كورتەیەك لە یادەوەریەكانم

بەشی كیمیا / كۆلێجی زانست / زانكۆی سلێمانی

وەك ساڵانی رابردوو ‌و لەسەر پەیمانی خۆمان لەم ساڵیادەشدا وەك وەفایەك بۆ شەهیدانی زانكۆ ‌و سەرجەم شەهیدانی قەڵادزێ، ئەمەوێ لەم یادە غەمگینەدا چەند یادەوەری‌و تێبینی‌و شیكردنەوەیەك بكەم لەسەر روداوەكە وەك شایەتحاڵێك‌و قوتابیەكی زانكۆی ئەو كات، تا رابردوومان لەبیر نەكەین‌و پەندی لێوەرگرین‌و نەوەی نوێ ئاشنا بكەین بە رابردوویان‌و پردی پەیوەندی دروستبێ لە بەینی دوێنێ‌و ئەمڕۆدا.

كورتەیەك لە یادەوەریەكانم:
یادەوەری ئەرشیفی ژیانە‌و زۆر گرنگە هەم بۆ خودی كەسەكە‌و هەم بۆ كەسانی كە.
43 ساڵی تەواو لەمەوبەر بەعسی فاشست بەڵێنەكانی 11ی ئازاری ساڵی 19700ی شكاند‌و شەڕ هەڵگیرسایەوە لە كوردستان.
زانكۆی سلێمانیش كە تاكە زانكۆی كوردستان بوو ژێردەستەیی بەعسی قبوڵ نەكرد‌و هەموو ستافە كوردەكەی روویانكردە هەواری ئازادی لە قەڵادزێ لە هەموو قۆڵەكانی سلێمانی‌و هەولێر‌و دهۆكەوە.. بەم چەشنە قەڵادزێ بووە قەڵای شۆڕش‌و قەڵای زانكۆ.
كۆڕەوی زانكۆی سلێمانی كوڕەو كۆڕالێكی نەتەوایەتی گرنگ بوو بۆیە دوژمنی ستەمكاری هەژاند‌و داخی دڵی رەشی رشت بە بۆردومانكردنی ئەم قەڵایە بە ناپاڵم‌و چەكی قەدەغەكرا‌و نزیك كاتژمێر 10ی بەیانی 24/4/1974!! لەبەرئەوەی شەوی پێش مەرگەساتەكە فڕۆكەی رووماڵ‌و چاوگێڕی دووجار سوڕایەوە بەسەر شارەكەدا گومانكرا كە بۆردومان ئەكرێ بۆیە من‌و دوو هاوڕێم نیوەی شەو شارمان جێهێشت بەرەو دێی سندۆڵان كە بە چەند كیلۆمەترێك ئەكەوێتە خواروی رۆژئاوای قەڵادزێ، لە ئەشكەوتێكی بچوك بەرامبەر دێكە ماینەوە تا دوای خۆرهەڵاتن، كاتێك ئێمە خەریكی ئامادەكردنی نانی بەیانی بوین دوای كاتژمێر 9:30 دوو فڕۆكەی جەنگی نەگریس بەسەر ئێمەدا تێپەڕین ئەو تاوانە نامرۆڤانە رەشەیان ئەنجامدا.

قەبارەی زیانەكان
بۆردومانەكە بە ناوجەرگەی بازاڕ بوو، بۆیە زیانی گیانی زۆری لێكەوتەوە و نزیكەی 1500 شەهید‌و 350 بریندار كە رێژەكەی زۆر بەرز بوو بۆ ئەوكات ‌و بە یەكەم تاوانی كۆكۆژی دائەنرێ لە كوردستانا.
ئەم گەردەلولە رەشە گوڵی هیوای زانكۆی كردە قەقنەس‌و مامۆستایان‌و قوتابیان پەرتەوازە بوون هەریەك بەلایەكدا!
شەهیدەكانی زانكۆ ئەمانە بوون:
حمە ساڵح سام سام، بورهان شاسوار، ئەمیر رەئوف، عومەر مەجید، سمكۆ محەمەد حیلمی، هیوا عەبدلغەفور، سەروەر عەلی قادر، ئازاد حسێن، سۆران سەڵتە، عەبدولحەمید خانەقینی.
ئەو بنەماڵانەی زیاتر لە شەهیدێكیان هەبوو:
1. بنەماڵەی ئەحمەد حاجی سابیر(9 شەهید)‌و تەنها خۆی ماوەتەوە.
2. بنەماڵەی رەسوڵ مام ئەحمەد (7 شەهید)
3. بنەماڵەی مامۆستا عبدولرەزاق سەراج (5 شەهید)
4. بنەماڵەی ئەحمەد رەسوڵ‌و سەلیم رەسوڵ (5 شەهید)
5. بنەماڵەی مامۆستا غەریب محەمەد ئەمین (4 شەهید)
6. بنەماڵەی جمال كابانی هونەرمەند (4 شەهید)
7. بنەماڵەی قادری وەستا ئەحمەد (4 شەهید)
8. بنەماڵەی محەمەد رەسوڵ قادر (3 شەهید)
سەرەڕای دەیان كۆرپەی ساوا‌و مناڵی سەرەتایی‌و ناوەندی كە پەپولە ئاسا خەڵتانی خوێن كران!
ناسۆر‌و خەفەتەكە لەوەدا بوو كە ئەم گەنجە خوێنگەرمانەی زانكۆ لە ترۆپكی هیوادا‌و كاتێك سەرقاڵی خۆئامادەكردن بوون بۆ خوێندن‌و ئاوازدانان بۆ سرودە رەسەنە نیشتمانیەكان لە ئاواتیان دراو خرانە ژێر گڵ!
رۆحتان ئاسودە بێ شەهیدانی سەربەرز‌و ستەملێكراو كە ئێمەی هاوڕێتان ‌و خەڵكی بەئەمەكی كوردستان هەرگیز مەرگەساتتان لەیاد ناكەین تا گەیشتنی رۆحمان بە رۆحتان لە سایەی پەروەردگارا، یادتان بەرز‌و لەیادنەكراو ‌و وزە بەخشە بۆمان.
جێی خۆیەتی لێرەدا سوپاسی كاك ئیبراهیم محی الدین / بەڕێوەبەری دەزگای شەهیدانی قەڵادزێ بكەم هەروەها سوپاسی كاك عمر سعید پیرە بكەم بۆ پێدانی زۆر زانیاری دروست لەبارەی روداوە جەرگبڕەكەوە.

دڵسۆزی ‌و لێبڕانی سەربازە ونەكان
لەبەر دڵسۆزی‌و دڵگەرمی جەماوەری ئەو كات‌و توندوتوڵی پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان‌و نیشتمانپەروەرییان خەڵكەكە قۆڵی مەردایەتیان لێهەڵماڵی بۆ بە دەمەوەچوونی بریندارەكان‌و بەخاك سپاردنی شەهیدەكان.
ئەو دڵسۆزانەی خۆبەخشانە بە (جێبی لاندرۆڤەری) خۆیان برینداریان گواستۆتەوە بۆ سەردەشت لە ئێران بەو رێگە سەخت‌و پڕ بەفرەی ئەو كاتەدا ئەمانە بوون:
حاجی ئەوڵا خڕكە، قادر علی تاتۆس، عەبدوڵڵا حاجی غەریب، كەمال حاجی نوری.
ئەو دڵسۆزانەی دیسان خۆبەخشانە‌و بێ بەرامبەر شەهیدەكانیان بە خاك سپاردوە لە دێكانی دەوروبەری قەڵادزێ وەك:
دێرێ، حەسار، پیماڵك، نورەدین، بادەڵیان، گردەسپیان، سەركەپكان.
وەك كاك عومەر بۆی باس كردم، هەموو تەرمێك ناسنامەی خۆی خراوەتە ژێر سەری تا كاتی گواستنەوەی لەلایەن كەسوكارەوە بناسرێتەوە!
بەڵێ ئەو دڵسۆزانە ئەمانە بوون:
رەحمان ساڵح جوچكە، حەمە شێت (بە نازەوە پێی وتراوە لەبەر توڕەیی)، سدیقە كوێر(بە نازەوە پێی وتراوە ‌و یەك چاوی كاری كردووە)، رەشید كاوانی، رەحیم خدر، حەمەی كانەبی ئاغا.
بەپێی زانیارییەكانی كاك عومەر كە هەموو ئەم بەڕێزانەی ناسیوە، هەر هەموویان كۆچی دواییان كردووە، هەزاران رەحمەتیان لێ بێ چونكە پیاوی خزمەتگوزار‌و دڵسۆز‌و نیشتمانپەروەر بوون.

شیكردنەوە‌و پەند
ئامانجی سەرەكی لە هەموو نوسین‌و بابەتێك یان پلاندانانە بۆ داهاتوو یان پەند وەرگرتنە لە رابردوو... ئەم دوو رەهەندە زۆر گرنگن بۆ ژیانێكی ئاسودە‌و كاریگەر. هەروەك دوو باڵی باڵندە وان ئەگەر باڵەكان نەبن یان یەكێكیان نەبێ باڵندە ناتوانێ سەركەوێ بۆ ئاسمان‌و ئەرز وێنا بكا لەسەرەوە، ئاواش مرۆڤ ئەگەر ئەم دوو رەهەندە تێكەڵ‌و ئاوێتە نەكا نەئەتوانێ بۆ سەرەوە هەڵكشێ ئاسۆی داهاتوو وێنا بكا‌و پلانسازی بۆ داهاتوو بكا ‌و نە ئەتوانێ رابردووی شانۆی ژیان وێنا بكا بۆ پەند‌و عیبرەت سازی. لەبەر گرنگی بابەتەكە‌و لاوازی ئێمەی كورد وەك نەتەوە لەم رەهەندانەدا‌و بۆ سەلماندنی ئەم راستییە، چەند نموونەیەك ئەهێنمەوە لە مێژووی خودی خۆمان:
11. لەم روداوە جەرگبڕەی قەڵادزێدا هیچ پێشبینی ‌و پلانمان نەبوو بۆ بەرەنگاری ئەم هێرشە دڕندانەیە بە دانانی دژەفڕۆكە نەك هەر ئەمە بە ئاشكراش بانگەوازمان ئەكرد لە رادیۆی شۆڕشەوە بۆ كۆبوونەوەی زیاتر لە قەڵادزێ، وەك ئەوەی ئاگامان لە راستییەكان نەبێ‌و دوژمنەكەمان نەناسین كە چەند سەرسەختە!
ئەبێ بە ئاشكرا بەرامبەر ئەو دوژمنە دڕندەیە خەڵكی سیڤیل كۆكەیتەوە بە ئاشكرا بێ بەرگری ‌و بێ پلان! ئایا ئەمە هەڵەی كوشندە نییە؟!

لە ژیاندا ماون شایەتی ئەم راستیەن
من شایەتم لەسەر ئەم بێ پلانیە لەبەردەم خوا لە دواڕۆژم‌و شایەتم لەسەری لێرە لە دونیا بۆ ئەمانەت‌و مێژوو، نەك هەر من بەڵكو سەدان لە هاوڕێیانم‌و دەیان لە مامۆستاكانی زانكۆم كە سوپاس بۆ خوا لە ژیاندا ماون شایەتی ئەم راستیەن.
22. كورد لە روانگەی رۆژهەڵاتناسانەوە زۆر ورد پێناسە كراوە كە هەموو كۆكن لەسەری ‌و ئەڵێن» كورد ئازایە بەڵام بێ عەقڵە» ببوورن لێم ئەگەر وشەكان ئازارتان بدەن، ئەمە قسەی ئەوانە بەئەمانەتەوە ‌و ئەوانیش پسپۆڕن‌و رووپامایی‌و مجاملە نازانن، ئێمەش ئەبێ هەندێ شارستان بین‌و واز لە شاخستانی بێنین‌و قبوڵی (بێ عەقڵی) بكەین بە ئازاری دەروونی‌و شەرمەوە هەروەك دومەڵێك نەشتەرگەری باشترە لە مانەوەی‌و شاردنەوەی ‌و دوایی تەشەنەكردنی تا هەموو جەستەمان ئەگرێتەوە! ئازیزان بۆ سەلماندنی ئەم راستیە من ناچمە سەر ناسۆرەكان‌و شكستەكان‌و رووداوە تاڵەكان كە زۆر ئەكێشێ بەڵكو دیسان ئەچمەوە سەر قسەكانی رۆژهەڵاتناسەكان كە ئەڵێن كورد ئازایە بەڵێ ئێمەش ئەزانین كورد بەغیرەت‌و ئازایە.. بەڵام لە وەڵامی ئەوەی كە كورد (عاقڵ نییە، یان دانا نییە) هەر ئەوان ئەڵێن:
أ- كورد بە حوكمی ئازایەتییەكەی شەركەرە، ئەوەی شەڕی پێكردووە هەر لە خەنجەر‌و تیروكەوان‌و شمشێرەوە تا فیشەك‌و چەك‌و تۆپ‌و تانك نەیتوانیوە هیچیان دروست كا بەڵكو داویەتی‌و لەگەڵ بەخشینەكە مەرامی دەرەكی‌و خراپی لە پشتەوە بوە!
ب- ئەوەی پێویستی بە (عەقڵە) كورد نییەتی، وەك پلاندانان‌و زانست‌و پیشەسازی، حكمەت‌و فەلسەفە، سەبر‌و ئارامی.
ج- ئەوەی پێویستی بە (عەقڵ نییە) كورد پشكی باشی تیا هەیە وەك ئیرەیی‌و حەسەد، كینە‌و بوغز، بوختان، جنێو‌و پەلاماردان.. دیسان ببورن.. ئەمە بۆ منە پێش بەڕێزتان‌و تەواو قەناعەتم پێیەتی‌و هیچ هەست بە قورسی ناكەم بەڵكو هەست ئەكەم ئەگەر دانی پیابنێین‌و پلانی چارەسەرمان هەبێ رێك وەكو ئەوە وایە قبوڵی نەشتەرگەرییەكی قورسمان بێ بۆ لابردنی شێرپەنجەیەك لە جەستەماندا كە هەزارەها ساڵە زەرد‌و زەبونی كردووین بۆیە توانامان نییە لەگەڵ نەتەوە زیندووەكان رەوت بكەین بۆ پێشەوە، بەڵكو یان وەستاوین یان پاشەكشە ئەكەین لەسەر شانۆی ژیان!

بە ئینساف‌و ئەمانەتەوە بەراوردی بكە لەگەڵ یادی جولەكەكان
33-من هاوڕام لەگەڵ ئەو ئەكادیمی‌و ئەدیب‌و نوسەرانەی كەو ئەڵێن ئێمە زۆر نادروست‌و نیگەتیڤانە مامەڵە لەگەڵ یادەكاندا ئەكەین، بۆ نموونە یادی ئەنفالی بەدناو، ئەنفال هەر لەم مانگی نەورۆز (خاكە لێوە) دا بوو یادەكە هەر قسە‌و وتاری بێ ناوەرۆك‌و مزایەدەی حزبی‌و شین‌و شەپۆری كەس‌و كاری ئەنفالكراوان بوو كە ئەمە پاش (30) ساڵ ریتمێكی كلاسیكی سواو ئەگەیەنێ، ‌و هیچ كارێكی كردەیی چالاكی كاریگەریی تیا نیە بۆ سارێژی برینەكان!! وەرە بە ئینساف‌و ئەمانەتەوە بەراوردی بكە لەگەڵ یادی جولەكەكان بۆ (هۆلۆكۆست) یان یادی ژاپۆنیەكان بۆ (هیرۆشیما‌و ناگازاكی) تەواو ئاسمان‌و رێسمانە لەگەڵ یادی ئێمە ‌و 180 پلە پێچەوانەیە! بە كورتی ئەوان ئەم یادانەیان كردە دینەمۆی هێز‌و وێستگەی وزە بۆ هەستانەوەی پاش شكست‌و لابردنی ئاسەواری روداوەكان بەشێوەی پلانێكی تۆكمە بۆ بنیادنانی نیشتمان‌و نەتەوە‌و گەلەكانیان ‌و سارێژكردنی برینەكانی رابردوو!!

پێشنیازەكان:
من زۆر لە خۆم ئەكەم بۆ نوسین لەسەر ئەم تایتڵە وەك لە وتاری پاریشدا وتم... چونكە قەناعەتم وایە كە تا پلانی تۆكمەی زانست‌و پەروەردەیمان نەبێ بۆ دارشتنەوەی عەقڵی تاك هەر لە دەسەڵاتەوە تا ژێردەست، هەزارەها وتار‌و گوفتار‌و هاوار‌و داد یەك ووشەی لێ بەرجەستە ناكرێ‌و كرداری بەداودا نایەت! كوا ئەنجامی:
ئەو هەموو كۆڕ‌و كۆبوونەوەیە؟ ئەو هەموو راگەیاندنە نوسراو بیستراو بینراوە؟
ئێمەی داماو ‌و بێ پلان‌و بێ بەش لە مافە سەرەتاییەكان ‌و ڕەواكان زۆر دەوڵەمەندین لە راگەیاندن بەسەدانن‌و مانگانە ملیۆنان دۆلاریان بۆ خەرج ئەكرێ‌و لە ئەنجامدا «خەڵك مێشك جەنجاڵ‌و سفر بەدەستن» پرۆژە ئیستراتیجیەكان راگیرا‌و وەستاو ‌و پرۆژە لاوەكی‌و بێ كەڵكەكان بەردەوام ‌و گەشەسەندو!!
بۆیە دیسانەوە ئەڵێم تا (پلانی دارشتنەوەی عەقڵ) نەگرینەبەر پەروەدەكردنی مناڵ‌و گەنج لەسەر بنەمای مرۆڤایەتی ‌و دادپەروەریی‌و ئینتما بۆ نەتەوە‌و وڵات نەك حزب‌و لایەن،‌و لابردنی عەقڵی دكتاتۆریە‌و قبوڵ نەكردنی ژێردەستەیی‌و كۆیلایەتی نە بۆ پۆست ‌و پارە ‌و نەلەبەر ترس‌و هەرەشە، ‌و گێڕانەوەی رێز‌و شكۆ بۆ تاكی كوردی وەك مرۆڤێكی ئازاد‌و سەربەرز... تاد.
ئەگەر بمانەوێ لەم نەگبەتیە رزگامان بێ‌و وەك تاكی شكۆدار بژین، ئەبێ ئەم رێگە گرنگە پرشنگدارە كورت كەینەوە‌و بە هاوردەكردنی هەموو بابەتەكان‌و رێگاكانی وڵاتانی زیندوو ‌و پیشكەوتوو لە سیستمی سیاسەت‌و بەڕێوەبردندا ‌و چاولێكردنیان بە كردار نەك قسەی پوچ‌و بێ مانا‌و مزایەدە‌و ڕوكەش.
لە كۆتاییدا:
بەهیوای هەستانەوەی نەتەوە‌و نیشتمانمان بە سەربەرزی‌و شكۆمەندی دوای هەموو نەهامەتیەكان‌و بەتایبەتی نەهامەتی ئەم ساڵانەی دوایی كە شوێنی حەسرەت‌و شەرمە تاكی كورد گیرودە بێ بەدەست دەسەڵاتدارانی خۆیەوە چونكە وەك مانای شیعرێكی عەرەبی ئەڵێ:
ستەمی نزیكەكان زەبر‌و ئازار‌و ناسۆری زیاترە لە زەبر‌و ئازاری شمشێری هندی تیژی برندە. با بە هیمەت‌و كردار دڵی ستەملێكراوانی كورد ئاسودە بكەین‌و رۆحی شەهیدانیش ئاسودەتر.
هەزاران سڵاو ‌و رەحمەتی خوا بۆ رۆحی شەهیدانی كوردستان..‌و هەزاران نەفرەتیش لە ستەم‌و ستەمكاران‌و دكتاتۆریەت لە هەر چ كوێ بێ‌و هەر چ كەسێ بێ.