مەرەم ژ سەرهاتیێن قورئانێ‌

دەما بەرێخوەدانێ‌ ل قورئانا پیرۆز دكەین و ئەگەر خواندنەكا بلەزژی د سەردا بچین، دبینن د ناڤ هژمارەكا مەزن ژ سۆرەتێن قورئانێ‌ ب چیرۆك و سەرهاتیێن پێغەمبەر و مللەتێن بوری هاتییە خەملاندن، و د قورئانێدا جهەكێ‌ مەزن ب سەرهاتییان هاتییە ڤەگرتن، و هەر ئێك ژ ڤان سەرهاتییان دناڤ هەمبێزا خوەدا گەلەك نیشانێن مەزن و شیرەتان ب خوەڤە دگریت، و گەلەك ژوان شیرەت و ئامۆژگاری و مفایان هاتینە دیاركرن، و ژ حیكمەتا بەلاغەتا قورئانێ‌ و ڤەشارتنا وێ‌ هێشتا گەلەك ژ مەرمێن وێ‌ ماینە ڤەشارتی و نەهاتینە دیاركرن، هەتا ل سەردەمەكێدا خەلك پێدڤی پێ‌ بیت و لدویڤ بگەریت، لێ‌ هەر هەمی بنەمایێن ڤان سەرهاتییان ناهێنە دیاركرن و ئەو پتر دزانیت، چونكی ئەوی زانیاریی ب هەمی تشتان دزانت"ۆعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَیْبِ ڵا ێعْڵمُهَا إِلاَّ هُۆ ۆێعْڵمُ مَا فِی الْبَرِّ ۆالْبَحْڕ ۆمَا تَسْقُگُ مِن ۆرَقَەٍ إِلاَّ ێعْڵمُهَا ۆڵا حَبَّەٍ فِی ڤُلُمَاتِ اڵاَرْچِ ۆڵا رَگْبٍ ۆڵا ێابِسٍ إِلاَّ فِی كِتَابٍ مُّبِینٍ{59}"سورە اڵانعام 59. دڤان چەند پەیڤێن كێمدا دەربرینەكا مەزنە ژ زانینا زانیاریێن خودایی، ب ڕەنگەكێ‌ ژێگرتیترین پەیڤ هاتییە دەربرین، و ئەڤان پەیڤان كۆمەكا وێنەیان دگەل خوەدا ئیناینە، ژوان: وەریانا بەلگێن داران خودێ‌ زانیاری لسەر هەیە، دندكەك بچویك د تاریستانێن ئەردیدا، و نەژی تشتەكێ‌ تەر و نەژی هشك، ئیلا ئەو پێ‌ دزانت و هاتینە نڤێسین.
دناڤ سەرهاتیێن قورئانێدا باس ل دیرۆكا گەلەك مللەت و نەتەوەیێن بوری و وار و جهێن وان و ژیوارێ‌ وانژی هاتییە بەحسكرن، و ئەو دیرۆكا كەڤنارا مێژوویێ‌ نەشیایی تۆماربكەت، د ئەڤرۆدا ل ناڤ ڕۆپەلێن زێرینێن قورئانێدا دهێنە دیتن، ژبەركۆ مێژوویا نڤێسینێ‌ بۆ ماوێ‌ (5000) هزار سالان بتنێ‌ ڤەدگەریت، و زێدەتر دیرۆكێ‌ نەشیایە توماربكەت، لێ‌ دقورئانێدا گەلەك ژ سەرهاتییان بۆ سالێن زێدەتر ڤەدگەرن، و هەتا نهاژی مفا ژێ‌ دهێتە دیتن، و ڤەگرتنا قورئانێ‌ ب ڕەنگەكێ‌ مەزنژی ژ سەرهاتییان بۆ مەرەما وێ‌ یەكێ‌ یە پتر كاریگەری ل خوێنەرێ‌ قورئانێ‌ بهێتەكرن، و پتر جهێ‌ خوە دناڤ دلێ‌ خوێنەرێ‌ خوەدا بكەت.
هەبوونا ڤێ‌ هژمارا مەزن ژ سەرهاتییان مەرەمێن خوە هەنە، ژوانژی:
1- ژ مەرەمێن ڤان سەرهاتییان پشتراستكرنا سرۆش (وحی)یە كۆ ژێدەرێ‌ وێ‌ لدەڤ خودێ‌ یە، و محەمەد پێغەمبەر (سلاڤ لێ‌ بن) كەسەكێ‌ نەخاندەڤانبوو، و لدەڤ كەسێن ڕاهبێن جوهی و فەللانژی نەڕۆینشتییە، و سەرهاتیێن (ابراهیم، یوسف، موسی، عیسی) باشترین بەلگەنە لسەر ڤێ‌ چەندێ‌ و قورئانێ‌ ب خوە ئاماژەپێكرییە چ ل دەسپێكا سەرهاتیێ‌ یانژی ل دۆماهیێ‌، بۆ نموونە د دەسپێكا سورەتا (یوسف)دا خودێ‌ دبێژیت: " إِنَّا أَنزَلْنَاهُ قُرْێ‌ناً عَرَبِیّاً لَّعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ{2} نَحْنُ نَقُصُّ عَڵیْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَا أَوْحَیْنَا إِڵیْكَ هَـژَا الْقُرْێ‌نَ ۆإِن كُنتَ مِن قَبْلِهِ ڵمِنَ الْغَافِلِینَ{3}" سورە یوسف: 2-3.
2- ژ مەرەمێن سەرهاتییان دیاركرنا وێ‌ یەكێ‌ ئەڤ دین ژ دەڤ خودێ‌ یە، هەر ژ سەردەمێ‌ نوحی هەتا سەردەمێ‌ محەمەدی (سلاڤ ل هەمیان بیت)، و ئیماندار هەمی ئێك ئومەتن، و خودایێ‌ تاكانە رەبێ‌ هەمی جیهانێ‌ یە، هەروەكۆ دێ‌ بینی سەرهاتیا هژمارەك ژ پێغەمبەران دناڤ ئێك سورەتدا باسكرییە، و ب ڕەنگەكێ‌ وەسا هاتیینە دیاركرن و ئاماژەپێكرن، داكۆ بۆ مە ڤێ‌ ڕاستیێ‌ دیاركەت، وەكۆ دڤان ئایەتاندا دیاردبیت"ۆڵقَدْ ێ‌تَیْنَا مُوسَی ۆهَارُونَ الْفُرْقَانَ ۆچِێا‌و ۆژِكْراً لِّلْمُتَّقِینَ{48} الَّژِینَ ێخْشَوْنَ رَبَّهُم بِالْغَیْبِ ۆهُم مِّنَ السَّاعَەِ مُشْفِقُونَ{49} ۆهَژَا ژِكْرٌ مُّبَارَكٌ أَنزَلْنَاهُ أَفَأَنتُمْ ڵهُ مُنكِرُونَ" سورە اڵانبیا‌و 48-50.
3- مەرەمەكا دیا گرنگ ئەوە ئەڤ سەرهاتییە دیاردكەن ئەڤ دینە دبنەرتدا ئێكگرتییە-ژدەڤ خودێ‌ یە- و ئەڤ چەندە د ناڤ هژمارەكا سەرهاتییاندا هاتییە ئاشكەراكرن، و ئەڤ عەقیدە لگەلەك جهان دانپێدان پێ‌ هاتییەكرن، ئەوە باوەرئینان ب خودێ‌، هەروەكۆ د سورەتا (اڵاعراف) دا ئاماژەپێكری: "ڵقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحاً إِڵی قَوْمِهِ فَقَاڵ ێا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا ڵكُم مِّنْ إِڵـهٍ غَیْرُهُ إِنِّێ أَخَافُ عَڵیْكُمْ عَژَابَ ێوْمٍ عَڤِیمٍ"سورە اڵاعراف: 59.
دیسان "ۆإِڵی مَدْێنَ أَخَاهُمْ شُعَیْباً قَاڵ ێا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللّهَ مَا ڵكُم مِّنْ إِڵـهٍ غَیْرُهُ قَدْ جَا‌وتْكُم بَیِّنَەٌ مِّن رَّبِّكُمْ فَأَوْفُواْ الْكَیْڵ ۆالْمِیزَانَ ۆڵا تَبْخَسُواْ النَّاسَ أَشْێا‌وهُمْ ۆڵا تُفْسِدُواْ فِی اڵاَرْض بَعْدَ إِصْڵاحِهَا ژذلِكُمْ خَیْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّۆْمِنِینَ" سورە اڵاعراف 85.
4- دیاركرنا وێ‌ یەكێ‌ ڕێكا پێغەمبەران یا ئاشكرا و ئێكانەبوو، بەلێ‌ پێشوازیكرنا مللەتێن وان یا ژ هەڤجودابوو، هەروەكۆ دسورەت هوددا هاتییە:

  • " وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحاً إِلَى قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُّبِينٌ{25} أَن لاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ اللّهَ إِنِّيَ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ{26} فَقَالَ الْمَلأُ الَّذِينَ كَفَرُواْ مِن قِوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلاَّ بَشَراً مِّثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلاَّ الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِن فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ"سورة هود: 25-27.

ديسان:" وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُوداً قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُواْ اللّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـهٍ غَيْرُهُ إِنْ أَنتُمْ إِلاَّ مُفْتَرُونَ{50} يَا قَوْمِ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَى الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلاَ تَعْقِلُونَ"سورة هود: 50-51.


5- ژ مەرمێن سەرهاتیێن قورئانێ‌ دیاركرنا بنەمایێ‌ هەڤپشكە د ناڤبەرا دینێ‌ محەمەد و ئیبراهیمیدا (سلاڤ ل وان بن) ب ڕەنگەكێ‌ تایبەت، پاشی دینێ‌ بەنی ئیسرائیلیان ب ڕەنگەكێ‌ گشتی، ژوانژی:" إِنَّ هَژَا ڵفِی الصُّحُفِ الْأُوڵی{18} صُحُفِ إِبْرَاهِیمَ ۆمُوسَی{19} "سورە اڵاعلی 18-19.
دیسان:" مِّلَّەَ أَبِیكُمْ إِبْرَاهِیمَ هُۆ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمینَ مِن قَبْلُ" سورە الحج 78.
6- ژ مەرمێن سەرهاتییان دیاركرنا وێ‌ ڕاستیێ‌ یاكۆ دیاردكەت"د هەمان دەمان و وەختاندا ل دۆماهییا سەرهاتییان پێغەمبەر ب سەركەفتینە و هەڤدژێن وانژی – ئەڤێن باوەری پێ‌ نەئیناین- شكەستینە" و قورئانێ‌ ئەڤ چەندە بۆ پێغەمبەری (سلاڤ لێ‌ بن) دیاركر و دیسان د نهادا بۆ مەژی وەكۆ مۆسلمان ژ سەرهاتیا پێغەمبەری (سلاڤ لێ‌ بن) چەندان ئەبوجەهل و ئەبوسۆفیان و كی و كێ‌ دژایەتیا وی كرن، لێ‌ ل دۆماهیێ‌ هەمی ژناڤ چوون و بتنێ‌ محەمەد و هەڤالێن وی یێن هەژار مان و بوون سەروەرێن جیهانێ‌، قورئان دیاردكەت:" ۆڵقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحاً إِڵی قَوْمِهِ فَڵبِپَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَەٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَاماً فَأَخَژَهُمُ الگُّوفَانُ ۆهُمْ ڤَالِمُونَ{14} فَأَنجَیْنَاهُ ۆأَصْحَابَ السَّفِینَەِ ۆجَعَلْنَاهَا ێ‌ێەً لِّلْعَاڵمِینَ{15}"سورە العنكوت: 14.
7- ژ مفا و مەرەمێن سەرهاتییان ڕاستدەرئێخستنا مزگینی و ترساندنا پێغەمبەرایە، ژوانژی: "وَنَبِّئْهُمْ عَن ضَيْفِ إِبْراَهِيمَ{51} إِذْ دَخَلُواْ عَلَيْهِ فَقَالُواْ سَلاماً قَالَ إِنَّا مِنكُمْ وَجِلُونَ{52} قَالُواْ لاَ تَوْجَلْ إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلامٍ عَلِيمٍ{53}"الحجر 51.
8- دیاركرنا خوەشی و ناز ونیعمەتێن خودێ‌ لسەر پێغەمبەر و ژێگرتیێن وی، وەكۆ سەرهاتییا (داود و سلیمان، ایوب، ابراهیم، مریم، زكریا...هتد).
9- دیاركرنا دژایەتیا دناڤبەرا شەیتانی و كورێن ئادەمیدا- مرۆڤان- هەر ژ سەردەمێن كەڤن هەتا نها و دێ‌ بەردەوامژی بیت، و قورئانێ‌ ژی بهێزترین سەرهاتیێن ژڤی ڕەنگی دیاركرینە بۆ مەرەما مفا ژێ‌ وەرگرتنێ‌، بۆ نموونە سەرهاتییا باب ئادەمی دگەل شەیتانی، و ئەڤ سەرهاتییە لگەلەك جهان دقورئانێدا ئاماژە پێ‌ هاتییەكرن.
10- گەلەك مەرەمێن دیژی، ژوانژی: دیاركرنا شیانا خودێ‌ د درستكرنا باب ئادەمیدا، ژ دایكبوونا عیسا پێغەمبەری (سلاڤ لێ‌ بن) و دیسان سەرهاتییا ئیبراهیمی دگەل ب گیانخستنا چار باڵندان. و دیسان دیاركرنا دۆماهیكا باش و چاك و دیسان بەرۆڤاژی ژی دۆماهیكا خراپ و گەندەل.