چی دەزانیت دەربارەی پەتای وەرزی ( انفلونزا) (Seasonal flu) ؟!

21/10/2019 - 14:14 بڵاوکراوەتەوە لە هەواڵ/تەندروستی

بەگوێرەی ئەزموونی شارەزایانی تەندروستی و ناوەندی كۆنترۆڵ كردنی نەخۆشیەكان (CDC)، ساڵی (2018) پەتای وەرزی كە بە (ئەنفلۆنزا) ناسراوە، درێژترین ماوەی كێشاوە لە دەیەی ڕابردوودا لە ئەمریكا كە(21 ) هەفتەی خایەندووە لە (مانگی10) بۆ مانگی (4) كە زۆربەی لە جۆری (H1N1) و (H3N1) بووە.

انفلونزا پەتایەكی گوازراوەیە كە لەوانەیە تەنها نیشانە گەلێكی سادەی هەبێت تا دەگاتە مەترسی بۆ سەر ژیانی كەسەكە بەتایبەت لە كەسانی بەتەمەن و منداڵدا.

نیشانەكانی چین ؟!

بەگشتی لەناكاو بەدیار دەكەوێت بەبەراورد بە سەرما بوون (common cold) وەك :

لەرز و تا

كۆكە

ئاڵۆشی گەروو

هەڵامەت

لوت تەڕی و ئاو لە لوت هاتن

ئازاری گیان و ماسولكەكان

سەرئێشە

ماندووبوون

هەندێك جار سكچوون و ڕشانەوە

كەی ئەگەری تووشبوونی پەتای وەرزی زۆرە ؟!

لە هەموو كاتێكدا ئەگەری تووشبوونی هەیە بەڵام بەگشتی لە مانگی (10) بۆ مانگی (3) ئەو ئەگەرە زیاترە.

كەی كوتانی پەتای وەرزی بكرێت باشە؟!

باشترین كات كۆتایی مانگی (9) و مانگی (10) .

ئەو كەسانە كێن كە مەترسی زیاتریان لەسەرە ؟!

كەسانی سەروو تەمەن (65 ساڵان)

منداڵی خوار تەمەن (2 ساڵان)

ژنان لە ماوەی دووگیانیدا

ئەو كەسانەی نەخۆشی درێژخایەنیان هەیە وەك:

(ڕەبۆ)

گیرانی درێژخایەنی بۆریە هەوایەكان (COPD)

شەكرە

نەخۆشیەكانی دڵ

سستبوونی گورچیلە

قەڵەوی

كەمبوونەوەی بەرگری لەش بەهۆی نەخۆشیەكانی شێرپەنجە و ئایدز ....هتد

ئایا ئەگەر كەسێك تووش بووبێت كەسانی تر تووش دەكات پێش دەركەوتنی نیشانەكانی ؟!

بەڵێ‌ كەسی تووشبوو دەبێتە هۆی گواستنەوەی ڤایرۆسەكە پێش دەركەوتنی نیشانەی نەخۆشیەكە و تا هەفتەیەك دواتر.

ئایا لە دووری چەندەوە دەگوازرێتەوە؟

لە دووری 6 پێ‌ كە نزیكەی (2 مەترە) بەهۆی (پشمین وكۆكە و تف و دەردراوەكانی لوت).

پێویستە كێ‌ كوتانی دژە ئەنفلۆێنزا بكات ؟!

هەموو كەسێك لەسەرو تەمەنی 6 مانگەوە، ساڵانە جارێك خۆی بكوتێت كە پارێزی لە (3 تا 4) جۆر ڤایرۆسی بەربڵاو دەكات.

ئایا بەهۆی كوتانەوە كەس توشی ئەنفلۆنزا دەبێت ؟!

نەخێر چونكە ڤایرۆسەكە بەشێوەی مردووە یاخود پڕۆتینی ڤایرۆسەكەی تێدایە كە تەنها ئازاری شوێنی كوتانەكە و تایەكەی كەمێك دەبێت.

ئایا ڤاكسینەكە جگە لە دەرزی شێوازی تری هەیە؟!

بەڵێ‌ بەشێوەی پەمپی ناو لوت (nasal spray) بەڵام كاریگەری بەرامبەر هەندێ‌ جۆری ڤایرۆسەكە نیە وتەنها بۆ كەسانێك دەبێت كە بەرگری لەشیان تەواوە.

ئایا درەنگ خۆكوتان باشترە لە خۆنەكوتان ؟!

بەڵێ‌ بەڵام تا زووتر كوتانەكە بكەیت باشترە چونكە دوو هەفتەی دەوێت بۆ ئیش كردن.

ئایا ڕاستە ڤایرۆسەكە شێوەی خۆی دەگۆڕێت ؟!

بەڵێ‌ لە ساڵێكەوە بۆ ساڵێكی تر و تەنانەت لە هەمان ساڵدا ئەگەری گۆڕانی هەیە.

ئایا بەكارهێنانی دژە بەكتریا (عیلاج) (antibiotic) هیچ سودێكی هەیە بۆ پەتای وەرزی ؟

نەخێر، تەنها لە ئەگەری هەوكردنی بەكتریا بێت دەكرێت دژە بەكتریا (عیلاج) (antibiotic)بەكاربهێنرێت.

لێكەوت (ماكە)ە مەترسیدارەكانی پەتای وەرزی چییە ؟

هەوكردنی سیەكان .

هەوكردنی گوێی ناوەڕاست وتورەكە هەواییەكان (جیوب).

خراپتربوونی ڕەبۆ .

سست بوونی دڵ .

چی بكرێت لەكاتی توش بووندا ؟!

لەماڵەوە بمێنەرەوە و پشوو بدە.

دووربە لە بەركەوتنی كەسانی تر لانی كەم تا 24 كاتژمێر لە نەمانی (تا)كە .

ڕەچاوكردنی پاك و خاوێنی و شۆردنی دەست.

نەكۆكین ونەپشمین بەناو هەوادا.

خواردنەوەی زیاتری شلەمەنی وگوشراوی میوەی دەوڵەمەند بە (ڤیتامین سی).

لەكاتی زۆربوونی (تا)دا بەكارهێنانی دەرمانی تا و ئازارشكێن وەك پاراستامۆڵ.

بەكارهێنانی هەندێك دەرمانی دژە ڤایرۆسی لەسەرەتای نەخۆشیەكەدا وەك (تامیفلو) و (zanamivir) ماوەی نەخۆشیەكە بۆ (1-2) ڕۆژ كەمدەكاتەوە.

ئامادەكردنی: بەهرەعبدالله حمەتۆفیق

لەسەر زاری (د. هەرێم كریم احمد) (پسپۆڕی نەخۆشیەكانی هەناوی و دڵ و شەكرە ) لە هەڵَەبجەی شەهید.