مافێ دیاركرنا چاره‌نڤیسى د یاسایا نێڤده‌وله‌تى یا گشتى دا .. هه‌رێما كوردستانێ وه‌ك نمونه‌

مافێ دیاركرنا چاره‌نڤیسى هه‌ر چه‌ند هند جاران ب بابه‌ته‌ك ناڤخویى و دستورى دهێت به‌حسكرن لێ دراستى دا بابه‌ته‌ك نێڤده‌وله‌تى یه‌ و یاسایا نێڤده‌وله‌تى یا گشتى ب شێوه‌كێ به‌رفره‌ه به‌حسكریه‌ . ب گوره‌یى یاسایێ مافێ هه‌رگه‌له‌كى یه‌ كو تایبه‌تمه‌ندیێن پێتڤى و هه‌رێمه‌كا ده‌ست نیشانكرى هه‌بیت چاره‌نڤیسێ خوه‌یێ سیاسى و ئابورى و جڤاك ده‌ستنیشانبكه‌ت .

لسه‌ر ئاستێ نێڤ ده‌وله‌تى هه‌ر چه‌ند د سه‌رده‌مێن هه‌ڤچه‌رخ دا چه‌ندین پێكول هه‌بوون ژلایێ گه‌لان ڤه‌ بو خو قورتالكرنێ ژ ده‌ستهه‌لاتێن داگیركار(الاستعمار) ڤه‌ ، به‌لێ هه‌موو پێكول دبێ ئه‌نجام بوون ، هه‌تا دامه‌زراندنا رێكخراوا نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى . و ئه‌ڤ بابه‌ته‌ ب رژدى بو ئێكه‌م جار د كونگرێ سانفرانسیسكو دا هاته‌ ئازراند و بریار ب زێده‌كرنا برگا دووێ ژ مادێ ئێكێ یێ سوزناما نه‌ته‌وه‌یێًن ئێكگرتى هاته‌ دان كو تێدا هات بوو دیاركرن مافێ هه‌ر گه‌له‌كى یه‌ چاره‌نڤیسێ خوه‌ دیاربكه‌ت . هه‌روه‌سا ل سالا 1960ێ كومه‌لاگشتى یا نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى بریارا ژماره‌ 1514 بو ژناڤبرنا داگیركاریێ ده‌ركر و ب گوره‌ى بریارێ مافێ به‌رخودانا چاكدارى ب دژى داگیركاریێ ب گه‌لان هاته‌ دان . هه‌روه‌سا مافێ دیاركرنا چاره‌نڤیسێ هاته‌ هژمارتن ئێك ژمافێن گه‌لان لدویڤ هه‌ردوو په‌یاماننامێن مافێ مروڤى یێن سالا 1966 ێ .

هه‌روه‌سا ل سالا 1970ێ یێ ئه‌ڤ مافه‌ هاته‌ هژمارتن ئێك ژ پره‌نسیپێن یاسایا نێڤده‌وله‌تى یا گشتى ئه‌وا دهێـه‌ دیتن دپه‌یوه‌ندیێن نێڤده‌وله‌تى یێن دناڤبه‌را وه‌لاتان دا لدویڤ سوزناما هاتیه‌ ده‌ركرن ژ كومه‌لا گشتى یا نه‌ته‌وه‌یێن ئێكگرتى . پشتى ڤان هه‌موو پێكولان پتریا گه‌لێن جیهانێ چاره‌نڤیسێ خوه‌ یێ سیاسى دیاركرن و سه‌ربه‌خوییا خوه‌ ژ داگیركاریێ وه‌رگتن . لێ هه‌تانها ژى هنده‌گ گه‌لێن مینا كوردان ئه‌ڤ مافه‌ به‌رجه‌سته‌ نه‌كریه‌ . دنوكه‌دا و پشتى كو هه‌رێما كوردستانێ به‌رب داویا شه‌رێ ب دژى داعش دچیت ئه‌ڤ مژاره‌ دهێته‌ ئازراند و پێكول دهێنه‌كرن ژبوى ئه‌نجامدانا گشتپرسیێ ل ڤێ هه‌رێمێ و دیاركرنا چاره‌نڤیسێ خه‌لكێ ڤێ هه‌رێمێ یێ سیاسى . هه‌ر چه‌ند عیراق ب شێوه‌یێن راسته‌وخو ونه‌راسته‌وخو دژایه‌تیا ئه‌نجامدانا گشتپرسیێ دكه‌ت ب بهانهه‌یا وێ چه‌ندێ كو دستورێ عیراقێ رێكى ب پارچه‌ه‌بونا عیراقێ ناده‌ت ، لێ ب گوره‌ى یاسایا نێڤده‌وله‌تى یا گشتى بتنێ خه‌لكێ هه‌رێما كوردستانێ مافێ دیاركرنا چاره‌نڤیسێ خوه‌ یێ سیاسى هه‌یه‌ . ئه‌وژى ب رێكا گشتپرسیێ . و ئه‌گه‌ر ئه‌نجامێن گشتپرسیێ د به‌رژه‌وه‌ندیا سه‌رخوه‌بوونا هه‌رێما كوردستانێ دا بوون ، د دویڤ دا رێكارێن ڤێ پروسه‌یێ دێ هێنه‌ گرتن ژبه‌ركو ڤێ هه‌رێمێ هه‌رسێ پێكهاته‌یێن سه‌ره‌كێ یێن ده‌وله‌ت بوونێ كو (گه‌ل و هه‌رێم و ده‌ستهه‌لاتا سیاسى ) نه‌ هه‌نه‌ . و یا دمینیت بتنێ دانپێدانا وه‌لاتان و جڤاكێ نێڤده‌وله‌تى یه‌ ب ڤێ ده‌وله‌تێ دا كو ب شێت رولێ خوه‌ وه‌كو ده‌وله‌ت بگێریت . ب نه‌رینا به‌شه‌كه‌ زور ژ چاڤدێر و بسپورێن سیاسى ژى هه‌رێما كوردستانێ دێ شێـت دانپێدانا هژماره‌كا مه‌زن ژ وه‌لاتان بده‌ستڤه‌ئینیت .

ژبه‌ركو ئێكه‌مین هه‌رێمه‌ د مێژوویى دا بشێت هند ڤه‌لڤینێن نێڤده‌وله‌تى بكه‌ت به‌رى ببیته‌ ده‌وله‌ت هه‌روه‌سا ئێكه‌مین هه‌رێمه‌ دشێت پشتگیریا نێڤده‌وله‌تى ژلایێ سه‌ربازى ڤه‌ بشێوه‌كێ راسته‌وخو بده‌ست خوڤه‌بینیت به‌رى كو ببیته‌ ده‌وله‌ت ، هه‌روه‌سا ئێكه‌مین هه‌رێمه‌ بشێوه‌كێ به‌رفره‌ه به‌رژوه‌ندیێن وه‌لاتێن زلهێز دكه‌ڤنێ .,