پەیامی ڕیفراندۆمی هەرێمی كوردستان بۆ دونیای دەرەوە

  سێ شەممە, 19 ئەیلول 2017 19:54

 

ڕیفراندۆم وەك میكانیزمێكی ئاشتییانە بۆ دروستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆ، پێویستیی بە گوتارێكی بەهێز ‌و كاریگەر هەیە بۆ دونیای دەرەوە _وڵاتانی دراوسێ ‌و ناوچەكە ‌و جیهان_، چونكە دواجار دەوڵەتی نوێ كە دادەمەزرێت، لەنێو ژینگەی نێودەوڵەتیدا هەڵسوكەوت دەكات، كە كارەكتەرە سەرەكییەكانی بریتین لە دەوڵەتان ‌و ڕێكخراوە جیهانییەكان كە لە ڕووی یاسای نێودەوڵەتییەوە خاوەن كەسایەتیی مەعنەوین. بۆیە گرنگە هەرێمی كوردستان لەم قۆناغە مێژوویییەیدا كەوا بڕیارە بەرەو ئەنجامدانی ڕیفراندۆم هەنگاو بنێت، لەسەر ئاستی دەرەوە خاوەنی گوتارێكی بەهێز ‌و ڕۆشن بێت، كە پێمان وایە دەبێت لەناوەڕكی گوتارەكەیدا جەخت لەم خاڵانە بكاتەوە، وەكوو:
یەكەم: بڕیاردان لە مافی چاره‌نووس، بە مافێكی بنەڕه‌تی ‌و سروشتی ‌و ئاسایی ‌و یاساییی خۆی بزانێت: لە ڕاستیدا مافی بڕیاردانی چاره‌نووس بۆ هەر گەل و نەتەوەیەك لە جیهاندا، مافێكی یاسایی ‌و ڕەوایە. لە زۆرێك لە ڕێككەوتننامە و پەیماننامە نێودەوڵەتییەكاندا جەخت لەم مافە كراوەتەوە؛ بە جۆرێك كە بە مافێكی بنەڕەتیی گەلانی دەزانن و، بۆ بەدەستهێنانی ئەم مافەیش ڕیفراندۆم بە میكانیزمێكی دیموكراتی ‌و ئاشتی پەسەند كراوە. لێرەدا، دەكرێت گوتاری ڕیفراندۆمی خەڵكی هەرێمی كوردستان لەسەر ئەو بنەمایە بێت كە ئێمە بە تەواوی پێكهاتە نەتەوەیی ‌و ئایینییەكانمانەوە لە كوردستان، لە چوارچێوەی مافی بڕیاردانی چارەنووسدا مافی دروستكردنی دەوڵەتی سەربەخۆی باشووری كوردستانمان هەیە؛ بۆ ئەوەی بۆ دونیای دەرەوەی ڕوون بكەینەوە كە نەتەوەی كورد، گەورەترین نەتەوەی بێدەوڵەتە لەناوچەكە ‌و جیهان كە لە مافی بڕیاردانی چاره‌نووس ‌و بڕیاردان لە داهاتووی خۆی بێبەش كراوە.
دووەم: بەدیهێنانی سەقامگیریی ناوچەكە ‌و ئاشتیی جیهانی: بەگوێرەی ماددەكانی (3‌ و 4)ی بەشی دووەمی پەیماننامەی نەتەوە یەكگرتووەكان، ئەندامێتی لە ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان، بۆ هەموو دەوڵەتێكی ئاشتیخواز دەستەبەرە؛ بەو مانایەی شەڕانگێز نەبێت و، سەرچاوەیەك نەبێت بۆ هەڕەشەكردن لە ئاشتی و ئاسایشی ناوچەیی ‌و هەرێمی ‌و نێودەوڵەتی و، لەگەڵ ئەوەیشدا پێویستە ئارەزووی هەبێت لە جێبەجێكردنی ئەرك و پابەندییەكانی پەیماننامەی نەتەوە یەكگرتووەكان ‌و، توانای جێبەجێكردنی ئەو ئەرك و پابەندییانەیشی هەبێت. لەسەر ئەم بنەمایە، دەكرێت بڵێین زۆر گرنگە لەناو گوتاری ڕیفراندۆمی هەرێمی كوردستان بۆ وڵاتانی جیهان ‌و ناوچەكە، جەخت لەم خاڵە بكرێتەوە. بە جۆرێك، ئەوە بە وڵاتان ڕابگەیەنین كە لە داهاتوودا دەوڵەتی سەربەخۆی باشووری كوردستان نەك نابێتە هەڕەشە بۆ سەر ئاشتی ‌و ئاسایشی جیهان، بەڵكوو بەپێچەوانەوە، دەبێتە فاكتەرێكی بەهێز بۆ بەدیهێنانی زیاتری سەقامگیریی ناوچەكە ‌و ئاشتی ‌و ئاسایشی تێكڕای وڵاتانی جیهان.
سێیەم: پێدانی دڵنیاییی زیاتر بە وڵاتانی دراوسێ: بەو پێیەی كوردستانی گەورە بەسەر توركیا ‌و ئێران ‌و سووریا ‌و عێراقدا دابەش كراوە، كەواتە لە هەموو حاڵەتەكاندا دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان دەبێتە دراوسێی هەر یەكە لەو دەوڵەتانە. لە ئێستایشدا لێرە ‌و لەوێ‌ گوێبیستی جۆرێك دژایەتی لە هەر یەك لەو وڵاتانە دەبین بۆ ئەنجامدانی ڕیفراندۆمی بڕیارلەسەردراوی هەرێمی كوردستان؛ چونكە ئەوان دروستبوونی دەوڵەتی كوردستان بە مەترسی بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانیی خۆیان دەزانن ‌و، پێیان وایە دەبێتە هۆی ناسەقامگیریی زیاتری ناوچەكە. بۆیە زۆر گرنگە سەركردایەتیی سیاسیی كورد ‌و ئەنجومەنی باڵای ڕیفراندۆم لە هەرێم، لە ڕێگه‌ی گوتاری ڕیفراندۆمەوە دڵنیاییی زیاتر بە وڵاتانی دراوسێ، بەتایبەتی توركیا ‌و ئێران بدەن و، تەواوی نیگەرانی ‌و مەترسییەكانی ئەوان لە دەوڵەتی ئاییندە بڕەوێننەوە؛ بەوەی كە لە داهاتوودا وەك دوو دەوڵەتی دراوسێ، لەگەڵ هەر یەكێكیان پەرە بە باشتركردنی پەیوەندییە سیاسی ‌و ئابووری ‌و دیپلۆماسییەكانی نێوانیان دەدەن.
چوارەم: كاركردن لەگەڵ وڵاتانی زلهێز بۆ بنەبڕكردنی تیرۆر: بەدیهێنانی سەقامگیریی سیاسی ‌و ئاسایش ‌و ئاشتیی ناوچەیی ‌و جیهانی، هەندێك جار بە تاكلایەنانە ناكرێت، بەتایبەت لەم قۆناغەی ئێستادا كە تیرۆر، بوو بە هەڕەشەیەكی جیهانی؛ بۆیە بۆ بنەبڕكردنیشی، پێویستیی بە وەڵامێكی توندی جیهانی هەیە. لەم ڕوانگەیەوە هەرێمی كوردستان دەتوانێت بۆ زیاتر دروستكردنی پردی پەیوەندی لەگەڵ هێزە ئاشتیخوازەكانی جیهان، لە ڕێگه‌ی گوتاری ڕیفراندۆمەوە بۆ دونیای دەرەوە جەخت لەم خاڵە بكاتەوە.
پێنچەم: هێنان ‌و پاراستنی بەرژەوەندیی وڵاتانی زلهێز ‌و خاوەن پیشەسازیی گەورە: وای نابینم لە ئێستادا دەوڵەتێك هەبێت بتوانێت بە تەنیا هەموو پێداویستییەكانی خۆی پڕ بكاتەوە بەبێ ئەوەی پێویستیی بە وڵاتانی دیكە هەبێت. لەم ڕەوەوە، دەكرێت هەرێمی كوردستان ڕۆڵی بەرچاو ببینێت بۆ ڕاكێشانی بەرژەوەندیی وڵاتانی زلهێز ‌و خاوەن پیشەسازیی گەورە بۆ ناوخۆی هەرێمی كوردستان؛ بەو پێیەی خاوەنی سەرچاوەی سروشتیی دەوڵەمەندە بەتایبەت لە بواری وزە _نەوت ‌و گاز_. دەبینین كە ئەمەیش دەبێته‌ هۆكاری پاراستنی دەوڵەتی كوردستان لە ئاییندەدا، چونكە هەرچەندە ڕێژەی سەرمایەگوزاریی كۆمپانیا گەورەكان لە بواری وەبەرهێنانی نەوت ‌و گازی هەرێمی كوردستان زیاتر بێت، بەو ئەندازەیە دەبێتە هۆی ئەوەی كە بەرژەوەندییەكانی هاوبەشی ئابووریی هەرێمی كوردستان ‌و كۆمپانیا گەورە جیهانییەكان زیاتر بێت. ئەو كۆمپانیانەیش لەبەر بەرژەوندییەكانی ئابووریی تایبەت بە خۆیان بەرگری لە هەرێمی كوردستان دەكەن ‌و، ئەوانیش كاریگەرییان لەسەر سیاسەتەكانی ناوخۆ ‌و دەرەوەی وڵاتەكانی خۆیان هەیە. ئەمەیش كاریگەریی زۆر ئەرێنیی لەسەر باشتربوونی پەیوەندییەكانی هەرێمی كوردستان ‌و وڵاتانی زلهێز ‌و خاوەن پیشەسازیی گەورە دەبێت.
بۆیە ئامادەكردنی گوتارێكی بەهێز ‌و كاریگەر بۆ ڕیفراندۆمی بڕیار لەسەردراوی هەرێمی كوردستان لەسەر ئاستی دەرەوە، ڕۆڵێكی بەرچاوی لە سەرخستنی ئەم پرۆسەیەدا هەیە.