دەردەدڵی ژنان ، لەنێو كەمپی ئاوارەكاندا

سەڕەڕای ئەوەی شەڕی داعش كە گەورەترین مشتوومڕی سیاسی لە گۆڕەپانی سیاسی ناوچەكە و جیهان خستووەتەوە، گەورەترین كێشەی دەروونیشی بۆ خێزانە ئاوارەكانی نێو كەمپەكانی كوردستان درووست كردووە بەتایبەت ڕەگەزی مێینە، نالەباری ڕەووشی دەروونی ئافرەتان لە نێو كەمپەكاندا و بێدەنی لایەنی پەیوەندیدار خەمەكانی قوڵتر كردووە.

دوابەدوای دروست بوونی ڕێكخراوێك بەناوی (دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام) ناسراو بە (داعش)، ئاوارەبوونی هاوڵاتیان لە دوای مانگی ئابی ساڵی (2014)ەوە، قورستر بوونی هێرشەكانی ڕێكخراوی ناوبراو بۆ سەر شارو شارۆچكەكانی ناوەڕاست و باشووری عێراق، بوو بەهۆی ئاوارەبوونی بە لێشاوی خێزانی مەدەنی بۆ هەرێمی كوردستان و وەڵاتانی دەرهاوسێی عێراق.
لە ئێستادا كەمپی ئاوارەكان كە جمەیان دێت لە خێزانی ئاوارە، لە نێو ئەم خێزانانەدا ئافرەتان بە پلەی یەكەم لە ڕەوشیەكی دەروونی نالەباردان، (یوسرا)، كە ناوێكی خوازراوی یەكێك لە ئافرەتە ئاوارەكانی نێو كەمپێ عەربەتە باس لە باری دەروونی خۆی و ئافرەتانی نێو كەمپەكە دەكات و دەڵێت: " دوابەدوای ئاوارەبوونمان بەتەواوەتی باری دەروونیم شێواوە ناتوانم بە هیچ شێوەیەك تێكەڵی نێو كۆمەڵگا ببم هەموو كۆمەڵگام لێ بووە بە خێو، قورسی ژیانی مناڵەكانم و هاوسەرە كەم ئەندامەكەم كە ڕۆژانە بە پێش چاومەوە ژیانێكی پڕ لە ناڕەحەتی بەڕێ ئەكەن و توانی یارمەتی دانیانم نیە ڕۆژگاری ڕەش كردووم جگە لە گریان پیشەیەكی ترم نیە".

لە دوای بەڕوودا كردنەوەی دەرگای هەرێمی كوردستان بۆ ئاوارەكانی ناوچەكانی عێراق، حكومەتی هەرێم بە هاوكاری وەزارەتی كۆچ و كۆچ بەرانی عێراق و بە هەماهەنگی لەگەڵ ڕێكراوەكانی مافی مرۆڤ لە كوردستان و جیهان چەندین كەمپی نیشتەجێ بوونبان بۆ ئاوارەكان لە چەندین ناوچە درووستكردووە، كە بەپێی وتەی ئاوارەكان بەشێكی كەمی پێداویستیە مرۆیی و تەندروستیەكانی تێدایە.
هەر لە نێو كەمپی ئاوارەكاندا، (لیزا)، كە كچە یەزیدیەكی ئاوارەی نیو كەمپی عەربەتە ئەڵێت: " نەك هەر لە ڕووی دەروونیەوە لە ڕووی جەستەیشەوە شێواوین، ناخۆشی و ناشرینی و تەگ و چەڵەمەی نێو ئەم كەمپە و دووربوون لە هەموو بەهاكانی مرۆڤ بوون بەتەواوەتی شێوەی جەستە و هەناومانی شێواندووەو ناتوانین مامەڵەی دروست لەگەڵ هاوڕێی و خێزانەكان و خەڵكیش بكەین، نە ڕێكخراوەكان و نە حكومەتیش نەیتوانیوە تۆزێك دەروونی شێواوكان ئاسودە بكات".
لە ئێستادا چەندین ڕێكخراوی بواری مافەكانی مرۆڤ و ئافرەتان لە كوردستان و جهانیش و ڕۆژانە بەشێك لەكاری خۆیانیان تەرخان كردووە بە ئاوارەكان و تێیادا ژنان، ڕۆژانە چەندین كۆرس و خول و بەرنامەی تایبەتیان لە نێو سەرجەم كەمپەكاندا هەیە و چەندین ڕێكخراوی بیانیش هاتوون بەدەم هاوكاری ئاوارەكانەوە.
لە ئێستادا ڕێكخراوەكانی نێو خۆی هەرێمی كوردستان، خۆیان بە هۆی قەیرانی داراییەوە توانای كاركردنیا بچوكتر بووەتەوە ئاوارەبوونی بەلێشاوی خاوڵاتیانی سڤیل بەرپرسیارێتی زیاتری خستووەتە سەر شانیان، (ڕووناك محەمەد)، بەرپرسی یەكێك لە ڕێكخراوەكانی تایبەت بە ژنان و مافەكانیان لە كوردستان درێژە بە گفتوگۆكەدەدات و ئەلێت: " هەر لەسەرەتایی هاتنی ئاوارەكانەوە بۆ هەرێمی كوردستان ڕێكخراوەكان دەستی هاوكاری مادی و مەعنەوی بۆ كەمپەكان درێژكردووە و ئەوپەڕی هەوڵی خۆمانمان داوە بەڵام كەمپەكان تەنها خواردن و جل یان پێویست نیە بەڵكو هەر بە چوونە ژوورەوە بۆ نێو كەمپەكان ڕووخساری نائومێدی ئافرەتان و شێوازی ژیانیان گرێكوێرەی باری نائارامی و دەرونێكی شێواوی ژنان لە نێو كەمپەكاندا پێشان دەدات، كە پێویستە بەبەردەوامی پسپۆڕانی دەروونی بوونیان لە نێو كەمپەكان هەبێت و بتوانێرێت لە ڕێگەی ڕاهێنان و بەرنامەی تایبەتەوە شێوازی ژیانی ژنان ڕێكبخرێت و هیچ نەبێت جێگیری بۆ باری دەروونی ئافرەتەكان بگەڕێننەوە، چونكە ئافرەت كۆڵەكەی نێو خێزانەكان كە بە جێگیری باری دەروونی ئافرەتەكە، ئەتوانێت بەشێكی زۆری ناڕەحەتیەكانی نێو خێزانەكەی سوك بكاتەوە".
لە نێو كەمپی ئاوارەكاندا هەریەك لە وەزارەتی تەندروستی و وەزارەتی پەروەردە و ڕێكراوەكان هەریەك لە بنكەكانی تەندروستی و قوتابخانەكان و جێگەی تایبەتی ڕاهێنانیان بێ بەرامبەر بۆ ئاوارەكان دابین كردووە كە ڕۆژانە بەشێكی زۆری ئاوارەكانی نیشتەجێی نێو كەمپەكان سەردانیان دەكەن بەمەبەستی چارەسەركردن و فێربوون و ڕاهێنیان.
لەبارەی پێداویستی و ژیانی ئاوارەكانی نێو كەمپی عەربەتەوە، (تارق ئەحمەد)، لێپرسراوی كەمپی ئاوارەكانی عەربەت ئەوە ڕوون ئەكاتەوە كە: " ئەوەی لە توانایاندا هەبێت كەمتەر خەمیان نەكردووە و لە ڕووی تەندروستی جەستەیی و دەروونیشەوە بەپێی توانا پێداویستیەكان و ڕاهێنانەكانیان دابین كردووە بۆ سەرجەم ئاوارەكان بەبێ جیاوازی بەڵام ئەوە ئەوە ناگەیەنێت كە كەموكورتی نیە، لە نێو خێزانە ئاوارەكاندا و ژنان بەتایبەتی ژیانێكی جێگیریان نیەو بەشێكیان تووشی خەمۆكی و تێكچوونی باری دەروونی بوون بەتایبەتی ئەو ئاوارانەی كە سەرتا داخڵی نێو كەمپەكە دەبن بەڵام بەپێی زانیاریەكانی ئێمە دواتر دەگونجێن لەگەڵ كەمپەكەدا و ژیانیان جێگیرتر دەبێت".
لە ئێستادا بەپێی زانیاریەكان لە هەفتەیەكدا دووجار پسپۆڕی دەروونی و توێژەرانی كۆمەڵایەتی سەردانی نێو كەمپەكان دەكەن، لە نزیكەوە ئەو كەسانە دەبێنن كە پێویستران بە ئامۆژگاری دەروونی و چارەسەری پزیشكی هەیە.
چارەسەركردنی كێشە خەمۆكی و دەروونیەكان كە بەشێك لە چنان لە نێو كەمپەكاندا تووشی بوون و شێوازی چارەسەركردنیان لەلایەن پسپۆڕانەوە، (گوڵەباخ حسن)، توێژەری دەروونی، بەشداری گفتوگۆكەمان ئەكات و ئەڵێت، " ئێمەوە بەبەردەوامی ئاگامان لە نێو كەمپەكان هەیە بەتایبەتی ڕەووشی ژنان لە بارێكی خراپدایە و پێویستی بەردەوامی ڕاهێنان و چارەسەری بەردەوامی پزیشكی و دەروونی هەیە، ئاوارەبوونی و لە دەسدانی كەس و كار و بینینی كوشتار و خوێن ڕشتنی هاوڵاتیانی مەدەنی و قورسی ژیانیان بەتەواوەتی كاریگەری نەگەتیڤی لەسەر باری دەروونی خێزانەكان و ژنان بەتایبەتی درووستكردووە كە پێویستە بەجدی ئاوڕیان لێبدرێتەوە لەلایەن لایەنە پەیوەندی دارەكانەوە و ڕێكخراوەكانی بواری ژنان بە جدی بێنە سەرخەت و هەماهەنگی لەگەڵ كەمپەكاندا دروست بكەن بۆ چارەسەر كردنیان".
نادێگیری باری دەروونی ئافرەتان و ئاوارەبوونی بەلێشاوی ڕۆژ لە دوای ڕۆژی هاوڵاتیانی سڤیلی عێراق و كەمی پێداویستیەكان كێشەكان قوڵتر ئەكات و باری دەروونی ئافرەتە ئاوارەكان ناجێگیر تر دەكات تەوای بەها مرۆییەكان دەخاتە ژێر پرسیارەوە.