زمان زبری و گوتاری ئاینی

حةسةن حازم
دیارە مێژووی ئیسلامی دۆڵەمەندە بە ئەزموون و ڕووداو گەلی جۆر بەجۆر، لەو تەرزە ڕووداوانەش دروستبوونی گرفت و ئاریشە گەلێکن کە لێکەوتەی گوتاری توندی کەسانێك بووە کە بەشێوازێکی توند و ئاگرین ویستوویانە ئاین ئاڕاستەی دەورو بەر بکەن، بەڵام لەزۆربەی سەردەمەکان گوتاری زبر نەبۆتە واقع و مۆدیلی زۆرینە بەڵکو ئەو زبرییە پەیوەست بووە بەواقع و بارودۆخێك یاخود زمانی هەندێ کەس و ڕەوتی دیاریکراو.
هەمیشە خودان ئەو گوتارە زبرانە ئەو کارەکتەرانە لەژینگەو واقعێك گەورە دەبن کە قوڵبونەوە و خوێندنەوە تێیدا نیمچە غائیبە و کراوەنین وە لەبایەخدان بەشەریعەتیش هەمەلایەن نین، بەڵکو زیاتر گرنگی بە بواری دەق و مانا ڕووکەشەکەی ، دەدەن لێکۆڵینەوەی ورد لەزاراوەو چەمکەکان ناکەن ، هەرگیز ڕایەکی تر لەگەڵ بۆچونی خۆیان بەراورد ناکەن وانازانن ئەگەری هەڵە هەیە لەبۆچونیان و لەگەڵ دونیای دەرەوەی خۆیاندا داخراون.
هاوکاتیش لەو کۆمەڵگایەنەدا ئەو گوتارە باوە کەسیخناخە بەکێشە سیاسی و ئابوریەکان کە زۆر جاریش ئەگەری بوونی دەستێکی سیاسیش لەپشت ئاڕاستەکردنی ، ئەو گوتارە ئاینیەیە بۆ لە بیربردنەوەی کێشە سەرەکیەکان و سەرقاڵ کردنی کۆمەڵگاية.
هەروەك چۆن دەستێکی سیاسی لەپشت ئەو ئاڕاستە دژە باوەشە کە بەتوندی دەیەوێت واقعی خۆر ئاوا لەکۆمەڵگای ئێمەدا کۆپی بکات کە هەمیشە باشترین دەرفەت بۆ ئەوان ئەوەیە مەلایەکی بێ ئەزموون لە کاری بانگەواز قسەیەکی لەدەم دەرچێت و ئەوان بیکەن بە تایتڵی بەرەنگار بوونەوەی هزری توند ڕەوی و پێشکەوتن.
کە بێ گومان هەردوو ئاڕاستەکە لە بەرژەوەندی بەلاڕێدا بردنی پرسە سیاسی و ئاینی و هزریەکان کاردەکەن کە دەبێتە مایەی دووبەرەکی و ناکۆکی و دابەشکاری لەناو کۆمەڵگادا.
بۆ دورکەوتنەوە لەو گرژی و بەریەك کەوتنە توندەی نێوان دژە ئاڕاستەکانی هەردوو هزری توند ڕەوی سیکۆلار و ئاینی پێویستە هەنگاوی جدی بنرێت بەئاڕاستەی ڕێکخستنی ململانێکان بەئامانجی فەراهەمکردنی گفتوگۆ و دیالۆگ و لەیەک تێگەشتن لەنێوان خاوەن ئاڕاستە فیکریەکان، بەڵگەی زانستی و واقعی ببێتە بنەما نەك زمانی جنێو تۆمەت و هەڕەشەو شەڕە سکاڵاو دەرگای دادگا لە یەکگرتن، بەڕاستی مینبەر شوێنی جنێودان و سوکایەتی کردن نییە بەڵکو شوێنی ڕێنمایی و هۆشیار کردنەوەیە.
هەروەك وانازانم سیکۆلار کاری ئەوەبێت شەڕی مەلاو مینبەر بکات ئەوەندەی کاربکات لەپێناو چاکسازی سیاسی و قۆرخکاری کە بێگومان ئەولەویەتی هەموولایەك ئەوەیە کاربکات لەسەر نەهێشتنی ستەمی سیاسی و قۆرخکاری نەك خەڵك سەرقاڵ بکات بە شەڕەقسەی مەلا و ڕێکخراوەکانی ژنان، کە ئەوە چەندین جارە دووبارە دەبێتەوە.
زۆر جار هەندێ مامۆستای ئاینی شانازی بەخۆیەوە دەکات بەوەی ئەو لەسەر مینبەر هەقی گوتووە چونکە بەقسەی خۆی هەقیقەتی دین ئاوەهایە بەڵام بەداخەوە بۆ ئەو بەڕێزانە ئەوەی ڕەچاوی ناکەن حیکمەت و داناییە لە گەیاندنی هەقیقەتدا، گەرچی زۆرێك لەو پرسانەی ئەوان پێیان هەقیقەتە بەڵام جێگای مشتومڕ و قسە لەسەر کردنە لێ لەوەشدا بڕوای بەوەنییە بیخاتە بەر نەشتەری بەراوردکاری فیقهی و وەك هەقیقەتێکی ڕەها دەیڵێت و دەیکاتە بۆمبێك و مشتومڕێکی بێ فایدە.
دەی گریمان ئەوەی ئەو دەیڵێت هەقیقەتە بەڵام ئایە قەرار وایە هەموو هەقیقەتێك لە یەك ئان وسات بگوترێت گەر وابایە دەبوایە خودا بە جاری هەموو قورئانی بەیەكجار ڕەوانە کردبا و پێغەمبەریش درودی خودای لێبێت هاوەڵانی بانگ کردبا هەموو فەرموودەکانیان نوسیباوە.
گوتنی هەقیقەت بەپێی کات و پێویستییە نەك بەپێی میزاجی کەسێك کە وادەزانێت ئەوانەی پێش خۆی زانا نەبوون هەقیقەتیان لەخەڵك شاردۆتەوە مامۆستایانی بەڕێزی ئاینی ڕەچاوی ئایەتی (ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ﴾. النحل 125 .
من ڕووی قسەم دەکەمە ئەوانەی زمانی وتاردانیان زبرە جنێودان و تەشهیر چەندە لەگەڵ ناوەرۆکی ئەو ئایتە پیرۆزە دێتەوە، واز لەزمانی تەفسیق و تەکفیر و تەبدیع بێنن ئەوە لێگەڕێن بۆ خودا ئەو دەزانێت کێ لەسەر ڕێگای گومڕایی و کێ لەسەر ڕێگای ڕاستییە.