆشخانە. 

- گیرانی ڕیخۆڵەكان و هەوكردنی ڕیخۆڵە كوێرەو قورحەی گەدەو دوانزەگرێ لەوانەیە ببێتە هۆی ڕشانەوە. 

- هەروەها ژەهراوی بوون بە خواردن و هەستیاری خواردن و زۆر خواردنیش دەبێتە هۆی ئەم ناڕەحەتیە. 

- ئازارێكی سەخت و ترس و دڵەڕاوكێیەكی زۆرو هەندێ نەخۆشی دەروونی دەبنە هۆی ڕشانەوە. 

- هەندێ نەخۆشی مێشك یەكێك لە ناڕەحەتیەكەیان بریتیە لە ڕشانەوە وەكو هەوكردنی پەردەی مێشك واتە (التهاب السحایا) و شەقیقەو شێرپەنجەی مێشك و سەرشكان و بەرزبوونەوەی پەستانی ناو مێشك، ئەمە جگە لە هەندێ نەخۆشی گوێچكە وەكو نەخۆشی مینیرو هەوكردنی گوێچكەی ناوەڕاست. 

- جاری واش هەیە لەئەنجامی تێكچوونی كیمیایی و كانزایی ناو لەش ڕشانەوە دروست دەبێت وەكو لە نەخۆشی لەكاركەوتنی گورچیلەكان و زیادبوونی كالیسیۆم و كەمبوونی سۆدیوم و نەخۆشی شەكرەو نەخۆشی ئەدیسۆن و ژەهراوی بوون بە كهول و بەكارهێنانی هەندێ دەرمانی وەكو هەندێ ئەنتی بایۆتیك و حەبی دیجۆكسین و دەرمانی كیمیاوی.

- ڕشانەوە لەوانەیە نیشاندەری هەندێ نەخۆشی مەترسیدار بێت وەكو جەڵتەی دڵ و شێرپەنجەكان. 

- لە منداڵانی ساوا جگە لەو هۆكارانەی باسمان كرد، هەروەها ڕشانەوە لەوانەیە بەهۆی هەندێ هۆكاری ترەوە بێت وەكو بەزگماكی تەسكبوونەوەی كۆتا بەشی گەدە واتە (pyloric stenosis) و هەستیاری بەرامبەر شیرو هەندێ نەخۆشی زگماكی میتابۆلیزم. 

- لەگەڵ ڕشانەوە، جگە لە هێلنج هاتنەوە، لەوانەیە هەندێ ناڕەحەتی تر پەیدا بێت وەكو ئازاری سك و قڕقێنەو ترشەڵۆكی گەدەو كەمبوونی ئیشتیهای خواردن و بێ تاقەتی.

- هەندێ ناڕەحەتی و نیشانەی تر هەیە دەرخەری نەخۆشی مەترسیدارن بۆیە پێویستە نەخۆشەكە زوو سەردانی پزیشكی پسپۆڕ بكات،بۆ نموونە كاتێك ڕشانەوەكە خوێنی پێوە بوو یان ڕەنگەكەی قاوەیی بوو كە نیشانەی خوێنبەربوونی گەدەیە، یان كاتێك ووڕێنە كردن و گێژبوون و بێهۆشی و سەریەشەیەكی سەختی لەگەڵدا بوو كە لەوانەیە بەهۆی نەخۆشی مێشكیەوە بێت، یاخود ئازاری سەختی سنگ و ئارەقەكردنەوەیەكی سارد و هەناسەتوندی هاوكاتبوو لەگەڵ ڕشانەوەكە كە بەهۆی جەڵتەی دڵەوە دروست دەبێت، یان تا و خێرابوونی لێدانی دڵ و ئازارێكی سەختی سك كە لەوانەیە بەهۆی هەوكردنێكی زۆرەوە دروست بێت.

- ڕشانەوە جگە لەوەی نیشانەی نەخۆشی و كێشەیەكی تەندروستیە، هەروەها ئەگەر بە چارەسەرنەكراوی بەجێ بهێڵرێ زۆر ماكی تەندروستی دروست دەكات بەتایبەتی ئەگەر زۆر سەخت بێت یان بۆ ماوەیەكی دوورو درێژ بمێنێتەوە، بۆ نموونە لەوانەیە ببێتە هۆی ووشكبوونەوەو تێكچوونی هاوسەنگی كانزاو خوێیەكانی لەش و لەكاركەوتنی گورچیلە بەهۆی زۆر بەفیرۆچوونی شلەمەنی و كەمبوونەوەی ئیشتیهای خواردنەوە بەتایبەتی لە منداڵان و كەسانی بەساڵاچوو و بەتایبەتر ئەگەر سكچوونی لەگەڵ دابێت، لە هەندێ حاڵەتدا ئەم ڕشانەوەیە دەگەڕێتەوە بۆڕی هەواو دەبێتە هۆی هەوكردنی سەختی سیەكان.

- حاڵەتێكی تر هەیە بەهۆی ڕشانەوەی درێژخایەن دروست دەبێت كە سەرەتای سورێنچك بریندار دەبێت و تووشی خوێنبەربوون دەبێت.

- ڕشانەوە بۆ ماوەیەكی دورودرێژ دەبێتە هۆی برینداربوونی پووك و ددانەكان.

- ئەگەر ڕشانەوەكە خوێنی تێدابێت دوور نیە ببێتە هۆی دابەزینی فشاری خوێن و شۆك و كەمخوێنی. 

- زۆر حاڵەتی ڕشانەوەی سادە هەیە كە یەك دوو جار كەسەكە ڕشانەوەی هەبووەو ناڕەحەتی تری لەگەڵ دانەبووە، ئەمەیان پێویست بە چارەسەرێكی وا ناكا تەنها ئەوەندە كە نەخۆشەكە ئیسراحەت بكات و ئیسراحەتێكیش بە گەدەی بدات بەوەی كە بۆ ماوەیەك خواردنی قورس نەخوات، هەندێ جاریش وا باشە قوم قوم ئاو بخواتەوە بۆ ئەوەی تووشی ووشكبونەوە نەبێت، بەڵام ئەگەر ڕشانەوەكە زۆر درێژەی كێشاو سەخت و بێزاركەر بوو، یان ئەگەر ناڕەحەتی تری لەگەڵ دابوو، ئەو كاتە پێویستە نەخۆشەكە زوو سەردانی دكتۆر بكات بۆ دۆزینەوەی هۆكاری سەرەكی ڕشانەوەكەو چارەسەركردنیشی. 

- لە هەندێ حاڵەتدا چارەسەرەكانی وەكو دەرزی و حەبی ڕشانەوە بەكاردێ بۆ كەمكردنەوەی ڕشانەوەكە، حاڵەتی واش هەیە پێویست بەوە دەكات كە نەخۆشەكە داخلی نەخۆشخانە بكرێت و بە دەرزی و مغەزی تایبەت چارەسەری ڕشانەوەكە بكرێت، ئەمە جگە لە چارەسەركردنی هۆكاری سەرەكی حاڵەتەكە.

(د. داهات حەوێزی – پسپۆری هەناوی و شەكرەو نەخۆشیەكانی دڵ – بەڕێوەبەری سەنتەری پزیشكی خێزانی تەندروست)