تـوانــەوە لـە شــوکـرا یــــان لـە ســەبـرا ؟

  دوو شەممە, 17 نیسان 2017 14:41

وشەی سەبرو ئارامگرتن (صبّار) لە قورئانی کەریم دا پێش سوپاسگوزاری (شکور) خراوە ، لەکاتێکدا ھەردوکیان بە دەستەواژەی صیغەی موبالەغە ھاتوون ، وەستان لەسەر ئەم دوو دەربڕینە گرنگەو دەبێ جێی بایەخی ئەھلی ئەقڵ بێت ..
وشەی سەبرو ئارامگرتن (صبّار) : یا لەسەر گوێڕایەڵی کردنی خواستەکانی (ئەمر و نەھی) خوایە ، یاخود سەبر لەسەر ئەو شتانەیە کە تووشی ئادەمیزاد دەبن لە ناڕەحەتی و دەرد و بەڵا ، وەک سووننەتی ھەمیشەیی ژیان ..
بەڵام وشەی سوپاسگوزاری (شکور): شوکر یان ئەوەیە لەسەر نیعمەتی خوا دەکرێت (واشكروا نعمة الله) یاخود لەسەر ڕزگاربوون لە دەرد و بەڵاو ناڕەحەتی : ( لَئِنْ أَنْجَيْتَنَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ / يونس : 22 ) ، کەواتە شوکر لەسەر نیعمەت ، وە نەمانی موسیبەت دەکرێت ..
جا قورئانی کەریم ھەرکات سیاقی ئایەتەکان باسی ترس و ترساندنی تیا بێت ، ئەوە (صبّارٌ شَكُور) ى بەکار ھێناوە و سەبر پێش کەوتووە وەک : ( أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِنِعْمَتِ اللَّهِ لِيُرِيَكُم مِّنْ آيَاتِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ وَإِذَا غَشِيَهُم مَّوْجٌ كَالظُّلَلِ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ فَمِنْهُم مُّقْتَصِدٌ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ/ لقمان : 31 ـ32 ) .
بەڵام لە غەیری (ترس و ترسان) بێت ، ئەوا وشەی شوکری بە تەنھا بەکار ھێناوە وەک : ( وَهُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ / النحل : 14)
ھەروەھا وشەی (صبّار) بە تەنھا لە قورئاندا نەھاتووە ، بەڵکو ھەمیشە لەگەڵ وشەی (شکور) دا ھاتووە ، ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە نیوەی ئاین سەبرە و نیوەکەی تری شوکرە : (وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآَيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآَيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ/ ايراهيم : 5 )
گەر بپرسین بۆچی وشەی (صبّار) کە صیغەی موبالەغەیە لەسەر وەزنی (فعّال) ھاتووە ، بەکورتی ئەتوانین ئەم وەڵامە گرنگە وەربگرین و بڵێین : ھەریەک لە وەزنەکانی (مِفعال ، فعَال ، فعول) لە صیغەی موبالەغەدا دەلالەتی تایبەت بە خۆیان ھەیە بەم شێوەیە :
صیغەی (مِفعال) : ئەم صیغەیە وەرگیراوە لە ئالەت ، وەک (مِفتاح و مِنشار) کە بەزۆری ئەو کارەی پێ ئەنجام دەدرێت کە بۆی دروست کراوە و پێی دەکرێ .
صیغەی (فعَال): لەبۆ پیشەو حرفەیە و خاوەن پیشە کاتی زۆری تیا بەسەر دەبات ، وەک (نجَار ، حدَاد ، عَطّار) . گەر بە کەسێک بوترێت (كذَاب) وەک ئەوەی ئەوکەسە درۆکردن بووبێتە پیشە بۆی . کەوایە وشەی (صَبّار) دەبێت ئەوکەسە سەبر بۆی بوبێتە خەسڵەت و پیشەی ، ھەروەک خوای گەورە وەک ناو و سیفەت بۆ خۆی بەکاری بردووە : ( فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا / نوح : 10 )
صیغەی فَعُول : وەرگیراوە لە (ماددە و (المَواد) وەک (الوَقُودُ) کە وزە و سووتەمەنیە و بۆ گڕگرتن و سوتاندن بەکار دەبرێت . ھەروەھا (الوَضُوءُ) ئەو ئاوەی بەکاردەبرێت لە دەسنوێژدا . وە (السُّحُورُ) ئەو خواردن و خواردنەوەی لە پارشێواندا دەخورێت..
کەواتە صیغەی (فَعُول) دەلالەت دەکاتە سەر ئەوماددەیەی کە لەشتێکی تایبەت بەئەو بەکار دەبرێت ، وە ھەردوو ڕەگەز تیایدا یەکسانن (رجل شكور ، امرأة شكور) نەک (شكورة)، وە ئەم صیغەیە ناکرێت بە (جمع مذكر سالم) يان (مؤنث سالم ) بەڵکو دەوترێت : (صُبُر و شُكُر ، و غُفُر ) .
کەواتە وشەی (شَكُور) و (صَبُور) کە لەسەر وەزنی (فَعُولَ) وەرگیراون ، لەماددەی شوکرو سوپاسگوزاری و سەبرو خۆڕاگری ، وەک (غَفُور) کە بەواتای لێبوردن دێت . لەم ڕوانگەوەیە وتراوە : ئەو ئایەتەی ئەوپەڕ رەجا و ئومێد دەبەخشێ بریتیە لە : ( قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ / الزمر: 53 )
لێرەدا گونجاوە بپرسین کامیان موبالەغەیەی زیاترە ، (فَعُول) ياخود (فَعّال) ؟ بێگومان (فَعُول) زیاترە ، چونکە ئەم بەواتای توانەوە و بەختکردنی نەفسە لەو شتەدا کە پێویستە و بەردەوامە بۆی ، بەڵام (صبّار) بەواتای پیشە دێت .
ھەم دەپرسین کاميان زۆر پێویستە لە ژیاندا (صەبر) يان (شوكر) ؟ حەتمەن شوکر ، چونکە لەھەموو چرکەیەکدا مرۆڤ وا لەناو نیعمەتێکی خواداو بێ ئەوە ژیانی دەوەستێ ، لەبەرئەوەیە لەوەسفی پێغەمبەر ئیبراھیم (د.خ) دا دەفەرموێ : (إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتاً لِلَّهِ حَنِيفاً وَلَمْ يَكُنْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ شَاكِراً لأَنْعُمِهِ اجْتَبَاهُ وَهَدَاهُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ / النحل : 120 ـ 121 ) . دەبینین وشەی (أنعُم) ی بەکار ھێناوە کە (جمع القلّة) یە چونکە لەواقدا نیعمەتی خوا ئەژمار ناکرێن و مرۆڤ ناتوانێ سوپاسگوزاری بەخششی خوا بێت : (وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لَا تُحْصُوهَا إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ / النحل 18 )
لێرەوە دەگینە ئەو حەقیقەتەی کە ئێمەی مرۆڤ لەسەرمان پێویستە شوکر و سوپاسگوزاریمان زیاتر بێت لە سەبر و خۆڕاگری ، چونکە وەک وتمان سەبر یان لە گوێرایەڵی و تاعاتە وەک شەعیرەکان ، کە وەختەکەی دیاری و سنوردارە ، یاخود لەسەر ناڕەحەتی و تەنگانەیە کە ھەمووکات بۆ مرۆڤ پێش نایەت .
بەڵام بەپێچەوانەوە نیعمت و بەخشش (النِّعم) بە شەوو ڕۆژ بەردەوامەو بەچرکە بڕانی نیە ، دەی شوکرکردن لەسەری دەبێت بەردەوام بێت و مرۆڤ تیایدا بەدروستی بتوێتەوە ، بۆیە خوای خاوەن حکمەت سەبری بە صیغەی (صبّار) ھێناوە و ئەوەندە بەسە مرۆڤ بەو ئاستەو وەک پیشە ئەو خەسڵەتەی تیا بێت. بەڵام شوکرو سوپاسگوزاری بە صیغەی (شَكُور) ھێناوە ، چونکە ئادەمیزاد ھەمیشە وا لەناو نیعمەت و بەخششی خوادا و ساتێک لێی بڕا ژیانی دەوەستێ ، دەی شوکر لەسەر بەخشش پێویستە ھەمیشە بێت و لەناویدا بتوێتەوە .
عوسمان حمەکریم زەڵمی
١٥ / ٤ / ٢٠١٧