سمێڵ چەوركردن لەكۆن و نوێدا.....!!

لەسەردەمی سەفەوی و قاجاریەكاندا, سمێڵ بازارێكی گەرم و گوڕی هەبو لەنێو خەڵكیدا...

پاشاكانی ئەوكات و لەناویشیاندا خودی (شاعەباسی سەفەوی) سمێڵی گەورەو چوخماخیان دادەنا و هەموو قزڵباش و دارودەستەی فەرمانڕەواش بۆ پشتگیری لەدەسەڵات و خۆ بردنە پێش و بەدەستهێنانی ئامانجەكانیان لای سوڵتان, لاسایی پادشایان ئەكردەوەو سمێڵی قوت ودرێژی تا بناگوێیان دادەنا....

ئەوان ناچار بون هەموو ڕۆژێك دەستێك بەسەرو سمێڵی خۆیاندا بێنن و پاك و خاوێن ڕایگرن, هەربۆیە بەڕۆنێكی تایبەتی چەوریان ئەكرد بۆ ئەوەی هەم بریقەداربێت, وە بەهۆی چەوریەكەشەوە ڕوبەسەرەوە بەجوانی و ڕێكی بوەستێت, خۆ ئەگەر ئیهمالیان بكردایە ئەوا سمێڵەكانیان دەئاڵۆزكاو, ئەو شكۆو جوانی وهەیبەتەی كەسەرنجی خەڵكی بۆخۆی ڕادەكێشا نەئەما....!!!

ئەو كەسانەی كە توانای دارایی پێویستیان نەبو خۆیان سمێڵیان بۆ خۆیان چەور ئەكرد, بەڵام بەرپرسان و سەرمایەدارەكان كەسانێكیان بۆ چەوركردنی سمێڵیان لای خۆیان دادەمەزراند, ئەو كاتانەی كە میوانداریەكی فەرمیان هەبوو, یان كاتێك ئەیانویست بڕۆن بۆ میوانی, ئەوان هەڵدەستان بەو كارەو بەڕۆنێكی تایبەت سمێڵی ئاغاكانیان چەوردەكردو ڕەونەق و جوانیان پێ دەبەخشی..!!

ئەم كەسانە ئەگەر بەچاكی سمێڵی ئەربابەكانی خۆیان چەوربكردایەو دڵخۆشیان بكردنایەو لەكارەكانیان ڕازی بونایە, ئا لەو كاتەدا هەرچیان بویستایە داوایان ئەكرد و ئەوانیش بەزویی بۆیان جێبەجێ ئەكردن.!

عبدالله مستەوفی لەكتێبی(شرح زندگانی من) ئەنوسێت: (موزەفەرەدین شاه) لەكاتی سەفەركردنی بۆ ئەوروپا پیاوێكی بەناوی( ابوالقاسم خان)ی لەگەڵ خۆی بردبو كە لەكاتە تایبەتەكاندا سمێڵی بۆ چەور ئەكردو بریقەی پێ ئەدا..!!

كاتێك سمێڵی شا چەور ئەكراو جوان و بریقەدار ئەبو, ئەوا سمێڵ چەوركەرو دەستوپێوەندەكەی سوڵتان ئەو هەلەیان ئەقۆستەوەو هەرداواكاریەكیان هەبوایە دەیانكرد, چونكە دەیانزانی كەپادشا دڵی خۆشەو بەدڵنیاییەوە داواكاریەكانیان بۆ جێبەجێ دەكات..!!

بەم شێوەیە دەستەواژەی (سمێڵ چەوركردن) لەو سەردەمەدا بۆ ماستاو كردن و بەدەستهێنانی شتێك بوو لە خاوەن سمێڵەكە, وەك دەستەواژەیەكی باو لەناو كۆمەڵگەدا بەكاردەهات.

بەڵام ئەمڕۆكە ئەم دەستەواژەیە هەڵگەڕاوەتەوەو پێچەوانەی تێگەشتنی پێشوو مانای (بەرتیل دانی) پێ بەخشراوە.

واتە بەكورتی بەهەردوبارەكەدا بۆ مەرامێكی دیاری كراو بەكار دەهێنرێت..

پەیوەندی سملێڵ چەوركردن بەژیانی سیاسی ئێمەوە لەم سەردەمەدا زۆر باوو بەربڵاوەو بەشێوەیەكی تر ئەم كارە دەكرێت, ئێمە بەردەوام خەریكی سمێڵ چەوركردنی وڵاتانی زلهێزین بۆ ئەوەی هەر هیچ نەبێ كەمێك لەداواكاریەكانمان بۆ جێبەجێ بكەن, ئەوەتا شەڕیان بۆ دەكەین, دوژمنەكانیان بۆ تێك دەشكێنین, پارەو نەوتیان بەهەرزان بۆ دەنێرین, بەرژەوەندیەكانیان بۆ دەپارێزین, كەچی هێشتا لێمان ڕازی نین و ئەلێن لەشەڕی نۆرماندی لەساڵی 1946زدا سمێڵتان بۆ چەور نەكردوین, یان بەردەوام سمێڵی عەرەب و تورك و فارسەكانمان چەوركردوە, عێراقمان بۆ بنیادنانەوە, هەموو بەرپرسەكانیان لەنیشتمانی خۆمان كردە خاوەن موڵك و بەخشیش, یان لەهەرسێ پارچەكەی تر بەهەمانشێوە بەشداریمان كرد لەبونیادنانی وڵات, كەچی مەخابن ئەوان ئامادەنین بەقەد ئەو سمێڵ چەوركەرەش پاداشتمان بدەنەوە...!!