رەهەندە تەندروستیەكانی حەج

  دوو شەممە, 20 ئاب 2018 06:21


بەچاوگێڕان بە دەقەكانی قورئانی پیرۆز و فەرموودە دروستەكانی پێغەمبەری ئیسلام ( درودی خوای لە سەر بێت) دەركی ئەو راستییە دەكەین كە بەندایەتی و خواپەرستی بە گشتی دوو رەهەندی هەیە:
رەهەندی یەكەم: پەیوەندی بە دوا رۆژ و چارەنوسی ئیماندارەوە هەیە، لە دەستخستنی رەزامەندی خوای گەورە و دەربازبوون لە دۆزەخ.
رەهەندی دووەم: پەیوەندی بە ژیانی دونیاوە هەیە و ، كاریگەریەكانی خواپەرستی لە سەر رەفتار و لایەنی دەروونی ئیماندار..
لەم چەند لاپەڕەیەدا ئاماژە بە رەهەندی دووەم دەدەین و لەم دەروازەیەوە باس لە ئاسەوار و دەرهاویشتەكانی خواپەرستی ( بەتایبەت حەج وەك یەكێك لە پایەكانی ئیسلام) دەكەین لە سەر دەروونی تاكی موسڵمان.
پەرستشەكان بە گشتی دادەنرێن بە سەرچاوەیەكی (دەروونساغی – Mental health ) و قەڵایەكی پۆڵایین لە بەرامبەر فشار و نەخۆشیە دەروونیەكان، چونكە كاریگەری راستەوخۆیان هەیە لە سەر رەفتاری ئیماندار و ( راستی و دروستی رەفتاریش) دەبێتە مایەی ئاسوودەیی وبەختەوەری و دووركەوتنەوە لە شڵەژان و فشارە دەروونیەكان، كە ئەمەش لوتكەی ( دەروونساغی یان دەرووندروستیە) .
لەبەر ئەوە جێی سەرسوڕمان نیە لە هێڵە گشتیەكانی خواپەرستی دا فەلسەفە و حیكمەتی ئەو خواپەرستییانە ( لە رەهەندە دونیایەكەیەوە ) روون كرابێتەوە؛ دەبینین سەبارەت بە نوێژ خوای گەورە دەفەرموێ: ( وَأَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَالْمُنْكَرِ / العنكبوت – 45) . وە سەبارەت بە زەكات دەفەرموێ: ( خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ / التوبە – 103) . وە سەبارەت بە رۆژوو دەفەرموێ : (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ/ البقرە - 183) . وە سەبارەت بە حەج دەفەرموێ : (الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَلا فُسُوقَ وَلا جِدالَ فِي الْحَجِّ /البقرە- 197) .
لە لایەكی ترەوە، خواپەرستیەكان ( پەرستشەكان) – لە ناویشیاندا خواپەرستیە دڵ و دەروونیەكان– العبادات القلبیة - بە تایبەت لە حەج دا) رۆڵی سەرەكی دەبینن بۆ رزگاربوون لەو رووداوگەلەی كە لەوانەیە ببنە سەرچاوەی فشاری دەروونی و مرۆڤ بخەنە حاڵەتێكی دەروونی نائارام، لەو ڕووداوو هەڵویستانەش: ترس لە مردن، ترس لە نەخۆشی، ترس لە دەستدانی رۆزی، ترس لە ڕوودانی ناخۆشی، ترس لە لەدەستدانی پێگەی ئابووری . لەمبارەیەوە خوای گەورە دەفەرموێ : (وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَراتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ/البقرە- 155) .
لە گرنگترین ئەو ڕەهەند و مانا دەروونیانەی كە لە حەجدا بەدیدەكرێن ئەمانەی خوارەوەن:

یەكەم - دەربازبوون لە ( هەستكردن بە تاوان) :
هەستكردن بە گوناهـ و تاوان، هەستكردنێكی ناباوە بە شەرم و سەرشۆڕی و بێزهاتنەوە لە خود، ئەمەش كاتێك ڕوودەدات كە بەو رێگایەدا ناڕۆین كە راست ودروستەو ویژدانمان پەسەندی دەكات . سەرجەم قوتابخانەكانی دەروونناسی لە سەر ئەوە كۆك و یەكدەنگن كە هەستكردن بەتاوان یەكێكە لە سەرچاوەكانی نەخۆشیە دەروونیەكان، كە هەندێ جاریش سەر دەكێشێ بۆ خۆكوشتن . بەڵام بەستەڵەكی ئەم هەستكردنە لە حەج دا دەتوێتەوە؛ چونكە زیارەتكاری ماڵی خوای گەورە(حاجی) – وەك هەر ئیماندارێكی گوناهبار – بە هیواوە گوێبیستی ئەو بانگی لێخۆشبوونانەیە كە لە ڕێی ئەم ئایەتانەوە بە گوێیدا دەدرێت:
(وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَحِيمًا . النساء - 110). (وَإِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى/ .طه 82) . (قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ/ الزمر- 53 ) . وە ئەو فەرمودە هیوابەخشەی كە پێغەمبەری ئیسلام – درودی خوای لە سەر - موژدەی لێخۆشبوون دەداتە حاجیان وەك دەفەرموێ : (مَنْ حَجَّ فَلَمْ يَرْفُثْ، وَلَمْ يَفْسُقْ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ... وفی روایة مسلم: مَنْ أَتَى هَذَا الْبَيْتَ، فَلَمْ يَرْفُثْ، وَلَمْ يَفْسُقْ، رَجَعَ كَمَا وَلَدَتْهُ أُمُّهُ) .
وە وەك لێكدانەوەیەكی سایكۆلۆژی بۆ تەوبە، ئەگەینە ئەو راستیەی كە داننان بە هەڵەو گوناهـ حەسانەوە و ئارامی دروست دەكات، چونكە دەبێتە جۆرە بەتاڵكردنەوەیەكی ئەو وزە هەڵچوونیانەی كە فشار دەخەنە سەر دەروون.. جۆرە هێوربوونەوەیەكی هەستو سۆزەكانی هەستكردن بە گوناهـ لە خۆ دەگرێ كە هەڕەشەن بۆ سەر مرۆڤی گوناهكار و هەڵەكار، بەڵام تۆبەكردن وەك كردەیەكی دەروونی، بریتی یە لە چەندان لایەن كە یارمەتی سەرلەنوێ بونیادنانەوەی كەسێتی دەدەن.
دووەم- بەدەستهێنانی بەختەوەری و ئارامی دەروونی:
حەج وەك ئەزموون و وەك پرۆسەیەك كاریگەری دەروونی قوڵ لە ژیانی موسڵماندا دروست دەكات؛ چونكە ئیماندار هەست بە سەركەوتن وبەختەوەری دەكات دەرەنجامی جێبەجێكردنی یەكێك لە پایە سەرەكی و بنەڕەتیەكانی ئیسلام كە حەجە، ئەم جۆرە هەستكردنەش، هەورەكانی دڵتەنگی و غەم وپەژارە و خەمۆكی دەڕەوێنێتەوە، هەروەها خەمی دونیا و مەینەتیەكانی لە بیر ( حاجی) و زیاتكاری ماڵی خوای گەورە دەباتەوە. توێژینەوە دەروونیەكانیش جەخت لەوە دەكەنەوە كە یەكێك لە فاكتەرە سەرەكیەكانی نەخۆشی دەروونی، دڵتەنگی و غەم و پەژارەیە.
لەمبارەیەوە وە سەبارەت بە سوودەكانی – حەج - خوای گەورە دەفەموێت:( لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ / الحج 28). ( ئالوسی) لە (

ناصح کریم عبدالله

ناسراو بە (ناصح مەلا کەریم ) لەدایکبووی( ١٥-١١-١٩٦٨ ) لە گوندی مۆردین ( ٣٥ کیلۆمەتر ) باکوری رۆژهەڵاتی هەڵەبجە . ساڵی (٢٠٠٨) بڕوانامەی ماستەری بە دەستهێناوە بە پلەی زۆرباشەی باڵا ( % ٨٩) ، ناونیشانی تێزی ماستەرەکەی : ( معالجة الفساد الاداري معالجة اسلامية معاصرة ) . ساڵی ٢٠١٣ بڕوانامەی دکتۆرای بە دەستهێناوە بە پلەی زۆرباشەی باڵا ( %٨٩) تێزی دکتۆراکەی(التربية الاسلامية وأثرها في الصحة النفسية ) . چەند توێژینەوەیەکی لە گۆڤارە زانستییەکان بڵاو کردووەتەوە . ئیستا مامۆستایە لە زانکۆی هەڵەبجە / بەشی بنەماکانی ئایین