دیرۆكا شیعەگەریێ‌ د عێراقێدا

نڤێسین : عەلی وەردی
وەرگێران: وەحید سندی
هەركەسێ‌ بهێت و ڤەكۆلینێ‌ لسەر جڤاكێ‌ عێراقێ‌ بكەت، دڤێت ل ئالیەكێ‌ د دیرۆكا سەرهلدانا شیعەگەریێدا شارەزابت، د ڕاستیداژی ئەڤە بابەتەكێ‌ دڕێژە، لڤێرە یا جهێ‌ ئاماژەپێكرنێیە ئەوە بدەینە دیاركرن جهێ‌ سەرهلدانا شیعەتیێ‌ بۆ ئێكەم جار وەلاتێ‌ عێراقێ‌ بوویە، ژ وێرێ‌ بەرەڤ ئالیێن دیڤە چوویە.
هەرچەندە هندەك ژ ڤەكۆلەران وەسا هزردكر جهێ‌ سەرهلدانا شیعەتیێ‌ وەلاتێ‌ فارسی بوویە، بەلێ‌ ل دۆماهیێ‌ ئەڤ نەرینە خەلەت دەرچوویە ، وەلاتێ‌ ئیرانێ‌ د پتریا دەمێ‌ خوەدا وەلاتەكێ‌ سونی بوویە ژ ئەهلێ‌ سونە و جەماعەتێ‌، بڤی ڕەنگی مایە هەتا چەرخێ‌ (10كۆچی)، گەلەك ژ زانایێن سۆنیانژی ل وێرێ‌ بوونە ، ئەو زانا شیعە نەبوون هەتا دەولەتا (صفوی) هاتی هەبوونێ‌.
شیعەتی ل عێراقێ‌ ل دەستپێكێ‌ ل ناڤ عەشیرەتێن كوفە پەیدابوویە و پاشی هێدی هێدی بەرەڤ ڕەشاتییا عێراقێ‌ (مەبەست پێ‌ ئەو جهێ‌ ل دەوروبەرێ‌ ڕویبارێ‌ دیجلە و فوراتی بوو، ئەو دەڤەر ژبەر كەسكاتییا وێ‌ یا تژی ژ دویرڤە ب ڕەنگێ‌ ڕەش دهات دیتن)، ئانكۆ ئەو دەڤەرا دكەڤت جهێ‌ شێدارێ‌ عێراقێ‌، د دەستپێكێدا شیعاتیی یا جودانەبوو ژ مەزهەبێ‌ دیێ‌ ئیسلامێ‌، بتنێ‌ ئەگەر د چارچووڤێ‌ سیاسیدا نەبت، ل وی دەمی وەكۆ مەزهەبەكێ‌ شورەشگێری هاتە پێش دەما پشتەڤانییا خوە بۆ عەلەوییان (مەبەست ژێ‌ دویڤچوویێن عەلیێ‌ كورێ‌ ئەبو تالبی بوون) لهەمبەری دەولەتا (ئەمەوی).
دەما دەولەتا (عەباسی) پەیدابووی و لسەر دەولەتا (ئەمەوی) ل وی دەمی وەسا هزر هاتەكرن شیعەگەری ب سەركەڤت، چونكی عەباسیێن ل سەردەمێ‌ ئەمەوییان ب شیعە دهاتن نیاسین، ل وی دەمی كورێن وان ژ پشتەڤانێن عەلەویان هاریكاریا عەباسیانكر لسەر ئەمەویان، (ابن خلدون)ی دەولەتا عەباسی ب شیعەتیێ‌ وەسفكرییە ، بەلێ‌ شیعەگەریی د ناڤ ڤێ‌ دەولەتێدا گەلەك نەڤەكێشا. ژ دەرئەنجاما وێ‌ هەڤكێشەیا دژوارا د ناڤبەرا عەباسی و عەلەویاندا پەیدابووی، شیعەگەری ل عێراقێ‌ دابەشی لسەر دوو بەرەیانبوو، دەستەیا ئێكێ‌ پشتەڤانییا عەباسیانكر و ب (أهل السنە و الجماعە) هاتن نیاسین، و دەستەیا دوویێ‌ ژی پشتەڤانییا عەلەویانكر و هاتن ناڤكرن ب (الشیعە).
شێخ (عبدالعزیز الدهلوی) دبێژت: ئەهلێ‌ سونەتێ‌ شیعەیێن هەری موخلصبوون، لێ‌ ناسناڤێ‌ (الشیعە) هێلان ژبەر ترسا ژ سەرداچوونێ‌، دیسان ناڤێن خوە گوهورین ژبەر وێ‌ كەربا ژ ناڤێ‌ شیعیێن (السبئیە) ڤەدبوو، ئەڤا د ناڤ كتێبێن وەكۆ (تاریخ الواقدی)دا هاتی دیاركرن فلان كەس شیعەیە، ئەڤ یەك بتنێ‌ بەس نینە ژ وێ‌ یا د ناڤ ژێدەرێن دیدا هاتی ئەڤ كەسە ژ سەركێشێن ئەهل سۆنە و جەماعەنە، دەما ئەڤ زاراڤێ‌ شیعە بۆ كەسێن شیعەیێن دەستپێكێ‌ دهێت گوتن، ل وێرێ‌ بەشەك ژ وان مەبەست ژێ‌ سونی نە ...
دەما ئەڤ چەندە ڕویدایی و دابەشبوون كەڤتی د ناڤبەرا شیعە و سۆنیاندا عێراق توشی وێرانیێ‌ بوویە، كاریگەریەكا مەزن كرییە سەر جڤاكێ‌ عێراقێ‌، ئەڤ هەڤكێشەیا بهێزا ل عێراقێ‌ پەیدابووی و جڤاك توشبووی ل هیچ پارچەیەكا دی ژ جڤاكێ‌ مۆسلمانان پەیدانەبوویە. هەرچەندە ل دەستپێكێ‌ ئەڤ هەردوو تائیفە ئێكبوون، بەلێ‌ ل دۆماهیێ‌ چەندین جوداهی كەڤتینە د ناڤبەرا واندا، ئەڤ جوداهیەژی ژ جیلەكێ‌ بۆ ئێكەدی بەرەڤ بەرفرەهیێ‌ چوویە، ئەڤ چەندە تشتەكا بێگۆمانە و چ سەیراتیژی تێدا نینە، دەما جوداهی كێشە د ناڤبەرا چەند مرۆڤاندا پەیدادبت، ئەڤ یەك سەری دكێشت بۆ تەتەرووفێ‌ و دژواریێ‌، هەرئێك ژ وان گرۆپانژی دێ‌ خوە ب هزرا خوەڤە ب توندی گرت و خوە ب حەق زانت و دژاتیا گرۆپێ‌ دی كەت، پاشی ئەڤ چەندە دێ‌ سەری بەرەڤ تەتەرووف و غولوو جوداهیێ‌ كێشت.
ئەڤ دیاردا جڤاكیا گشتی لسەر هەڤكێشەیا تائیفی بتنێ‌ ناڕاوەستیت، بەلكۆ دێ‌ سەری كێشت بەرەڤ هەمی دژاتیێن مرۆڤیڤە، ژ وانژی ئەو دژایەتیێن ئەڤرۆ ئەم د ناڤ حزب و دەولەت و گەلاندا دبینین، ئەڤ كێشەیێن د ناڤبەرا شیعە و سۆنیانداژی ڕوی ددەت هەمان كریارە.
هندەك هزرمەند گەلەك جاران ڕەخنێ‌ ل ئایینان دگرن ب وێ‌ یەكێ‌ ئەو ئەگەرە بۆ هەبوونا دژایەتیی َد ناڤبەرا مرۆڤاندا، بەلێ‌ ئەوان یا ژبیركری ئەڤ دژایەتییە فەرمانەكا سرۆشتییە د ناڤ مرۆڤاندا، ئەگەر مرۆڤ د چ تشتەكیدا دژایەتیا هەڤدوو نەكەن وی دەمی دێ‌ دینی بۆ خوە كەن هەجەتەك داكۆ پێ‌ دژایەتیا هەڤدوو بكەن و ڕەگەزپەرستی بكەڤت د ناڤبەرا واندا، لەورا ئەڤ گوتنە یا درستە بێژین: "مرۆڤی كریارا ڕەگەزپەرستیێ‌ و دژایەتیێ‌ ژ باپیرێ‌ خوە گیانەوەران وەرگرتییە!".

ژ پەرتووكا/ دراسە فی گبیعە المجتمع العراقی، الدكتور علی الوردی، بدون مگبع و مكان و سنە، ص 251.