چاكسازی لە فۆڕمی ئیسلامی سیاسیدا


بەشێك لە توێژەرانی بواری سیاسیی لەو بڕوایەدان كە ئەو بارودۆخەی ئێستای بەشێكی زۆر لە بزوتنەوە ئیسلامیەكان تیایدا دەژین وەك واقیع فەرز دەبێت لەسەریان كە گۆڕانكاری لە گوتار و پڕۆگرام و پڕۆژەی سیاسیاندا بكەن، چونكە ئەو بارودۆخەی كە لە دوای بەهاری عەرەبی توشیان هات، هەروەها بە سەرنجدان لە هەندێك ئەزموونی پێش ئەوانیش وەك ئەزموونی ئیسلامی سیاسیی لە ئەفغانستان و ئێران و سودان و هەندێك شوێنی تر، ئەوەی نیشاندا كە ناكرێت ئیسلامیەكان بە شێوازە كۆنەكە سیاسەت بكەن و بەهەمان گوتاری بانگخوازی بێنە ناو سیاسەت، توێژەرە رۆژنامەوانیەكان دید و بۆچوونی جیاوازیان لەو بارەیەوە هەیە، تەنانەت هەندێك توێژەر لەپێش ئەوەش كە ئەم ئەزموونە نوێیانە ببینن دید و تێڕوانینی تایبەتیان هەیە بۆ نموونە توێژەری بەناوبانگی فەڕەنسی (ئۆلیڤیە روا )یەكەم كەس بوو كە باسی "لە دوای ئیسلامی سیاسیی" كرد ئەویش لە كتێبێكدا كە لە ساڵی 1992 چاپی كرد بەناوی (شكستی ئیسلامی سیاسیی) لەدوای ئەمەش زیاتر توێژەرانی تر گرنگیان بە بابەتەكەداو "جیل كیبیل" لەسەر هەمان رەوت كتێبێكی نووسی بەناوی (جیهاد.. بڵاوبونەوە، گەمارۆدانی ئیسلامی سیاسیی)، لەم كتێبەدا نووسەر ئەزموونی ئیسلامیەكان بەراورد دەكات بە شیوعیەكان و باس لەهەمان عەقڵیەتی شۆڕشگێڕی دەكات كە لە ئەمانیشدا هەیە، لەدوای ئەمەوە "ئۆلیڤیەروا" پێداچوونەوە بە بۆچونەكەی پێشوویدا دەكاتەوەو باس لە گۆڕانی ئاڕاستەی ئیسلامیەكان دەكات لەبواری سیاسیەوە بۆ بواری كۆمەڵایەتی.
لەلایەكی ترەوە (فرانسۆ بورجا) كە پسپۆڕێكی فەڕەنسی بەناوبانگە لە بواری ئیسلامی سیاسیدا، بە پێچەوانەی هەمو ئەو بۆچوونانەوە باس لە گەشەی ئیسلامیەكان دەكات، چونكە ئەوان بوونە رەمزی شوناسی گەلانی مسوڵمان و ئەمەش بە قۆناغێكی نوێ‌ ناودەبات بۆ بەرەوروبونەوەی لیبرالیزمە نوێیەكان و بۆ ئەم مەبەتەسش كتێبێكی نووسیوە بەناوی "ئیسلامی سیاسیی، دەنگی باشور" بەشێك لەم توێژەرانە چونكە خۆیان راستەوخۆ لەناو واقیعەكەدا ناژین و بیركردنەوەكانیان لەژێر كاریگەری پێوەر و تیۆری زانستی رۆژئاوادایە، لەبەرئەوە نەیانتوانیوە بە شێوەیەكی واقیعی بچنە ناو پێكهاتەی كۆمەڵایەتی گەلانی مسوڵمان، لەبەرئەوە هەندێكجار بۆچوونەكان وەك خۆی دەرناچێت، واقیعی دوای بەهای عەەبیش ئەوەی سەلماند كە ئیسلامیەكان نەك لاواز نەبوون ،بەلكو لەریگەی هەڵبژاردنو دیموكراسیەوە یەكەم هێزی براوەی سیاسی بوون ،ئەگەر بە وردی سەرنجی مێژووی زۆربەی بزوتنەوە ئیسلامیە سیاسیەكان بدەین دەبینین رەگ و ریشەی ئەمانە لە بانگەوازەوە دێت، واتە سەرەتا بۆ بەرەوروبونەوەی ئەو شەپۆلە چەپ و عەلمانیە بوو كە رووی لە جیهانی ئیسلامی كرد ئەویش لەژێر كاریگەری شۆڕشی فەڕەنسی و رۆژهەڵاتناسەكان و بزاڤی چەپی شۆڕشگێر كە خاوەن ئایدیۆلۆژیای تایبەتی خۆیانن و لە دید و تێڕوانینیان بۆ ئاین زۆر سلبی و رادیكاڵیبوون، واتە ئەم بزافانە سەرەتا بۆ رزگاركردنی ئیمانی خەڵكی مسوڵمان دروست بوون دژ بەو شەپۆلە بێ‌ باوەڕیەی كە رووی لە ناوچەكە كرد، ئەویش بە كاریگەری بزافە چەپ و ماركسیەكان بۆ ئەم مەبەستەش لەژێر ئەو بارودۆخە سیاسیەش كە شەڕی سارد لە ئارادابوو رۆژئاواییەكان هاوكاریان كردون و دەیانویست بە هەموویان شەپۆلی گەورەی چەپ بوەستێنن.
ئەمەش جیاوازیەكی گرنگە كە هەیە لە نێوان بزافە ئیسلامیەكان و بزوتنەوە نەتەوەیی و چەپ و عەلمانیەكان. بە سەرنجدان لەو بارودۆخەی كە ئیسلامی سیاسیی تیایدا دەژی و بەرای زۆربەی توێژەران و پسپۆڕی ئەم بارەو بەتایبەتیش لەو كایەی ئێستای بەجیهانی بووندا، ئیسلامیەكان ناتوانن بە ئەو كەرەستە تەقلیدییانەی كە هەیانبووەو بەهەمان ئەو گوتارەی كە زۆرتر سەرچاوەكەی بانگخوازیە دەسەڵاتی سیاسیی بەدەستەوە بگرن و گەشەی پێ‌ بدەن، چونكە لەئیسلامیشدا بواری سیاسیەت لە گۆراوەكانەو دەبێتە لەلایەن عەقڵێَكی نوێوە ئیدارە بكرێت، لەهەمانكاتدا كارەكتەرە سیاسیەكان دەبێت كاراكتەری نوێی بواری سیاسیی بن و پەروەردەی دنیای نوێی فیكر و زانست و تەكنۆلۆژیا بن ولەهەمانكاتدا دەبێت شارەزاییەكی باشیان لە فیكری رۆژئاواو كۆمەڵگە نوێیەكانی جیهان هەبێت.
ئەگەر سەیری ئیسلامیەكانی كوردستانیش بكەین، دەبێت هەڵوەستەیەك بكەین و بە مێژووی سیاسیی و بەشداریان لە حكومەتدا بچینەوەو بزانین ئایە بەم كەرەستە تەقلیدیانەی كە هەیانە دەتوانن ببنە هێزێكی كاریگەر لە گۆڕەپانی سیاسیدا،؟،ئەمە لەكاتێكدایە كە كوردستان لە بارودۆخێكی تایبەتیدایەو ئیسلامیەكان ئەگەر بیانەوێت ببنە هێزێكی كاریگەر نابێت نوسخەی دووەمی هیچ فۆڕمێكی ئیسلامی سیاسی لە دەرەوەی كوردستاندابن و دەبێت خۆی ببێتە خاوەنی شوناسێكی كوردستانی و خۆی بیێتە هەڵگری خەمەكانی خەڵك لە هەنگاونان بەرەو سەربەخۆیی و پشتیوانی كردنی لە هەموو داوا رەوانەتەوەییەكانی گەلی كورد لەهەر چوارپارچەكەی كوردستان، ئەمەش پێویستی بەوە هەیە كە گەشە بە دید و تێڕوانینەكانی بدات و پێداچوونەوە بە گوتاری سیاسیی و بانگخوازیدا بكات و پارتی سیاسیش وەك كایەیەكی پسپۆڕی مامەڵەی لەگەڵدا بكات و گۆڕانكاری لە ئەو فۆڕمەی ئێستادا بكات،كە زۆر تر بە كەەسەی (كۆمەڵی ئیسلامی )كار دەكەن نەك پارتی سیاسی ،چونكە پارتی سیاسی دەبێت بۆ هەموان بێت نەك تەنها مسوڵمانە مولتەزیمەكان . ئەوكاتەش دەرگا بەڕوی هەموو چین و توێژەكاندا دەكرێتەوەو لە جیاتی قەتیس بوون لە بازنەی ئایدیۆلۆژیای ئیسلامی دەچیتە ناو بازنەیەكی نیشتمانی فراوان و دەبێت ئامانجەكانیش لە خەمی ئیمان و بە ئیسلامیكردنەوەی كۆمەڵگا ببگۆرێت بۆخەمی خزمەت كردن بە بەرژەوەندیەكانی خەڵ لە راستیشدا ئەمە ئامنجێكی گەورەی ئیسلامە وەك ئاینێكی یونیڤێرساڵ ،ئەو كاتەش سیاسەت دەبێتە كارێكی پسپۆری و بانگخوازەكان ناچنە نێو بازنەی نوێنەرایەتیەكان لە حكومەت و پەرلەمان ،لە ئێستاشدا ئەوە ەخاڵێكی لاوازی ئیلامیەكان بووە .
ئیسلامیەكانی كوردستان لەم بارودۆحە نوێیەدا پێویستە لە هەوڵی دروستكردنی مۆدێلێكی نوێدا بن و بتوانن بازنەی ئیسلامی سیاسیی بەو چەمكە تەقلیدیەی كە هەیە تێپەڕێنن و بچنە قۆناغێكی نوێ‌ كە ئەویش دەركەوتنیانە وەك بزافێكی نیشتمانی كاریگەر و هەوڵ بدەن شوناسێكی نوێ‌ بۆ خۆیان دروست بكەن كە بۆ خۆ دورخستنەوە لە هەموو ئەوەیكە ئێستا گروپە توندڕەوەكان بەناوی دینەوە دەیكەن ، لە چوارچێوەی (مسوڵمان دیموكراتەكاندا) كاربكەن، ئەمەش پێویستی بەوە هەیە كە بازنەی كاری حیزب و بانگەواز لەیەكتر جیابكەنەوەو بۆ هەر بوارێكیان كەسی پسپۆڕی خۆیدابنێن، ئەوكاتەش دەتوانن ببنە هێزێكی كاریگەری نیشتمانی كوردی ،كە رابەرایەتی كۆمەڵگای كوردی بكەن لە چوارچێوەی دیموكراسی و بڕوابوون بە ئازادی تاك و گشتی و چەسپاندنی عەدالەتی كۆمەڵایەتی و دژایەتی گەندەڵی.