وێنە راستەكەی سعودیە لە دوای تیرۆری خاشقچی

  چوار شەممە, 17 تشرینی یەکەم 2018 11:17


بڵاوبونەوەی هەواڵی كوشتنی جەمال خاشقچی ڕۆژنامەنوسی ناوداری سعودی كەئێستالە ئەمریكا نیشتە جێیە لەلایە ن قونسوڵ گە ری سعودیە لە ئە ستە نبوڵ كاردانە وە یە كی زۆرگە ورە و بەرفراوان لەسەرئاستی ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی وسەندیكاكانی ڕۆژنامەنوسان وتەنانەت ووڵاتانی گەورەی ئەمریكی وئەوروپاو ناوچەكەشی بەدوای خۆیداهێنا.چونكەئەنجامدانی ئەم تاوانە دژبەڕۆژنامەنوسێك و بەو شێوەنامرۆییانەی كەتوركیاو ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆست و بەرپرسانی ئەمریكی باسی دەكەن كەم وێنەیەلەمێژووی مرۆڤایەتیدا.چونكەبارەگاكانی قونسوڵگەری دەبێت بۆپاراستنی ئەمنێتی وسەلامەتی هاوڵاتیانی ووڵاتەكەی بێت, نەك سقوتێك بێت بۆ تیرۆرو ترساندن وتۆقاندن ,.

لەوكاتەوە كەمحمد سەلمانی جێنشینی شای سعودیە لەم ووڵاتەدا كاروباری ووڵاتی كەوتۆتەدەست بارودۆخی سعودیە لەناوخۆو دەرەوە ڕوی لەئاراستەیەكی خراپ كردوە.ئەم گەنجە كەتەمەنی (33) ساڵەو لەئێستادا زۆربەی جومگەهەستیارەكانی دەوڵەتی بەدەستەوەیە لەوانەش بەرپرسی دەزگای هەواڵگری و سەرۆكی هێزەچەكدارەكان ودەیەوێت لەڕێگەی توندوتیژی ودژایەتی نەیارەكانی سەركوت كردنی ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی ومیدیاكاران و ئەوانەی كەڕە خنە لەخۆ ی ودەسەڵاتەكەی دەگرن وهەروەها چالاكانی بواری مافی ژنان ومافەكانی مرۆڤ ڕۆژبەڕۆژ پێگەی خۆی بەهێزدەكات. لەساڵی ڕبردوەوە دەوڵەتی سعودیە لەڕێگەی وەزارەتی ناوخۆو دەزگاهەواڵیەكانیەوە هێرشێكی كەم وێنەیان دەست پێكردوە بۆگرتنی بانگ خوازەكان ونوسەرو ڕۆژنامەنوسان و ئەكادیمی و چالاكانی بواری كۆمەڵگەی مەدەنی ڕێكخراوی. لێبوردنی نێودەوڵە تی دەڵێت ئەو هێرشەی كەئێستا دەوڵەتی سعودیە دەیكات بۆدەسگیركردن وئازارو ئەشكەنجەدا نو سزادانی چاڵاكانی مەدەنی ومافەكانی مرۆڤ كەلەساڵانی پێشودا نمونەی نەبوە .

سەماح حەدید بەرپرسی ڕێكخراوەكە لەلوبنان دەڵێت لەوكاتەوە كەمحمد سەلمانی جێنشینی شای سعودیە جڵوی كاری گرتۆتەدەست پەیامێی مەترسیداری هی=ەڵگرتوە ئەویش ئەوەیە كەهەرگیز لێبوردە نیە بەرامبەر ئازادی ڕادەربڕین و بڕیاری داوە لەئێستاوە هەركەسێك ڕەخنە ئاراستەی خۆی ودەسەڵاتەكەی بكات توشی سزای تونددەبێتەوە ,بۆئەم مەبەستەش بەناوی ڕكخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتیەوە نیگەرانی زۆری خۆی دەردەبڕێت و داوالەحكومەتی سعودیەدەكات كەپێوستە شوێی زیندانیەكان ئاشكرابكات و لەئەشكەنجە پارێزراو بن ومافی پەیوەندیان هەبێت بەپاریزەرو خێزانەكانیانەوە .ئەم سزاو ئەشكەنجانە تەنهاڕۆژنامەنوسا ن و چالاكانی مەدەنی نەگرتۆتەوە بەڵكوژمارەیەكی زۆر لەكەسەنزیكەكانی خۆ ی و ئەمیرەكانیش توشی ئەم سزایانەبونەوە بەتایبەتیش دەوڵەمەندو خاوەن سەرمایە گەورەكان بەم بۆنەیەشەوە دەستی گرتوە بەسەرسەدان ملیۆن دۆلارداوبەشێكی زۆری خاوەنەكانیشیان ئێستالەزیندان دان بەشێكی تریشیان لەترسی دەسگیركردن وئەشكەنجەدان سعودیە یان بەجێ‌ هێشت.


جەمال خاشقچی یەكێكە لەوكەسەدیارانەی كەسەرەڕای ئەوەی پێشتریەكێبوە لەنزیكەكانی بنەماڵەی پا شایەتی و ڕاوێژكاری چەندان بەرپرس بوەو سەرنوسەری ڕئژنامەی (الوگن) بوە نوسەرێكی دیاری ڕۆنامەی (الحیاە) بوە بەڵام لەدوای ئەوەی كۆمەڵێك لەهاوەڵەنزیكەكانی دەس گیركراون ئەویش ڕێگە لێگیراوە لەوتارنوسین ونوسین لەتۆڕەكۆمەڵایەتیەكاندا, بەم هۆیەوە ئەویش ترسی لێنیشتوە كەهاوشێوەی هاوڕێكانی دەسگیربكرێت وبخرێتەزیندانەوە دواجار ساڵی پاربڕیاردەدات كەسعودیە بەجێ‌بهێڵێت وبەرە ئەمریكا كۆچ بكات .

لەئەمریكا نوسەرێكی دیاری ڕۆژنامەی واشنتۆن پۆست بوەو بەبەردەوامی چاوپێكەوتنی لەگەڵ كەناڵەكانی ڕاگەیاندندا هەبوەو ڕەخنەی لەدەسەڵاتدارانی سعودی گرتوە ئەولەچاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ ڕۆژنامەیەكی بەریتانیدا دەڵێت(ماڵ وخێزانەكەم بەجێ‌ هێشت بۆئەوەی بتوانم بەدەنگی بەرز هاواربكەم,من پێویستەبەرگری لەهاوڕێكانم بكەم چونكە ئەگەرئەوە نەكەم خیانەتم كردوە ئەودەڵێت من دەتوانم قسەبكەم وبنوسم بەڵام زۆركەس ئەوەی پێ‌ناكرێ‌.

دەوڵەتی سعودیە یەكێكە لە 169 هەمین ووڵات لەڕوی خراپی دۆخی ڕۆژنامەنوسیەوە ئەویش بەپێی پۆڵێنی ڕێكخراوی (مراسلون بلاحدود) یەكێكەلەو ووڵاتانەی كەڕەوشی ڕۆژنامەنوسی تیایدازۆرخراپەو هەركەسێك ڕایەكی پێچەوانەی ڕای فەرمی حكومەت هەبێت توشی سزاو لێپێچینەوە دەبێت و ئەم تاوانە ش كەدژ بەخاشقچی ئەنجامیان داوە بەڵگیە لەسەرئەوەی كەلەدەرەوەش قبوڵی ڕایەكی پێچەوانەناكەن .


شانشینی سعودیە لەبەرامبەر ئەو تاوانەی كەئەنجامیان داوە بەرامبەر بەو نوسەرو لاڕۆژنامەنوسە ئێستا كەوتونە بەر هەڕەشەو ڕەخنەو ئەگەری ئەوەش هەیە كەتوشی سزایسەخت ببنەوە لەلایەن هەندێك لەووڵاتانی یەكێتی ئەوروپاەو ئەمریكاوتوركیاوە .


ئیمكین كەسیناتۆرێكی سەربەدیموكراتەكانە دەڵێت: ئەگەرئەوە بچەسپێت كەسعودیە ئەوكارەی ئەنجام دابێت ,ئەمەكاری گەری دەبێت بۆسەر پەیوەندیە ئابوری وسەربازیەكان لەگەڵ ئەمریكادا,ئەوكاتەش پێویستە (بەبێ‌ گەڕانەوە بۆئیدارەی ترامپ) لەلایەن كۆنگرێسەوە سزای سەختی بەسەردا بسەپێنێت لەلایەكی تریشەوە ئیستالیژنەی كاروباری دەرەوە لەئەنجومەنی پیرانی ئەمریكا دەڵێن پێویستە سعودیە بەرەو ڕوی سزای سەخت ببێتەوە لەچوارچێوی یاسای (ماگنیتسكی) بۆئەو مەبەستەش 120 ڕۆژیان داوەتە ترامپ كەكارلەسەر ئەم دۆسیەیە بكات وئەگەرڕاستی ڕوداوەكەش چەسپا ئەگەری ئەوە هەیە چەندان بەرپرسی باڵای سعودیە بدرێنەدادگای نێودەوڵتی و پەیوەندیەكانی ئەمریكاو سعودیەش بەرەو ئاراستەیەكی تربڕوات .