بەنداوی ئەلیسۆی توركیا

 


ئەم بەنداوە لە ساڵی 1954 وە دەست كراوە بە باس و خواس و لێ كۆڵینەوەی زانستی لە سەری و لە ساڵی 1997واتە دوای 44 ساڵ خراوەتە نێو پلانی نیشتمانی توركیاوە و لە ساڵی 2006بەردی بناغەی دانراوە و دەست كراوە بە دروست كردنی و لە ساڵی 2018 تەواو بوە .


ئەم بەنداوە بەرزیەكەی 135 مەترە و توانای كۆكردنەوەی ئاوی بە بڕی 43900000مەتر سێ جا ئاو هەیە و توانای بەرهەم هێنانی وزەی كارەبای بە بڕی 3833كیلۆ وات هەیە لە كاتژمێرێكدا .


ئێستا ئەم بەنداوە بوەتە مایەی دروست بونی كەم ئاویی لە عیراقدا و حكومەت و خەڵكیش هاواریان لێ هەستاوەو سەر ئێشەیەكی زۆری بۆ دروست كردوون ، لێرەدا بە پێویستی ئەزانم چەند خاڵێ ئاماژە پێ بكەم :


1- شەڕی ئاو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەگەر شان بە شانی شەڕی وزەو دابین كردنی سەرچاوەكانی دانەنرێ ڕێك لە دوای ئەم شەڕەوە لەڕوی گرنگیەوە سەیری دەكرێت و ئەم بابەتە ئامادەییەكی باشی لای چاودێرانی سیاسی و لی كۆڵەران هەیە و دەیان نامەی زانستی لە سەر نوسراوە لە زانكۆو دەزگا زانستیەكاندا .


2- هەموو دەوڵەتێك مانەوەی یاخود نەمانەوەی پەیوەستە بە پارێزگاری كردن لە بەرژەوەندیەكانی خۆی ، و دەوڵەت ڕێخراوی خێرخوازی نیە كچی خۆی بكات بە قوربانی كوڕی خەڵك .


3- دەوڵەتی عێراق هەمیشەو بە بەردەوامی لە ژێر رەحمەتی هەردوو دەوڵەتی دراوسێدا بوە( توركیا و ئیران ) بۆ دابین كردنی ئاوی پێویست چ بو خواردنەوە و بەكار هێنانی ناو ماڵ یاخود بۆ كشت و كال َو بەروبومی كشت و كاڵی .


4- بۆ ماوەیەكی زۆرە ئەم دوو دەوڵەتە زۆر بە ئاشكرا خۆیان بە خاوەنی ئەو ئاوانە ئەزانن كە ئەڕژێنە نێو خاكی عیراقەوە و هەیانە ڕێگا بە خۆی نادات دانوستان لە سەر ئەم بابەتە لە گەڵ عیراق بكات و خەریكی كۆمەڵێ پرۆژەن لە سەر ئەو ڕوبارانە چ بە دروست كردنی بەنداو بێت وەك لە توركیا ئەكرێت یان بە گۆڕینی ڕێڕەوی ئاوەكە بێت وەك لە ئیراندا ئەكرێت .


5- ئەوەی جێگای سەرنجە خەم ساردی حكومەتە یەك لە دوای یەكەكانی عیراقە بە حكومەتی هەرێمیشەوە لە دوای ساڵی 2003وە وەك بڵێی گوێی لە هیچ نەبێت یاخود هیچ نەبینێت هەرچەند وەك بەر پرسانی توركیا خۆیان ئەڵێن كە لە دوای ساڵی 2006وە عیراقیان ئاگادار كردۆتەوە كە ئەوان دەستیان بە بەنداوی خۆیان كردوە و بە تەواو بونی كەم ئاوی ڕوو ئەكاتە عیرا ق بۆ پڕ بونی بەنداوەكەیان كە لە سەر ڕوباری دیجلە دروست كراوە ، بەڵام ئەم مەسەلەیە نەبوو بە جێگای گرنگی حكومەتەكانی عیراق بۆ ئەوەی پلان بڕێژن بو دروست كردنی چەند بەنداوێك ، لە عیراق وەزارەتێكی زەبەلاح هەیە بە ناوی وەزارەتی سەرچاوە ئاویەكان تەنهاو تەنها كاری دابین كرندی ئاوە و هیچی تر ، ئێستا وەك ئەڵێن حەلوەلامان پێ كەوتوە و جەنابی وەزیر بۆ زاڵ بون بە سەر گرفتی بێ ئاویدا حەلی غەریب و عەجیب ئەخاتە بەر چاوی هاوڵاتیان ، كاكە تەنكی زیادە ئەگەر ئاوی تێدا نەبێت ئەبێ كۆتری تێدا بەخێو بكەین .


خۆ لە ساڵی 2003وە ئەگەر هەر ساڵەی 100ملێۆن دولاریش تەرخان بكرایە یان پاشە كەوت بكرایە بۆ دروست كردنی ئەو هەموو بەنداوانەی كە لە عیراقدا پێش نیار كراون لە لایەن دەزگا زانستی و تایبەتەكانەوە ئێستا عیراق رزگاری ئەبوو لە ژێر ڕەحمەتی ڕێكەوتنە سیاسیەكان كە بەزۆری لەم جۆرە ڕێكەتنانەدا لایەنی لاواز ئەبێت شتی زۆر بدات .


ئێمە نابێ گلەیی لە دراوسێ بكەین ، دراوسێ هەر چی بێت بەرژەوەندی خۆی هەیە و لە كۆنیشەوە وتراوە ( هەر كەس بە تەمای كاسە دراوسێ بێت بێ شێو سەر دەنێتەوە ) ، ئەم بۆ چونەش بۆ هەرێم زۆر ڕاستە و ئەبێ زۆر بە زوویی دەست بكرێت بە تەواو كردنی بەنداوێكی وەك ( بیخمە ) و بۆ ئەم پرۆ ژەش ووڵات توشی قەرزاری بێت زۆر سروشتیە یان بتوانێ یارمەتی وڵاتان بەدەست بهێنێ ، ئەم جۆرە پرۆژانە گرنگی خۆی هەیە چ لە ڕوی ئابوری چ لە ڕوی كۆمەڵایەتی ... هتد .
عیراق هیچ ڕێگایەكی تری لە بەر دەست نیە بێجگە كار كرد نبۆ دروست كردنی چەند بەنداوێك لە سەر ڕوباری دیجلە و فوراتیش ، لە كوردستاندا جوغرافیاكەی زیاتر ڕێگای پێ دەدات بو دروست كردنی ئەم جۆرە بەنداوانە 5/6/2018 بغداد