ئێران و ئەگەری بەرزبونەوەی خواستی خۆپیشاندەران

  چوار شەممە, 03 کانونی دووەم 2018 07:37

لە رۆژانی رابردوودا ئاستی خۆپیشاندانەكان لە ئێراندا بەشێوەیەكی بەرچاو زیادیان كرد و لەلای دەزگا هەواڵیە جیهانیەكانیش بوونە هەواڵی گرنگ و بەرچاو، ئەو دەوڵەت و لایەنانەی كە لەئێستادا سیاسەتەكانیان دژ بە ئێرانە، دەیانەوێت ئەم رووداوانە وەك سەرەتایەك بۆ كۆتایی هێنانی كۆماری ئیسلامی راڤە بكەن، لەوانەش ئەمریكا و سعودیە و ئیمارات و ئیسرائیل كە پشتیوانی خۆیان بۆ خۆپیشاندەران دەردەبڕن و ئەمەش وەك پەرچەكردارێكی خەڵك راڤە دەكەن لە بەرامبەر سیاسەتەكانی كۆماری ئیسلامی لە دەرەوەو ناوەوەدا، ئەو لایەنە نەیارانە بەشوێن ئەو دروشمانەدا دەگەڕێن كە دژ بە سیاسەتەكانی دەرەوەی ئێران بەرز دەكرێنەوە وەك نە غەزەو نەلوبنان بگەڕێنەوە بۆ ئێران، یان ئەو دروشمانەی كە رەخنە لە دەستێوەردان و هاوكاریەكانی ئێران دەگرن بۆ رژێمەكەی ئەسەد و دژایەتی ئۆپۆزسیۆنی سوریا، هەندێك شرۆڤەكاری عەرەبی بەتایبەتی ئەوانەی كە لەلایەن سعودیەوە هاوكاری دەكرێن وای لێك دەدەنەوە كە ئەمە بەكاریگەری محمدی كوڕی شا سەلمانی سعودیەو ئەو وتەیەی محمدە كە وتی: (جەنگ دەگوازینەوە بۆ ناو ئێران) بەراست دەرچوو، یان ترامپ كە لە ئێستادا زیاتر پەیوەندیەكانی لەگەڵ ئێراندا بەرەو گرژی بردوە، دەیەوێت پشتیوانیەكانی خۆی بۆ خۆپیشاندەران ڕابگەیەنێت و زیاتر بارودۆخی ناوخۆی ئێران بەرەو ئاڵۆزی بەرێت.

بەڵام ئەگەر بەشێوەیەكی وردتر بچینە ناو واقیعی خۆپیشاندەران و هۆكانی سەرهەڵدانی وبزانین كێن ئەوانەی لەپشت بزواندنی خۆپیشاندەرانەوەن؟ دەگەینە چەند راستیەكی تر، ئەوانەی كە بەشداریان لە خۆپیشاندانەكانی ئێراندا كردووە تەمەنیان لە نێوان 20 بۆ 30 ساڵا دەبێت، داواكاری سەرەكی ئەم خۆپیشاندەرانە باشكردنی بارودۆخی گوزەران و بەرزكردنەوەی مووچە و كەم كردنەوەی زەریبەیە لەسەر هاوڵاتیان و دانانی ئاستێكە بۆ بەرزكردنەوەی نرخی شتومەك، ئەم خۆپیشاندەرانە سەر بە لایەنێكی تایبەت نین، بەڵام زۆرینەیان سەر بە پارێزگاران و پشتیوانانی سەرۆك كۆماری پێشوو ئەحمەدی نەژادن ، هەندێكی تریش هیچ باكگراوندێكی سیاسیان نیە و تەنها پاڵنەر كە هەیانبێت بارودۆخی خراپی ژیان و گوزەرانیانە لەڕووی داراییەوە. بەڕای بەشێكی زۆر لە توێژەرانی بواری سیاسی و شارەزایان لە كاروباری ئێراندا وای لەقەڵەم دەدەن كە پاڵنەری سەرەكی خۆپیشاندانەكان ئابوری و خراپی باری گوزەرانە، چونكە بەشێك لە ئێرانیەكان پارەیان خستۆتە ناو هەندێك دامەزراوەی داراییەوە بەمەبەستی قازانج بەڵام لە ئێستادا نەهیچ قازانجێكیان دەدەنێ‌ و نە پارەكەشیان بۆ دەگێڕنەوە، لەلایەكی تریشەوە بەپێی داتاكانی سەنتەری ژمێریاری ئێران، لە ئەمساڵدا رێژەی بێكاری گەیشتۆتە 12.4%، واتە تەنها لە ئەمساڵدا رێژەی 1.4% زیادی كردووە كە دەكاتە 2 بۆ 3 ملیۆن بێكار لە ئێراندا، كە ژمارەی دانیشتوانەكەی 80 ملیۆن كەسە.ریژەی هەڵئاوسانیش لە مانگی ئۆكتۆبەرەوە تا ئێستا (1.5%) بەرز بۆتەوە بۆ(9.6%)كە ئەمەش رێژەیەكی بەرزە ،لە لایەكی تریشەوە ئەگەر سەیری ئابوری ئێران بكەین لە سەرەتای شۆرشەوە هەتا ئێستا هیچ گەشەپێدانێكی نەوعی بەخۆوە نەبینیوە ،بەڵكو بە شێوەیەكی سەرەكی تەنها پشت بە نەوت دەبەستێت ،لە لایەكی ترەوە هیچ پێشكەوتنێك لە سیستم و ستراتیجیەتی كاری بانكیدا روی نەداوە ،هەروەها ئەو چاوەروانیەی كە هەیانبوو لە رێكەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێراندا بۆ گێرانەوەی پارە بلۆك كراوەكان ،و كرانەوە بە رووی كۆمپانیا بیانیەكان ،بە هۆی نارەزاییەكانی ترامپەوە نەهاتنە دی، باڵی پارێزگارەكان لەو بروایەدان كە رۆحانی زۆر سودی لەو رێكەوتنە ئەتۆمیە وەرگرتوە و دەرچوونەوەشی بۆخولی دوەم ی سەرۆكایەتی هەر بە هۆی ئەمەوە بوە ،لە لایەكی تریش بە هۆی بانگەشەكانی بۆ كرانەوە بەروی رۆژئاواو فەراهەمكردنی ئازادی زیاترو باشكردنی گوزەرانی تاك ،هۆكاری سەرەكی بوو بۆ دەنگدانی گەنجان بە رۆحانی لە هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیدا ،پارێزگارەكان لە ئێستادا ئەمە بە هەل دەزانن كە روی ناەزاییەكان بكەنەوە رۆحانی و هەوڵی شكست پێهێنانی حكومەتەكەی بدەن .

بەهۆی ئەوەی لە ساڵانی رابردوودا ململانێكانی نێوان هەردوو باڵی ریفۆرمخواز و پارێزگاران زیادی كردووە و ئەوە بۆ دوو خولیشە حەسەن رۆحانی وەك نوێنەری باڵی ریفۆرمخوازەكان توانیویەتی لە هەڵبژاردنی سەرۆكایەتیدا سەركەوتن بەدەست بهێنێت، ئەمە ترسێكی لای باڵی پارێزگارەكان دروست كردووە، كە لە هەڵبژاردنی داهاتووی ئەنجوومەنی نوێنەران و سەرۆكایەتی داهاتووشدا هەمان سەركەوتن بەدەست بهێننەوە، لەبەرئەوە بەشوێن شتێكدا دەگەڕێن كە لە رێگەیەوە بتوانن پێگەی ریفۆرم خوازەكان و حەسەن رۆحانی لاواز بكەن، لەبەرئەوە زۆر لە توێژەرانی بواری سیاسی لەو بڕوایەدان كە لەم كاتەدا كە خەڵك دێتە سەر شەقام دژی خراپی گوزەرانیان، لەم كاتەدا رەوتی پارێزگاران ئەمە بەهەل دەزانن و دەیانەوێت وەك كارتێكی فشار دژ بە حكومەتەكەی رۆحانی بەكار بهێنن، چونكە دروشمی خۆپیشاندەران چوار دروشمی سەرەكی بوون، كە بریتی بوون لە مردن بۆ گرانی ،مردن بۆ رۆحانی، واز هێنان لە پشتیوانی رژێمی سوریا، پشتیوانی كردنی ئاسایشی ناوخۆ لە خۆپیشاندەران.

گرفتی گەورەی هاوڵاتیان لە ئێستادا خراپی گوزەرانە لەبەرئەوە دروشمەكانی تریش كە بەرز كراونەتەوە تەنها بۆ خزمەتكردنە بەو ئامانجە، لەبەرئەوە لەم كاتەدا باڵی پارێزگاران بە هەموو پێكهاتەكانیانەوە دەیانەوێت بە پشتیوانی لەم خۆپیشاندانانە ئەو ئامانجەیان بهێننەدی كە لێدانە لە رۆڵی ریفۆرم خوازەكان و حكومەتەكەیان، كە ئێستا رۆحانی رابەرایەتی دەكاتەو، ئەوەی كە ئەمەش زیاتر پشت راست دەكاتەوە بەشداری بەرفراوانی شارەكانی مەشهەد و قوم و ئامادەیی بەرپرسە باڵاكانی رەوتی پارێزگارانە لە خۆپیشاندانەكاندا، لەم رێگەیەوە پارێزگارەكان دەیانەوێت ئەوە بە بیری هاوڵاتیانیان بهێننەوە كە حەسەن رۆحانی راستگۆ نەبو.