كێ‌ حورمەتی مرۆڤ دەگرێ‌؟

باڵاترین و گرانبەهاترین سەرمایەی مرۆڤ كەرامەت و ئینسانیەت و گیانیەتی.

ئینسانیش (هەر تەنیا بەوەی كە بە ئینسان دروستكراوە) بەنرخترین و ڕێزلێگیراوترین مەخلوقی خوایە لەسەر زەوی و لە ئاسمانەكاندا، حورمەت و ڕێزی مرۆڤبوونی ئینسانیش لە زەویدا پەیوەست نیە بە هیچ شتێكی دیكەوە، نە بە ڕەگەز و نەژاد و نە بە نەتەوە و مەزهەبەوە، نە بە ئایین و زمان و نە بە ڕەنگ و ڕوخسارەوە، نە بە پلە و پایە و نە بە بڕوانامە و سامانەوە، بەڵكو تەنیا لەبەر ئەوەی كە مرۆڤە لای خوا ڕێزی لێگیراوە  [ولقد كرمنا بني آدم ..] داواشی كردووە فریشتەكان سوجدەی ڕێزی بۆ ببەن [وإذ قلنا للملائكة اسجدوا لآدم ]، پێویستە مرۆڤەكانیش خۆیان ڕێز لە كەرامەت و خوێن و ئینسانییەتی یەكتر بگرن.


خوێن و گیانی مرۆڤ، لای خوا لە بەنرخترین و گرانبەهاترین شتەكانە، ڕشتنی خوێن و لەناوبردنی گیانی مرۆڤ لە گەورەترین و نائەخلاقیترن تاوانەكانە، ئیتر ئەو مرۆڤە هەر ڕەنگ و ڕەگەزو و زمان و ئایین و مەزهەبێكی هەبێت، تەنانەت ئەگەر بیرو باوەڕی ئیلحادی هەبێت و ئینكاری بوونی خوا بكات یان تەنانەت دژایەتی و سوكایەتی بە خواش بكات، هەر لای خوا ڕێز لێگیراوە و نابێ‌ خوێنی بە ناڕەوا بڕژێنرێ‌ و مافی ژیانی لێ‌ زەوت بكرێ‌ و بكوژرێ‌، تەنانەت كوشتنی كەسێك و خوێنڕشتنی بە ناهەق وەك ئەوە وایە هەموو مرۆڤایەتی لەناو ببرێ‌، ئەوەتا خوای میهرەبان خۆی دەفەرمووێ‌: [من قتل نفسا بغير نفس أو فساد في الأرض فكأنما قتل الناس جميعا] هەروەك چۆن پاراستنی گیانی كەسێك و بوون بە هۆكاری درێژەدان بە ژیانی كەسێك، وەك ئەوە وایە بووبێتە مایەی ژیانی هەموو مرۆڤەكان  [ومن أحياها فكأنما أحيا الناس جميعا].
لەم ڕوانگەیەوە پێویستە هەمووان لەوە دڵنیابین هیچ كەسێك و هیچ نەهج و ڕێبازێك هێندەی خوای میهرەبان و پەیامە ئاسمانییەكانی بەگشتی و (قورئان) بەتایبەتی حورمەت و ڕێزی لە مرۆڤ نەناوە، ئەو بەدیهێنەرە باڵا دەستە هێندە ڕێزی لە مرۆڤ ناوە تەنانەت ئەگەر فەرمابەرداریشی نەبێت و سەركەشی بكات و لێی یاخی ببێت، ئەو زاتە هەر حورمەتی ئینسان بوونەكەی دەگرێ‌ و لەبەر بیر و باوەڕ و زمان و ڕەگەزو ئایدۆلۆژیاكەی لە ڕێز و كەرامەتی كەم ناكاتەوە.


ئەوەش بە بەرچاومانەوە بە زەقی دەبینین كە چ بێڕێزی و بێحورمەتییەك بە ئینسانە مەزڵوم و ستەملێكراوەكان دەكرێ‌ و خوێنیان دەڕێژرێ‌ و ئاوارە و دەردەبەدەر دەكرێن لە زۆرێك لە وڵاتان و دوایین نموونەشیان وڵاتی (بۆرما)یە، دەبینین كە وڵاتانی زلهێز و (نەتەوە یەكگرتووەكان) و نووسەرەكانی جاڕنامەی مافەكانی مرۆڤ و مناڵ و ئافرەت و ڕێكخراوە بەناو مرۆڤدۆستەكان و وڵاتە دیموكراسیخوازەكانیش چۆن نقەیان لە خۆیان بڕیوە و [صم بكم عمي] و (كەڕ و لاڵ و كوێر) بوون لە ئاست ئەو هەموو ستەم و جەریمە قێزەون و دڕندانە و نائەخلاقییانەی كە دەكرێن.
وەك شاعیر دەڵێ‌ ئەوان بەم پێوەرە نائینسانی و نائەخلاقییە دەڕواننە مرۆڤەكانی غەیری خۆیان:

قتل امرئ فی غابە جریمە لا تغتفر و قتل شعب مسلم باکملە مسٲلة فیها نظر