بەخۆدا چوونەوەی گروپە ئیسلامییە چەكدارەكان

 

+ -
مەبەست لە (بەخۆدا چونەوە) سەرلەنوێ هەڵسەنگاندنەوەی ئەدای كارو تیۆرو سیاسەتەكانە، لە پێناو تیشكخستنە سەر و تێگەیشتن لە ڕوداوەكان و شیتەڵكرنەوەی ئەو دیدو فكرانەی كە لە ڕابوردودا بنەمای كاربوون ‌و سەرلەنوێ خوێندنەوەیان لە جیهانی فكردا لە بەر ڕۆشنایی واقعێكی نوێ كە هاتۆتە ئاراوە..


بەخۆداچوونەوه ‌‌و پێداچوونەوە بنەمایەكی قورئانییە، هەروەها عەقڵییشە، خوای گەورە موسوڵامانانی ڕێنوێنی كردووە بۆ بەخۆداچوونەوەی خودی خۆیان لە پاش هەر ناڕەحەتییەك یان نەهامەتییەك توشییان هاتبێت، وە یەكێك لەو دەرونانەی كە هەمیشە لەسەر ڕێگای ڕاستن ‌و مایەی ڕێزلێگرتنن، - نەفسی لەووامەن، ئەوانەی كە لۆمەكردنی خود بووە‌تە خەسڵەتێكی هەمیشەەیی تیایاندا { فلا اقسم بالنفس اللوامە}، بەخۆدا چوونەوە سیفەتی گەورە زانایانە، ئەوانەی كە هەمیشە ئیجتیهادو ڕاكانی خۆیان لەبەر ڕۆشنایی گۆڕانكارییەكاندا نوێ دەكەنەوە، یان لە ڕوانگەی ئەو زانست و ڕۆشنبیرییەی دەستیان كەوتووه ‌و پێشتر نەیانبووە.


لێرەدا مەبەست باسكردنێكی درێژی چەمكی بەخۆداچوونەوە نییە، بەڵكو زیاتر وردبوونەوەیە لە پێداچونەوەی گروپە ئیسلامییە چەكدارەكان، ئەوانەی كە لە ماوەیەك لە زەمەندا، چەكییان دژ بە حكومەتەكانییان یان حیزبە دەسەڵات شكڵە عەلمانییەكان لە سەدەی ڕابوردودا بەكارهێنا..
لەسەدەی بیستەمدا ڕوودای خوێناوی زۆر سەخت بەسەر چەند وڵاتێكی ئیسلامیدا هات، دوو ئیجتیهادی فكریی سیاسیی بە درێژایی سەدەی بیستەم باڵی كێشابوو بەسەر كاری ناو بازنەی بزاڤی ئیسلامیدا.


یەكەمیان:- دەیوت كار بەشێیوەیەكی مەدەنییانەی دور لە توندوتیژی و لەژێر بنەماكانی یاسادا دەبێت.


دووەمیان:- كاری چەكداری كردە میكانیزم ‌و ڕێگای بۆ بەدەستهێنانی ئامانجەكانی خۆی له ‌چوارچێوەی ئەوەی پێی دەوترێت (سەلەفییەتی جیهادی)، تەنانەت دژ بە پارتە نیمچە دەسەڵاتدارەكان وەك كوردستان.. ئەم جەماعەتانە شەڕیان كرد، خەڵكیان كوشت‌ و كوژراشن، خوێنی زۆر ڕژاە گیانی زۆر دەرچوو، چەندەها دەزگای حكومی و مەدەنی كاولكرا‌و خوێنی كەسی بێتاوان تەنها بە گومان ڕژا‌و ئاگرەكەش كەسایەتی ‌و زانای پایەداری سوتاند.


بەڵام پاش دەیەها ساڵ ‌و بەفیڕۆدانی كات‌ و كۆشش‌ و بەهرەیەكی زۆر، سەركردەكانی ئەو گروپە چەكدارانە بۆیان سەلما كە ئەو ڕێگایە هەڵەیە، تاوانی زۆر كرا بەناوی ئایینەوە، بڕیاریاندا كە پێداچونەوەیەك بكەن بۆ بیر‌و دید‌و ڕا فیقهییەكانیان، ئەوانەی كە هەڵوێستەكانیان لەسەر بونیاد ناوە، لە پێشەوەی ئەو جەماعەتانەش جەماعەی جیهادی میسری‌ و جەماعە– ڕێكخستنی جیهاد، لەگەڵ جەماعەی لیبیی جەنگاوەر– الجماعە اللیبیە المقاتله ‌- لە پاش ئەوانیش سوپای ئیلامی ڕزگاریكەری جەزائیر هاتە سەرهێڵ.
سەرەتا بە جەماعەی ئیسلامی میسری دەستی پێكرد، ئەو گروپەی كە ڕۆشتە ناو جەنگێكی كراوە لە گەڵ ڕژێمی میسریدا، بەڵام دەستی تاوانەكانیشی كەسانی بێتاوانی دەگرتەوە، مەودایەكی زۆری بڕی لە جەنگی خوێناویدا، پاش گرتن ‌و كوشتن سەركردەكانییان بۆیان دەركەوت كە ئەمە ڕێگای گونجاو نییە بۆ بەرجەستەكردنی ئامانجەكان، بۆیە بێ دڵەڕاوكێ پێداچوونەوەیەكی زۆر بە جورئەتییان بۆ كۆی بنەما فكری ‌و فیقهییەكانییان بۆ تێگەیشتن لە ئیسلام كرد، وتیان ئەوەی كە ڕوویدا لە ساڵانی بەسەرچوو بێجگە كاولكاری هیچێكیتری لێنەكەوتەوە، لەو سۆنگەیەشەوە بێ هەستكردن بە شكستی سەربازی كەسایەتییە باڵاكانییان هەر لە زیندانەوە بڕیاری یەكلایەنەی ڕاگرتنی كاری توندوتیژی‌ و توندڕەوییان دا – مبادرە وقف العنف -، پاشان زنجیرە كتێبێكیان بڵاوكردەوە لە ژێر ناوی – زنجیرەی ڕاستكردنەوەی چەمكەكان، تیایدا وردەكاری ‌و شیتەڵكرنەوەیەكی تەواوی ئەو فكرانەیان كرد كە بوونەتە بنیچینەی كاری توندڕەوی‌ و توندتیژی، هەروەها پیاداچونەوەیەكییان كرد بۆ شێوازی پەیوەندییان لەگەڵ ڕژێم‌ و گروپە ئیسلامییەكان ‌و كۆمەڵگا ‌و پێكهاتە مەدەنی ‌و سەربازییەكانی دەوڵەت، هەموو ئەوە لەبەر ڕۆشنایی تێگەیشتنێكی نوێ بۆ نیگای خوایی‌ و كەلتوری فیقهی ئیسلامیدا.


بڵاوكراوەی یەكەم لە زنجیرەكە ناوی (دەستپێشخەری ڕاگرتنی توندوتیژی – دیدێكی واقیعی ...تێڕوانینێكی شەرعی)، لە ١٠٠ لاپەڕەدا، لەم نامیلكەیەدا باس لە بڕیاری ڕاگرتنی توندوتیژی دەكرێت ‌و خوێندنەوەیەكی واقیعی سیاسی نێودەوڵەتی دەكەن، هەروەها بەدرێژی باس لە ئەو ڕێگرانە دەكات لە ئەنجامدانی كاری كوشتن و جەنگ بەرپاكردن، بە دیدێكی واقیعی‌ و تێڕوانینێك بۆ ئەو فەتوا‌و ڕا شەرعییانەی كە بونەتە مایەی ئەوەی قەناعەتییان بگۆڕن.. بڵاوكراوەی دووەم بەناوی ( تیشك خستنەسەر ئەو هەڵانەی كە لەكاتی جیهاد كردندا كران)، لە دووتوێی ١٤٨ لاپەڕەی قەبارە مام ناوەندا، باس لە ڕاستكردنەوەی چەمكی جیهاد دەكات ‌و حەرامێتی كوشتنی كەسانی سیڤیل‌ و پەیڕەوكەرانی ئایینەكانی تر ‌و ئەوانەی كە هاونیشتمانی وڵاتانی ترن ‌و بە ڤیزا هاتوونەته ‌ناو وڵاتەوە، ئەوانیش حەرامە كوشتنییان، چونكە ئەوانە بە مەبەستی گەشت‌ و سەردانی شوێن‌ و ئاسەوارە مێژووییەكان هاتونەتە ناو وڵات، زنجیرەی سێیەم بەناوی (زیادەڕۆیی لە ئاییندا)، باس لە ڕەتكردنەوەی زیادەڕۆی دەكات لە ئیسلامدا ئەگەر چی بەناوی ئایینداریشەوەبێت، ئەو سەركردانەی كە سەردەمێكی درێژ سەرمەشقی تێگەیشتنێكی توندڕە‌و و توندوتیژبوون لە ئیسلام، هەر ئەوانە وتیان كە میتۆدی دروست بۆ تێگەیشتن لە ئایین میانڕەوییه، بڵاوكراوەی چوارەم (ئامۆژگاری ‌و ڕوونكردنەوە لە ڕاستكردنەوەی تێگەیشتنی موحتەسیبەكاندا) واتە ئەوانەی كە بە خۆبەخشی لەسەر شەقام ‌و كۆڵانەكاندا، لەناو زانكۆ‌ و دامودەزگاكاندا، بە دیدی خۆیان هەڵەكان ڕاست دەكەنەوه ‌و بەو شكڵەی ئەو بەڕاستی دەزانێت بەزۆر دەیسەپێنێت، ئەم زنجیرە لە ١٧٧ لاپەڕەیە، قسەدەكات لەسەر شوێننەكەوتنی گومان ‌و سیخوڕی نەكردن بەسەر خەڵكەوه ‌‌و داپۆشین باشترە لە ناوزڕاندن، گەڕانەوە بۆ سەر هەق گەورەییە ‌و بەزۆر كەسانیدی مەخەرە سەر ڕای خۆت، لەپاش ئەو زنجیرە توێژینەوەیەدا كتێبی – ڕووباری یادداوەرییەكان- یان نووسی، تیایدا وەڵامی ئەو پرسیار‌و گومانە دەدەنەوە كە لەلایەن چاودێر ‌و خوێنەر ‌و تەنانەت ناڕازییەكانیشەوە وروژێنران.
پاشان – كۆمەڵی جەنگاوەری لیبی- ئەویش بەهەمان شێوە پێداچونەوە‌یانكرد بە خۆدا.


ئەوەی مابێتەوە ئێستا، یەكەم، جەزائیرە، ئەوان ئەگەرچی – سوپای ئیسلامی بۆ ڕزگاركردن- وازی لە چەك هێناو لەسەر شاخەكان هاتە خوارەوە، بەڵام تا هەنووكەش موراجەعەیەكی تۆكمەیان بۆ فكرییان نەكردووە، هەروەها كوردستان، كە پاش ساڵەها خوێن ڕشتن‌و وەستاندنی شەڕ، پێویستییان بە بەخۆداچونەوەیەكی ئاشكرای بە جورئەتی بنەما فكرییەكانی ڕابوردوییان هەیە ، بون یان نەبون ‌و ڕێژەی گۆڕانكاری لە فكر‌و فیقەیاندا دیاری بكەن، چونكە ئەوە ئەمانەتی زانستیی ‌و بەرپرسیارێتی نەوەكان ‌و ئاراستەكردنی داهاتووە.

 

A