ئیسلامخوازانی كوردستان و زەرورەتی بوونیان

 

هەر تەوژم و لایەن و ڕەوتێك كە سەر هەڵدەدات و لافیتەیەك بەرز دەكاتەوە و ناوێك لەخۆی دەنێ‌، پێویستە زەرورەتێكی بۆ وجود و بوونی هەبێت و خاڵی تایبەتمەند و جیاكەرەوەی لەوانیتری هەبێت، پێویستە تەنیا زیادكردنی ژمارە و ناوێك نەبێت بۆ گۆڕەپان و ژینگە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكە، لە هەرێمی كوردستانیشدا چەندین هێز و تەوژم و لایەنی جیاواز بوونیان هەیە و لافیتەی تایبەت بە خۆیان ڕاگەیاندووە، بەشێكی بەرچاو لە هێز و لایەن و تەوژمە كاریگەرەكەی گۆڕەپانی سیاسی و كۆمەڵایەتی و فەرهەنگی هەرێمی كوردستان تەوژم و حاڵەت و لایەنە ئیسلامییەكەیە.
بە بڕوای ئێمە هۆكاری زەرورەتی بوون و تەواجدی تێكڕای ڕەوت و تەوژمە ئیسلامییەكە بەگشتی و لایەنە سەرەكییە ئیسلامییەكانی كوردستان بەتایبەتی، زەرورەتێكی حاشاهەڵنەگری واقیعی كۆمەڵایەتی و ئایینی و تەنانەت سیاسی كوردستانە، چونكە بیركردنەوە و ڕوئیای جیاواز و ڕۆڵ و كاریگەری و تایبەتمەندی جیاوازی خۆیان هەیە و گۆڕەپانە سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئیسلامییەكەش خوازیار و نیازمەندی وجود و بوون و ڕۆڵ بینینیانە، بەتایبەت كە لەناو ئەواندا ژماریەكی ئێجگار خاوەن بڕوانامە و توانا و سەرمایەی زانستی و فیكری و ئایینی بووونیان هەیە.
یەكێك لە دیارترین و گرنگترین هۆكارەكانی پێویستی هەبوون و تەواجودی تەوژمی ئیسلامی بەگشتی و لایەنە ئیسلامییەكان بۆ هەرێمی كوردستان بەتایبەتی، بریتییە لە پارێزگاری كردن و برەودان بە پرسی شوناسی ئەم میللەتە، كە وەك باخەوان و پەرژین و خزمەتكارێكن بۆ ئەو شوناسە، كە ئێمە لێرەدا تەنیا ئاماژە بە چەند ڕەهەندێكی ئەو پرسی شوناسە دەكەین، كە ئیسلامییەكانی كوردستان بە درێژایی خەبات و خزمەتی چەند ساڵەیان ڕۆڵی دیار و كاریگەرییان هەبووە تیایدا:
1ـ شوناسی نیشتیمانی و نەتەوەیی: بەو حوكمەی كە گەلی كورد و هاونیشتیمانییانی كوردستان یەكێك لە گەورەترین كێشە و ئاریشەكانیان بریتییە لە مافە نەتەوەیی و نیشتیمانییەكانیان، بۆیە ئەم پرسە پێویستی بە داكۆكی و خەباتی بەرەدەوام هەیە بۆ گەیشتن بە مافە ڕەواكان، هەموو تەوژم و لایەنەكانی كوردستان هەر یەكە و بە چەشنێك ئەم پرسەی كردووەتە بەشێك لە ئەجێندای كار و خەباتی خۆیی و بە زمان و ئەدەبیات و میكانیزمەكانی خۆی خەباتی بۆ كردووە و دەكات، بەڵام ڕاشكاوانە دەتوانین بڵێین كە هیچ لایەنێك هێندەی لایەنە ئیسلامییەكان نەیتوانیوە پرسی شوناسی نەتەوەیی و نیشتیمانی گەلی كورد بگەیەنێتە دەوڵەت و حیزب و لایەن و كۆنگرە و كۆنفرانسە ئیسلامییەكانی جیهان و ناوچەكە و داكۆكی لێبكات، بە زمانێك كە ئەوان لێی تێدەگەن و هەر بەو زمانەش كە ئەوان ماف و پرسی نەتەوەیی و نیشتیمانی بۆ خۆیان بە ڕەوا دەزانن، لایەنە ئیسلامییەكانی كوردستانیش بەم زمان و ئەدەبیاتە تایبەتەی خۆیان داكۆكیكارێكی جددی و پەرۆش و دڵسۆز بوون بۆ پرسی نەتەوە و نیشتیمانەكەیان، كە زمانی دین و بەكارهێنانی گوتارێكە بە باكگراوندێكی ئیسلامی و هەڵقوڵاو لە ڕۆحی دین و قورئان و سوننەتی پێغەمبەرەوەh.
2ـ شوناسی ئایینی و موسڵمانییەتی: ئەم گەلەی ئێمە گەلێكی موسڵمانی خواویست و خەباتگێڕە، یەكێكە لە لەپێشترین گەلە موسڵمان بووەكان و بە ویست و ئیختیاری خۆی پێشوازی لە ئایینی ئیسلام كردووە و زۆرینەی زۆری موسڵمانییەتی هەڵبژاردووە و پابەندە بە بنەما و پایە و دروشم و شەعائیرەكانییەوە، هەر ئەم گەلە موسڵمانە وەك گەلانی موسڵمانی دیكەی جیهان، خاوەنی دونیایەك خزمەت و سەروەری و كەسایەتی و ڕەمزی ئیسلامی و زانستی و فیكری و تەریقەتەكانی خواپەرستی و تەسەووف و عیرفانە، كە تێكڕا خزمەتی بەرچاویان كردووە بە گەیاندن و بڵاوكردنەوەی ئایینی ئیسلام و زانستە ئیسلامییەكان، ئەمە جیا لەوەی كە گەلێكی ستەملێكراو و بەشخوراوە.
3ـ شوناسی كلتووری و ئەخلاقی: ئەم ڕەهەندە زۆر گرنگ و بە بایەخە، تەوژمی ئیسلامی كوردستان بەگشتی و سێ‌ لایەنە سەرەكییەكەی ئیسلامییەكانی كوردستان بەتایبەتی، بە درێژایی خەباتی چەند ساڵەیان یەكێك لە گرنگترین كار و خزمەتەكانیان بریتی بووە لە پاراستن و گەشەپێدانی كلتوور و ئەخلاقی چاك و جوانی كوردەواری و كۆمەڵگەی كوردستانی، كە كلتوورێكە بەهاباڵاكان تیایدا سەنتەر و خاوەنی بایەخ و حورمەتێكی تایبەتن، ئەم ئەخلاقە جوان و بەها باڵایانە لە گەورەترین سەرمایەكان و تایبەتمەندییەكانی ئەم گەلەمانن، كە زۆرترینی ئەم كلتوورە جوان و بەها باڵا ئەخلاقییانەش تەبا و هاوتەریبن لەگەڵ بەها ئایینی و ئەخلاقییە ئیسلامییەكاندا، یان دەتوانین بڵێین بەشێكی زۆریان هەڵقوڵاوی ڕێنومایی و ئاراستە ئیسلامی و قورئانییەكانن و لە ڕۆحی دین و دینداری ئەم گەلەوە سەرچاوەیان گرتووە.
مەخابن ئێستە لەم كوردستانەدا -كە لانكەی دینداری و موسڵمانییەتی و بەهاباڵا جوانەكانە- لێرەو لەوێ‌ بە ئاشكرا و ڕوو قایمانە دەبینین كە هەڵمەتێكی چڕ و پڕ و پلان و پیلان بۆ داڕێژراو هەیە بۆ كەمكردنەوە و كاڵكردنەوە و نەهێشتنی بەها باڵاكان و ئاكار و ڕەفتارە جوانەكان، لە چەندین ڕێگە و كەناڵ و بواری جیاوازەوە ئەوە دەبینرێ‌ و هەستی پێ‌ دەكرێ‌، ویژدان و دڵ و شعوری موسڵمانانی پێ‌ هەزار دەدەن، بەناوی ئازادی و دروشمی بریقەدار و فریودەرانەوە خەریكە شیرازەی كۆمەڵایەتی و ئەخلاقی ئەم میللەتە موسڵمان و ئەخلاق پاكە ڕەوشت جوانە تێك دەدرێ‌ و دەشێوێنرێ‌ و بەرەو هەڵدێر دەبرێ‌، بە دەستبردن بۆ بابەتە هەستیارە بزوێنەرەكان حورمەت و بەهای خێزان و ئەخلاق و تەنانەت دین كەم دەكەنەوە، سەر لە گەنج و لاوەكان و كچان و ئافرەتان دەشێوێنن، پێگە و ڕۆڵی مزگەوت و كەسایەتییە ئیسلامییەكان و حوجرە و قوتابخانە ئیسلامییەكان كەم دەكرێتەوە و تەنانەت دەشێونرێ‌ و كەسێتی ڕەمزە ئیسلامییەكان تیرۆری مەعنەوی دەكرێ‌.
پێویستە بە ویژدانەوە و ڕاشكاوانە ئەو حەقیقەتە بڵێین كە: تەوژمی ئیسلامی بە هەموو ڕەوتەكانیەوە بەگشتی و لایەنە ئیسلامییەكان بەتایبەتی، وەك پەرژین و شورایەكی قاییم و پۆڵایین بوون و دەبن بۆ پارێزگاری كردن لە ئەخلاق و ڕەوشت و بەها باڵاكانی ئەم گەلە موسڵمانە، كە كاریگەری و جێكەوتی بەرهەم و دەرەنجامی باش و ئەرێنی ئەم خزمەتانە، نەك تەنیا بۆ لایەنە ئیسلامییەكان و تەنانەت بۆ موسڵمانەكان بێت، بەڵكو بۆ كۆی هاوڵاتیانی ئەم هەرێمەیە و هەمووان لێی سودمەند دەبن و بەرهەمی ئەم ڕەنج و دڵسۆزی و پەرۆشییەیان چنیوەتەوە و دەچننەوە.
بۆیە پێویستە نەك تەنیا ئەندام و هەوادارانی تەوژمی ئیسلامی و لایەنە ئیسلامییەكان و خەڵكە پابەندەكە بە دروشم و بابەتە بنچیینەییەكانی ئیسلام پشتگیر و پشتیوانی لایەنە ئیسلامییەكان بن، بەڵكو پێویستە هەمووان -بەجیاوازی بۆچوون و ئایدۆلۆژیا و تەنانەت مەزهەب و ئایینیشیانەوە- لەمە بەدوا زۆر بە جددی پشتیوان و دەستباری لایەنە ئیسلامییەكان بن و داكۆكی بكەن لە زەرورەتی بوون و كاریگەربوونی زیاتریان لە كۆمەڵگە و جومگەكانی دەسەڵاتدا، بۆ ئەوەی ئەو بەهێزی پێگەیەیان لە جومگەكانی دەسەڵاتدا ببێتە پاسەوان و بەرگریكاری دین و ئەخلاقی ئەم میللەتە، چونكە نەبوونی ئیسلامییەكان و لاوازی پێگە و ڕۆڵیان لەناو كۆمەڵگە و جومگەكانی دەسەڵاتەكانی (یاسادانان، جێبەجێكردن، دادوەری)دا، كاریگەری و جێكەوتی زۆر خراپ و نەرێنی دەبێت بۆ كۆی ژیانی هاوڵاتییان، چونكە ئەوان لانی كەمی كاریان برتییە لە دەم و دەست و ئەخلاق و ڕەوشت و دەستپاكی، گەندەڵ نەبوون و دزی نەكردن لە سەروەت و سامانی خەڵك و نیشتیمان، خیانەت نەكردن لە خاك و خەڵك و نەفرۆشتنی خاك و سامانی نیشتیمان و هەڕاج فرۆش نەكردنی، ئەوان بە دڵسۆزی و خەمخۆری نواندن بۆ پاراستنی دین و ئەخلاق و بەها باڵاكانی كۆمەڵگە، حورمەت و كەرامەت و شكۆ بۆ ئەم گەلە دەگێڕنەوە و كۆمەڵگە و خێزانەكان لە لێكهەڵوەشانەوە و تێكچوونی شیرازەی كۆمەڵایەتی دەپارێزن.