ئەهلی حەدیث و بخاری دوو عەقیدەی جیاوازو دۆستایەكی پتەو

 

هەنگاوی یەكەم : ئیمامی ئەحمەد (خ ل)
* ئیمامە حەنبەلیەكان لەسەروی هەموشیانەوە ئیمامی ئەحمەد سەبارەت بەوانەی كە پێیان وایە: قورئان مەخلوقە ـ تەنانەت ئەوانەشی كەبەكافریان ناكەن یا بێدەنگیان لەمەر ئەوبابەتە هەلبژاردووە ـ وتویانە كە: خوێنیان حەڵاڵە .. گوێیان لێناگیرێ ـ عدم السماع لهم ـ و شتیان لێ وەرناگیرێ ـ ولايؤخذ عنهم  ـ سەلامیان لێ ناكرێ باخزمیش بن ‘ سەردان ناكرێت ، نابێت ئامادەی تەرم وناشتنیان بیت ... هتد .
(طبقات الحنابلة لابن أبي يعلى الحنبلى) 


* ئیمامی احمد بن حنبل دەڵێت : قورئان كەلامی خوایەو مەخلوق نیە ، هەركەس بڵێ مەخلوقە ئەوە ـ جوهەمی ـ وـ كافرە ـ نوێژی لەپشتەوە ناكرێ ، وهەركەس وتی قورئان كەلامی خوایە وئیتربێدەنگ بوو، واتە نەدەڵێ مەخلوقە ونەدەڵێ مەخلوق نیە ئەوە لەوكەسە خەبیس ترە كەدەڵێ مەخلوقە ، یابەكوردیەكەی خۆمان ئەوە لەكافركافرترە .


* ئەمەش بۆچونی سەرجەم حەنبەلی وئەهلی حەدیثە ئێستاشی پیوە .
( كتاب السنة ـ احمد بن حنبل ٣ـ٥٣ )

 

هەنگاوی دووەم : ئیمامی بوخاری وبابەتی خەلقی قورئان( خ ل )
* ئیمامی بوخاری بەپێچەوانەی زۆرێكی ـ متكلمین ـ ی سەردەمی خۆی پێی وابوو كە قورئان مەخلوقە .یا ـ لفظ القرآن مخلوق  ـ ه
*الخطیب البغدادى دەڵێت :محمد بن یحیی دەڵێت : لەبەغدادەوە نوسراوێكمان پێگەیشت كە ـ محمد بن اسماعیل البخاری دەڵێت : لفظ القرآن ليس بقديم  ـ واتە حادیثەو مەخلوقە ،بۆیە بانگمان كردوو تەوبەمان پێ كرد بەڵام ئەو هەربەردەوامە لەسەری، بۆیە دووای ئەم مەجلیسەی ئێمە ئیتر نابێت هیچ كەسێك ئامادەی مەجلیسەكانی بوخاری بێت.

 

(تأریخ بغداد٣١:٢ ـ إرشاد السارى ٣٨:١ ـ هدى السارى مقدمة الفتح البارى ٤٩١ ـ استقصاء الافحام ٩٧٨ )
 

هەنگاوی سێهەم : الذهلی
ابن خلكان دەڵێت : محمد بن یحی ناسراو بە ـ الذهلی ـ لەناوبانگ ترین و زاناترین كەسەكانە و مامۆستای بوخاری ومسلم وابی داود وترمذی و النسائی وابن ماجە بووە.
*ئیمامی ئەحمەد لەبارەی ـ الذهلی ـ ئامۆژگاری قوتابیەكانی وعبدالله ی كوڕی دەكات و پێیان دەڵێت كە بڕۆنە لای ـ الذهلی ـ لێی وەرگرن وبنوسن .

(وفیات الاعیان لابن خلکان ٢٨٢:٤ ترجمە الذهلى ـ تأريخ بغداد 416:3 ـ الجمع بين رجال الصحيحين 2 : 465 ترجمة رقم 1787 .)
 
هەنگاوی چوارەم : ـ الذهلی ـ و بابەتی ـ خەلقی قورئان ـ

الخطیب البغدادی دەڵێت : الذهلی و زۆرێكی ـ المتكلمین ـ پێیان وابوو كە frown رمز تعبيري القرآن کلام الله وأنه قدیم )  ) بۆیە ئەوانەی كە پێیان وابوو قورئان حەدیپەو مەخلوقە ئەو كافر بووەو بە ـ مرتدد ـ حیسابە ،واتە لەئیمان دەرچووە ، ژنەكەی لێی جیادەكرێتەوە ، دەبێ تەوبەبكات یاخو سەری بپەڕێنرێت ، سامانەكەشی بەسەر موسڵمانانا دابەش دەكرێت ، لەگۆڕستانی موسڵمانان ئەسپەردە ناكرێت .


*دەیان وت : هەركەسێكیش پێی وابێت ـ لفظ ـ ی قورئان مەخلوقە ئەوە : بیدعەكارەو نابێت لەگەڵی دانیشی و قسەبكرێت .
* ئەوانەشی كەبێدەنگ بوون لەوەی كە قورئان مەخلوقە یامەخلوق نیە بەوە حوكمیان دەدان كە ئەوانیش هاوشیوەی ئەوانن و كوفریان كردوەو هیچیان لەوان كەمتر نیە لەڕوی حوكمەوە . ( هەمان سەرچاوەكانی پێشوو )


هەنگاوی پێنجەم : ئێستا بوخاری ومسلم لەدیدگاو پێوانەی ـ الذهلی ـ وە كەحەنابلەو سەلەفیەتی ئیستاش دەگریتەوە .
* كاتێك ـ الذهلی ـ لە نەیسابوور پلەی پیشەوایەتی و فتوا وەردەگرێت : ڕایدەگەیەنێت كە : هیچ كەس بۆی نیە دووای بەشداری لەم مەجلیسانەی ئێمە بەشداری مەجلیسەكانی ـ محمد بن إسماعیل البخاری ـ بكات ،و هەركەسێك كەبەشداری مەجلیسەكانی ـ بخاری ـ بكات ئەوە بەوە تۆمەتبار دەكرێت كەلەسەر عەقیدەی بوخاریە كە تاوانبارە بەكوفرو بیدعەو لادان لەمەنهەجی ڕاستی سەلەف .
* ـ الذهلی ـ و (ئیمامی ئەحمەدیش كەخاوەنی هەمان دیدگاو پێوانە بوو) هەروەها زۆرێكی زانایانی نەیسابوور پێیان وابوو كە ئیمامی بوخاری كەسێكە لەعەقیدەدا تێكەوتوەو لایداوەو گومڕابووە ، تا ئەوئاستەی كەچیتربوخاری نەیتوانی لەنەیسابوور بمێنێتەوەو بەجێی هێشت ، هەندێكیش پێیان وایە كەدەریان كردووە
* تەنانەت قوتابیەكانی بوخاریش لەبەر بەهێزی فشاروگومانەكان دەوریان چۆڵ كردووە تەنها ئیمامی موسلیم و وأحمد بن مسلمە نەبێت
* خەڵكەكە پێیان وابووە كەهەڵهاتن و دووركەوتنەوە لەبخاری هەڵهاتنە لەئاگری دۆزەخ ، وهەندێكیش لەبەر فشارولەترسی توڕەیی وخەشمی ڕەئی گشتی خەڵكی نەیسابوور بەرامبەر بە بوخاری لێی دوور دەكەوتنەوە . .


هەنگاوی شەشەم: تەكفیروتەبدیع ئیمامی موسلیم دەگرێتەوە
الذهلی : تەنها بە ئیمامی بوخاری لێناگەڕی بەڵكو پێی وابوو كە ئیمامی موسلیم كەقوتابی بوخاریە ئەویش وەك مامۆستاكەی لەسەرعەقیدەی ـ القرآن مخلوق  ـ ی بوخارییەو لەعەقیدەی ڕاست لایان داوەو بەهەمان شێوەی بوخاری لەمەجلیسەكانیدا دەری دەكات و لەخەڵكی حەڕام دەكات كەئامادەی مەجلیسی موسلیم ببن .
*ابن خلكان دەڵێت : ئیمامی موسلیم خاوەنی ـ صحیح مسلم ـ لەسەر ئەم جۆرە بیروباوەڕەی خەڵكان لێی دەڕەوینەوەو جێگەی قبوڵ نەبووە لەلای ئەهلی(حیجاز و عێراق )

(دائرة معارف القرن العشرين 5 : 292 مادة سلم ، تذكرة الحفاظ 2 : 589 ترجمة مسلم بن الحجاج رقم 613ـ وفيات الأعيان 2 : 281 )
 

هەنگاوی حەوتەم : بوخاری لە ـ الذهلی ـ دەگێڕێتەوە
سەربارەی ڕای ـ الذهلی ـ لەسەر بوخاری وتۆمەتباركردنی بە بابەتی خلق القرآن وهاندانی خەڵك لەدژی و ئەو ئاڵۆزی وگرژیەی لەنێوانیاندا هەبوو كەچی بوخاری كاتێك دەچێتە نەیسابوور لە ـ الذهلی ـ ناگەڕێ وبۆدەوڵەمەند كردنی صەحیحەكەی چەندین ڕیوایەت لەوەوە دەگێڕێتەوە لەسەر (الصوم ، الطب ـ الجنائز ـ العتق ـ تانزیكەی سی بابەت، بەڵام كەلێی دەگێڕێتەوە ناوی ـ الذهلی ـ وەك خۆی ناهێنێ بڵێت : عن محمد بن یحیی الذهلی ، بەڵكو دەڵێت : حدثنا محمد یا دەڵێت : حدثنا محمدبن خالد یا حدثنا محمد بن عبدالله ، واتە یابەناوی باوكیەوە یابەناوی باپیریەوە تاكو نەناسرێتەوە لەبەر ئەو كێشەیەی هەبوو لەنێوانیانداو كە ـ الذهلی ـ پێی وابوو بوخاری لەبابەتی ـ خلق القرأن ـ تێوە گلاوەو بوخاریش حەزی ناكرد كەخەڵكی بزانن ئەو لە ـ الذهلی ـ دەگێڕێتەوە .


هەنگاوی هەشتەم : سەرنج
١ـ لێرەدا مەبەستم ڕاست ودروستی صحیح بخاری وكێ مەدحی كردوەو كێ ڵێی خوێندوە ، بەكەڵكە یا بی كەڵكە نیە ، ئەوەندەی مەبەستمە دووفاقی و ـ تناقض ـ و هەوەس بازی و ئارەزووكاری و خۆكەڕكردن و نەزانی موسڵمانانە بەرامبەر بە ڕاستیەكان ونادیدەیی وناڕۆشنی ونەخوێندنەویانە بۆ بابەت و كەسەكان ، واتە تەنها مەبەستم سەرنجدان وكاراكرنی توانای بیركردنەوەو لێكدانەوەو بەراورد كرنە لەلای موسڵمانان وڕەت كردنەوەی مەنهەجی شوێنكەوتن و ئەشهەدو و متمانەو بیستنە ، نەك لێدان وناشرین كردن پەنا ئەگرم بەخوا .

٢ـ بوخاری ـ ئیمامی موسلیمش ـ گومانی تیا نیە كەپێیان وابوو ـ لفظ القرأن مخلوق ـ كە ئەمەش عەقیدەی موعتەزیلی وئەشعەری وماتریدی وئەهلی ڕەئی بوو بە پێچەوانەی عەقیدەی ئەهلی ـ نقل و أثرو حدیث بوو ـ كە الذهلی و الزهری و ئیمامی ئـەحمەد لەسەری بوون .
هەروەها بەحوكمی غەلەبەی مەزهەبی سەلەفی ئێستا زۆرینەی عەقڵی تەیاری گشتی موسڵمانانی سوننی ئێستاش لەسەر ئەم عەقیدەیە داڕێژراوە و وابیردەكەنەوە .
٣ـ الذهلی ـ كەلەلای ئەحمەد زانایەكی بڕواپێكراوەو قسەی لێ وەردەگیرێ و دەنوسرێت و لەگەڵ ئیمامی ئـەحمەدا .. پێیان وایە ئەوەی بڵێت : قورئان یا ـ لفظ ـ ی قورئان مەخلوقە ئەوە كافرەو بیدعەكارەو قسەی لێ وەرناگیرێ وبۆئیمامەتی ناشێ ودەبێت لێی دوو بكەویتەوە كەئەمەش ڕاستەو خۆ هەردوو بخاری ومسلم دەگرێتەوە .
٤ـ بەپێی پێوانەكانی ـ زانستی جەرح وتەعدیل ـ ی ئیستاو ئەوسای ئەهلی نقل وحەدیپ وعەقیدەی سەلەفی صالحی ئوممەت و تەیاری زۆرینەی مەزهەب سەلەفی ئێستا هەموو ئەحكامەكانی تكفیر و تبدیع و تچلیل و هجر و سەلام نەكرد ن ، گوێ نەگرتن ـ عدم السماع ـ وەرنەگرتن ـ واڵاخذ منه ـ بوخاری وموسلیم دەگرێتەوەو نابێت هیچ شتێیان لێ وەرگیرێت .. واتە ڕەتكردنەوەی هەردوو صەحیحی بخاری ومسلم حاڵیان حاڵی هەموو ئەوزاناو نوسەرو كەسایەتیە موسڵمانانەی كە فتواو نوسین وبەرهەم وزانستەكانیان هاوشێوەی ئەهلی ڕەئی و موعتەزیلەو ئەشعەری و ئەهلی ئەهوائن حەرام وقەدەغەدەكرێن .
پرسیارو مەتەڵەكە ئەوەیە : بۆچی لەلایەن ئەهلی حەدیث و نقل ڕەوت وفكری سەلەفیەتەوە لەو سەردەمەوە تاكو ئیستاش ـ كەبەهۆی غەلەبی مەزهەبی سەلەفیەتەوە كەعەقڵی تەیاری گشتی موسڵمانانی ئەهلی سوننەی لەسەر داڕشتوە ـ بەردەوام لەهەڵگیرساندنی جەنگ و هێرشە لەبەرامبەر موعتەزیلی و ئەشعەری و ڕافضی وماتریدی و ئەهلی ڕەئی و نوسین وبەرهەم وهاوبۆچونەكانیان ، كەچی لەبەرامبەر بوخاری و موسلیم جۆرێكی ترن ! نەك جۆرێكی تر بەڵكو ئاستی تەقدیس وعیصمەت دانە پاڵ هەردوو صەحیحی بوخاری وموسلیم گەیشتۆتە ئاستی ئەوەی كە ئیمام الحرمین بڵێت : ئەگەر كەسێك تەڵاقی خوارد لەسەر ئەوەی كەهەرچی لەبوخاری وموسلیم دا هاتوە ڕاستە ئەوە تەڵاقی ناكەوێت . و ڕاسترین كتابێك لەژێرئاسمانی خوادا لەدووای قورئان بریتیە لە صحیح البخاری وصحیح مسلم .
لەلایەكەوە بخاری وموسلم بەهەموو پێوەركانی ئەهلی سوننە زەندیق وكافرو بیدعەكار وهیچیان لێ وەرناگیرێ كەچی لەلایەكی ترەوە پیرۆزو مەعصوم و صەحیح ترین وسەڵامەت ترین كتاب بن ..
*من تێناگەم سەرباری ئەم هەموو ڕاستیانە دەیانەویت عەقیدەی بخاری ومسلم بەجۆرێكی تر پیشابدەن و ئەو هەموو پۆش كاریەی بۆبكەن ووەك بابەتی ـ (طاعە اولی الامر ) سەدان دەلیلی بی بنەماو تەئویل كارانە كەپێچەوانەی ڕاستیەكانی قورئان و سیرەتی پیغەمبەرە ( ص) هەلبەستن و لەبەر مەرامی تایبەتی هەزاران مەدح وپەنای بۆ هاوپێچ بكەن !
ـ ئایە لەبەر ئەوەیە پێویستیان بەو جۆرە حەدیثانەیە كەلای بوخاری وموسلیمە وبەهۆیەوە بازاڕیان گەرم دەبیت و ـ الضرورات تبیح المحظورات ـ؟
ـ یاخاوەنی دووپێوەری جیاوازن لە زانستی ـ الجرح والتعدیل ـ وهەركەسێك كەئەوان مەیلیان لێبێت دەتوانن چاوپۆشی لی بكەن و هەركەسیكیش نا بەرنەشتەری تەكفیرو تەبدیع و تضلیل بكەن ؟
ـ یاخود دەروێشانە كاردەكەن وتابعی شیخی تەریقەتن و ئەوهەرچی بڵێت ئیتر دەبێت چاوو گوێ وهۆشی خۆیان بەدرۆ بخەنەوە ؟
یاخو هەربەڕاستی كەسێكی ـ عوام ـ و ـ أمی ـ ین و خاوەن هیچ زانست ولێكدانەوەیەك نین .
ـ یاخود ئەوەندە دەسڕۆیشتوو بەهێزن هەركەیان بوێت عەزیزی دەكەن وهەركەسەیان نەوێت زەلیلی دەكەن .
* كەواتە دەتوانین لەڕوانگەی ئەم ڕوداوە مێژوییەوە بگەینە ئەو خوێندنەوەو دەرەنجامەی كە زۆرێكی بابەتەكانی ئەهلی سوننە هەمووی لەم جۆرە مەتەڵانەن كەخاوەنەكانیشیان سەریان لێ دەرناچێ و بونەتە گرێ كوێرەی عەقیدەو فكری ئاینی ئیسلام .
* سەیرە .ئەهلی حەدیث وبخاری .. دووعەقیدەی جیاوازو .. دۆستایەكی تاسەر ئیسقان
ئەمەش تەنها بۆ بخاری و موسلم .

﴿أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِن تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ﴾ [الحج: 46]