ئه‌م دۆخه‌ سیاسیه‌ چۆن چاره‌سه‌ر ده‌كرێت؟

 

هۆكار چیه‌ هه‌رێمی كوردستان له‌ پاش راپه‌رینه‌كه‌ی سالی ١٩٩١ ه‌وه‌ سه‌قامگیری سیاسی به‌خۆیه‌وه‌ نه‌بینیوه‌؟

ئه‌گه‌ر ئه‌م پرسیاره‌ ئاراسته‌ی لایه‌نه‌ سیاسیه‌كان بكرێت به‌جۆرێك وه‌ڵام ده‌ده‌نه‌وه‌ كه‌ خاڵی هاوبه‌ش بۆ گفتوگۆ نایه‌ڵنه‌وه‌ و هه‌ر حیزبێك دیدگای حیزبه‌كه‌ی ده‌كاته‌ بنه‌ما بۆ چاره‌سه‌ر و هه‌موو دید و بۆچونی لایه‌نكانی تر فه‌رامۆش ده‌كات - بێگومان ئه‌م گوزارشته‌‌ ره‌ها نیه‌ بۆ سه‌رجه‌م هێزه‌ سیاسیه‌كانی هه‌رێم - ، له‌ ساڵی ٩٢ هه‌ڵبژاردن كرا و زۆر كه‌س ئه‌و سه‌ره‌تایان به‌ رێگه‌یه‌كی دروست ده‌بینی بۆ ئاینده‌یه‌كی گه‌ش بۆ هه‌رێمی كوردستان و وه‌ك ده‌روازه‌ی چاره‌سه‌ركردنی دۆزێك بووكه‌ به‌لاكه‌مه‌وه‌ ٥٠ ساڵ خه‌باتی بۆ كرابوو خوین و ئاره‌قی بۆ رژرابوو، به‌لام ئه‌م خه‌ونه‌ دوو سالی نه‌برد به‌هۆی سیاسه‌تی نادروستی ئه‌و كاتی پارتی و یه‌كێتی یه‌وه‌ شه‌ڕی ناوخۆی هێز و لایه‌نه‌كانی لێكه‌وته‌وه‌.

شه‌ڕه‌كه‌ سه‌ره‌تا هی دوو حیزب و پاشتر بوو به‌ شه‌ڕی پارتی و یه‌كێتی كه‌ زۆرترین هێزی چه‌كداریان هه‌بوو، له‌و ساته‌وه‌ و به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ پارتی و یه‌كێتی مێژووی خۆیان دووباره‌ كرده‌وه‌ ، زۆنگ و پێگه‌ی ده‌سه‌ڵات له‌ ناوچه‌كاندا دروست بوو هه‌رێمیان به‌كردار دوو له‌تكرد، هه‌ر ئه‌و بنه‌ما نادروسته‌ بوو كه‌ ئه‌و دوو هێزه‌ كردیان به‌ فه‌لسه‌فه‌ی ئیداری و سیاسی هه‌رێم كه‌ بۆ گرتنه‌ ده‌ستی شارێك و زیادكردنی پێگه‌ت پێویسته‌ هێز به‌كار بێنی و زۆریش ناچار بیت ئه‌وه‌ ده‌وله‌تانی ده‌وروربه‌ر هێزیان هه‌یه‌ و ده‌كرێت بۆ یه‌كلاكردنه‌وه‌ په‌نایان بۆ به‌ریت ! ئه‌م دیده‌ بوو به‌ سه‌رچاوه‌ی نه‌هامه‌تیه‌كان كه‌ له‌بری مێزی گفتوگۆ قولنگه‌ ویاڵ ومۆلگه‌ و ته‌پۆلكه‌كان كرانه‌ وێستگه‌ی یه‌كلاكردنه‌وه‌ و ته‌نانه‌ت له‌ ناوخۆ مێزێك نه‌بوو بۆ گفتوگۆ مێزه‌كانی‌ واشنتن و پاریس و دبلن و تاران بوون به‌ پنتی به‌یه‌ك گه‌یشتنی پارتی و یه‌كێتی ، ره‌نگه‌ بوترێت باس كردنی ئه‌م مێژوه‌ بۆ ؟

له‌ راستیدا سه‌رچاوه‌ی قه‌یرانه‌كان ئه‌و مێژوه‌ و پیشتریشه‌ و ئه‌مه‌ی كه‌ ئێسته‌ هه‌یه‌ درێژكراوه‌ی ئه‌و به‌روارانه‌یه‌ و درێژكردنه‌وه‌ی هه‌مان سیاسه‌ت و هه‌مان عه‌قلیه‌ته‌ بۆیه‌ كێشه‌ له‌ یاسایه‌ك و له‌ پرسی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم و په‌كخستنی په‌رله‌ماندا نیه‌ به‌لكو كێشه‌ له‌ عه‌قلی پاوانخوازی و كوردستان به‌ هی خۆزانین و رێگه‌ نه‌دان به‌ هیچ هێزێكی تر كه‌ شه‌ریكت بێت . زۆنگ دروستكردن و ماڵ ماڵێنه‌ی پارتی و یه‌كێتیه‌ كه‌ تا ئێسته‌ درێژه‌ی هه‌یه‌ به‌رده‌وام بێت ئاسۆی چاره‌سه‌ر لێڵ و ته‌لخه‌ و ئه‌سته‌مه‌ كوردستان هیچ ئاینده‌یه‌كی روونی هه‌بێت .بۆیه‌ به‌رای من چاره‌سه‌ری ئه‌م دۆخه‌ی هه‌رێم و ئه‌م قه‌یرانه‌ سیاسیه‌ی كه‌ دروست بوه‌ له‌م (٤ ) ئه‌گه‌ره‌ زیاتر نیه‌ و پاش خستنه‌ رووی ئه‌گه‌ره‌كان هه‌وڵ ده‌ده‌م به‌كورتی له‌سه‌ر هه‌ریه‌كه‌یان شتی بنوسم :


١-رێگای كاری مه‌ده‌نی و خۆپیشاندان: خۆپیشاندان ، مانگرتن ،په‌كخستنی دامه‌زراوه‌ حكومی و ئه‌هلیه‌كان ، رێپوان و شه‌قام گرتن و.... هتد.

٢-رێكاری سه‌ربازی و هێزی چه‌كداری: هێزێك یان گروپێك ده‌ست بداته‌ چه‌ك و به‌رامبه‌ر ده‌سه‌لاتی كوردی ده‌ست به‌ خه‌باتی چه‌كداری بكات .

٣-رێگه‌ی گفتوگۆ و دانوستان : هێزه‌كان پێكه‌وه‌ كۆ ببنه‌وه‌ و به‌مه‌به‌ستی چاره‌سه‌ر بكه‌ونه‌ گفتوگۆ .

٤-گۆرانكاریه‌ك له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌كه‌ كه‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر دۆخی هه‌رێم دروست بكات و پارسه‌نگی هێز بگۆری و لایه‌ك بۆ لایه‌ك سازش بكات و به‌م هۆكاره‌ ده‌ره‌كیه‌ دۆخه‌كه‌ جۆرێك له‌سه‌قامگیری یان شێوان به‌خۆیه‌وه‌ ببینی .

ئه‌گه‌ر و رێگه‌ چاره‌كان :

١-رێگای كاری مه‌ده‌نی و خۆپیشاندان : ئه‌م رێگه‌ چاره‌ به‌و جۆره‌ ده‌بێت لایه‌نێكی سیاسی بتوانی رایه‌كی گشتی وا دروست بكات كه‌ زۆرینه‌ی خه‌لكی له‌ خۆپیشاندان یاخود مانگرتن و راگرتنی ده‌وامی فه‌رمی فه‌رمانگه‌كان و له‌ كارخستنی كارگه‌ و ته‌نانه‌ت دروستكردنی فشار له‌سه‌ر كه‌رتی تایبه‌تیش كه‌ تێكرا پیكه‌وه‌ لایه‌نی به‌رامبه‌ر ناچار به خواست و‌داواكاریه‌كانی ئه‌و لایه‌نه‌ بدات ، دیاره‌ ئه‌م شیوازه‌ كه‌ خه‌باتی مه‌ده‌نیه‌ ئه‌گه‌ر به‌رهه‌می هه‌بێت یه‌كێكه‌ له‌ باشترین بژارده‌كان و ئلهام وه‌رگرتنه‌ له‌ ولاتانی پێشكه‌وتوو هه‌روه‌ها دانانی رێچكه‌ و رێبازێكه‌ بۆ نه‌وه‌كانی داهاتوو كه‌ هه‌ر كات گرفت و قه‌یرانی سیاسی هه‌بوو په‌نا بۆ ئه‌م شیوه‌یه‌ به‌رێت ، ئه‌م رێگه‌ چاره‌ بۆ هێزه‌ مه‌ده‌نیه‌كانی كوردستان و به‌تایبه‌ت له‌ روانگه‌ی پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی گشتیه‌وه‌ چاره‌سه‌ر و میكانیزمیكی گونجاوه‌ به‌لام سه‌رجه‌م خۆپیشاندان و كاره‌ مه‌ده‌نیه‌كانی پیشتری كوردستان پێمان ده‌لێت ده‌سه‌لات هه‌میشه‌ ئه‌م ئه‌گه‌ره‌ی بی به‌رهه‌م و بی ئه‌نجام كردوه‌ بگره‌ به‌ هه‌موو شێوازیك هه‌ولی كپكردنه‌وه‌ و سركردنی ئه‌و جموجولانه‌ی داوه‌‌ .

٢-رێكاری سه‌ربازی و هێزی چه‌كداری : له‌ كاتی به‌ بنبه‌ست گه‌یشتنی رێگه‌ چاره‌كان بۆ ئه‌وانه‌ی بروایان به‌ هێزی چه‌كداری و گۆرانكاری له‌ رێگه‌ی هێزه‌وه‌ هه‌یه‌ ئه‌مه‌ ئه‌گه‌رێكه‌ و ره‌نگه‌ بی هیوایی خه‌لك هۆكارێك بێت بۆ په‌نابردن بۆ ئه‌م رێگه‌یه‌ ، به‌لام بیگومان یه‌كێكه‌ له‌ بژارده‌ هه‌ره‌ خراپه‌كان و مال كاولی و نه‌هامه‌تی تێدایه‌ بۆ كوردستان به‌ گشتی و بۆ هه‌رێمێك كه‌ هیچ پێگه‌یه‌كی ده‌وله‌تداری نیه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ نه‌هامه‌تی و ده‌رده‌سه‌ری و به‌ فیرۆدانی ره‌نجی چه‌ندین ساله‌ی كورد .

٣-رێگه‌ی دانوستان و گفتوگۆ: ئه‌گه‌ر كێشه‌كانی هه‌رێم وه‌ك گرفتی یاسایی سه‌یر بكه‌ین و پرسی ماوه‌ی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێم و سیستمی سیاسی بكه‌ینه‌ جه‌وهه‌ری بابه‌ته‌كه‌ ئه‌وا ده‌بێت ئه‌و راستیه‌ بلێین كه‌ لایه‌نی به‌رامبه‌ر كه‌ پارتیه‌ به‌ كێشه‌ی یاسایی نابینیت به‌لكو حیله‌ی یاسایی بۆ دۆزیوه‌ته‌وه‌ ، بۆیه‌ میزی گفتوگۆ ئه‌گه‌ر و رێگه‌یه‌كی زۆر گونجاوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م باسانه‌ به‌روونی ببنه‌ پرس و بابه‌تی چاره‌سه‌ر نه‌كراو و به‌دوای چاره‌سه‌ردا بگه‌رێین و كۆی كێشه‌كان وه‌ك بابه‌تێكی نیشتمانی بكریته‌ ئه‌جیندای گفتوگۆكان ، ئه‌م ئه‌گه‌ره‌ ئیراده‌ی ده‌وێت و ئه‌وانه‌ی بروایان به‌ رێگه‌ی تر هه‌یه‌ ئه‌م رێگه‌ به‌ زیاده‌ ده‌بینن و واده‌زانن كات به‌فیرۆدانه‌ بۆیه‌ یه‌كێك له‌ كیشه‌ سه‌ره‌كیه‌كان ئه‌وه‌یه‌ لایه‌نێك وه‌ك تاكتیك په‌نا بۆ ئه‌م ئه‌گه‌ره‌ به‌رێت و وه‌ك بنه‌ما قه‌ناعه‌تی نه‌بیت به‌ گفتوگۆ و هه‌میشه‌ له‌بیری رێگه‌كانی تردا بێت .

٤-گۆرانكاری ده‌ره‌كی : ئه‌م بابه‌ته‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی ئیراده‌ی هێزه‌كانه‌ و وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ كه‌سێك چاوه‌نواری هاتنی پاسێك بكات تا بیگه‌یه‌نێته‌ مه‌نزڵ و ئه‌م ئه‌گه‌ره‌ ‌ جگه‌ له‌ چاوه‌نواری هیچی تری پیویست نیه‌ و بگره‌ ئه‌مه‌ بۆ بی ئیراده‌كان باشه‌ كه‌ ته‌نها چاوه‌نواری قه‌ده‌رن بۆ گۆرانكاریه‌كان به‌لام ده‌بێت ئه‌و راستیه‌ش بڵێن له‌ چه‌ق به‌ستنی دۆخی سیاسی هه‌رێمدا له‌ سالانی نه‌وه‌ده‌كان و پاش شه‌ری ناوخۆ ئه‌م ئه‌گه‌ره‌ گۆرانكاری له‌ دۆخی هه‌رێمدا دروستكرد و دووه‌م هه‌لبژاردنی په‌رله‌مانی لی كه‌وته‌وه‌ كه‌ ئه‌ویش روخانی صدام و هاتنی ئه‌مریكا بوو بۆ ناوچه‌كه‌ كه‌ گۆرانكاریه‌كی تازه‌ بوو له‌و كاته‌دا .

له‌ كۆتایدا چۆنیه‌تی چاره‌سه‌ركردنی دۆخی هه‌رێم ده‌بێت خه‌م و خولیای هه‌موو دلسۆزیكی ئه‌م نیشتمانه‌ بێت ئه‌م ئه‌ركه‌ ته‌نها هی سیاسیه‌كان نیه‌ بگره‌ ده‌بێت ببیته‌ باس و خواسی رۆشنبیران و بیرمه‌ندانی ئه‌م هه‌رێمه‌ چونكه‌ له‌ كاتی نوقم بونی كه‌شتیه‌كه‌دا كه‌س بی زیان نابیت ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی ئێمه‌ خاوه‌نی كیانێكین ئه‌گه‌ر تێك بچێت ده‌بێت بۆ ده‌یان سالی تر چاوه‌نواری فرسه‌ت و هه‌لێكی له‌م جۆره‌ بین و باشترین بژارده‌ش گفتوگۆیه‌ به‌و شیوه‌ی كه‌ هه‌موان تێدا سه‌ركه‌وتوو بین نه‌ك لایه‌نێكی دیاری كراو .