باجێن "أسكت پارە"

بەری بچمە دناڤ ناڤەرۆكا بابەتی دا من دڤیا بچەكێ بۆ خواندەڤانێت هێژا سەرهاتیا تەحلا (ئوسكوت پارە -ئاگۆ هوشبە وپارە بینە ‌!) ڤەگێرم. یا بەڵاڤبوو دناڤ تەخا پیر وگالێن مەدا دەستەڵاتداریا ئمبراتووریا ئوسمانلی ملێت هاوڵاوتیێن خوە ببارێ زۆر گرانێ گەلەك باج ورسۆمێن جودا جودا وەكی باجا خانیا، وباجا بەزی، وباجا زێرسەری، ودویماهیێ هندەك باجە دهاتنە فەرزكرن یان زێدەكرن خەلكێ هەژار پرسیار دكر ڤێجا ئەڤە چ باجەنە؟! ، بەرسڤا ڤێ پرسیارێ – ب كەنیەكا هیستیری یا پری كرب وكین- دبێژن ڤێ: " ئوسكوت پارە‌"‌ مامو! وئەڤ جۆرێ زولم وستەمێ بوویە ئەگەرەكێ سەرەكێ ئەڤ دەولەتا زۆر مەزنا رۆژ دئەردێ وێ دا ئاڤانە نەدبوو دناڤخویا خوەدا هەلوەشا ، ودیرۆك شادەییێ ددت بەری سەلتەنەتا ئەنادۆلێ باجێن زێدە وگران یێن بووینە ئەگەرێ شكەستنا گەلەك دەستهەڵاتدارێن زالم ونموونەیەكا دیتر یا باش ئاشكەرایە ل سەر ئەنجامێن خرابێن ڤی جۆرێ ستەمێ؛ ئەوژی حكومەتا پاشاییا فرەنسا بۆ ل سەردەمێ لویسێ شانزدێ دەمێ خەلكێ سەرهلدان وشورەشا فرەنسی 1789ز هەلكری ول سالا 1893 سەرێ ڤی پاشای ل مەیدانا كونكورد هاتیە برین، وژئەگەرێن سەرەكیێن ڤێ شۆرەشا كارلێكرن ل هەمی دونیایێ كری ورویێ مێژوویێ وهەتا یێ جوغرافیا جیهانێ ژی گوهوری ئەو بۆ: فەرزكرنا ژمارەكا زۆر ژباج وزیرەبەیان بۆ ل سەر هاوڵاتیێن هەژار وجوتیاران زێدهی‌ تاقەت وشیانێن وان وەكی: باجا سەری، وباجا خوێ یا خوارنێ، وباجا چێكرنا رێكان، وباجا دەهكێ (ژدەها ئێك) بۆ كەنیسێ... وئاستێ ڤێ زولما ئابۆری زۆر بلند بوو وژئەگەرێن وێ ڤۆڵكانا شۆرەشێ دژی هەمی زۆردارن پەقی ودماوێ دە سالان دا 1789-1799ێ دەستهەڵاتداریا پاشایی وهەڤپەیمانێت وێ بئاگرێ شۆرەشێ هاتنە شەوتاندن وهۆڵانێ ب سەرێ پاشای وقەشەیێن زۆردار هاتە كرن پشتی هاتینە سەرژێكرن لناڤا جادە وكۆرەپانا. وئەڤ چەندە بۆیە وانەیەكا رۆهن ودژوار بۆ هەمی دەستهەڵاتدارن كو دڤێت بەری باجا ل سەر خەلكێ فەرزبكن هزرا رەوشا هەژاری وبارۆدۆخێن ئابۆری وكومەڵایەتێ بێتە كرن، وبەری هەر تشتەكێ دڤێت سیستەمێ وەرگرتنا (باجان) گونجای بت ل گەل بنەمایێت مافێ مرۆڤی وئەركێ دەولەتێ یێ سەرەكی كو خوەشكرنا ژیانا خەلكێ نەك مالخرابكرنا هاوڵاتیانە، ودیسان دڤێت گۆرەی یاسایان بت . بەلێ مخابن حكومەتا هەرێما كوردستانا ب زێدەكرنا باجان دڤان رۆژێن بۆری دا تشتەك نە كریە ژبلی پێلێكرنا یاسایێ وچاڤنەقاندن ژحالێ هاوڵاتیێن هەژاربووین وكەفتێنە دقەیرانێن دئابۆریێن مالوێران دا ب ئەگەرێ تاوانێن گەندەڵیێن كابینەیێن حكومەتێ یێن ئێك ل دویف ئێكێ هاتی، ئەو بارێ زێدەكرنا باجێن حكومەتا مە هاڤیتینە سەرملێن هاوڵاتیان كو سۆر ب سۆر زولمە ومرۆڤ دكارت بێژت سیاسەتا : (ئوسكوت پارە) بكارئینایە دژی هاوڵاتیێن هەرێمێ وەكی خانیا ویا تاپۆیێ سێ قات لێكری وباجێن سەرپێچیێن هاتن وچوونێ ژی زێدەكری؛ كو سەرەرای پێلێنانا حكومەتێ ل سەر یاسایێن وێ بخوە دیناتێن وهەروێ كرینە نعال وداینە سەرپیێن خوە مالێن خەلكێ ژی دڤێت كاڤل بكت دڤان كاودانێت سەخت دا، هەر وەكی شارەزایێن یاسایێ بەلكێ هەر كەسێ دستۆرێ عیراقێ ویاسایێن هەرێمی بخوینت دێ ڤێ كارەسات وكوشتارا یاسایان بینت دڤان چەند خالەكێن خوارێ دا: 1- گۆرەی ماددێ (28) ژدستورێ عیراقێ یێ بەردەوامێ كارپێ دئێتەكرن، دڤێت فەرزكرنا باجكریا (رسومات) و باجا و وەرگرتنا وان تەنها ب یاسایەكا تایبەت بت ؛ ئانكو دەستهەڵاتا جێبەجێكرنێ ماف و دەستەهەڵاتا فەرزكرنا هیچ رەسمەكێ نینە یان زێدەكرن و كێمكرنا وێ ژبلی ب یاسایێ نە بتن، ڤێجا پەرلەمان یێ مایە بێ سەر ویاسا ژی یا هاتیە بن پێ كرن! 2- سەبارەت زێدەكرنا باجكرێن (رسوماتێن) تۆمارا خان وبەرا (التسجیل العقاری) یێت هاتینە دەستنیشانكرن وچارچوڤكرن ل دویڤ ماددێ (48) ژیاسایا رسوماتێن دادی (الرسوم العدلیە) ژمارە 114 یا ساڵا 1981 دەستهەڵاتا زێدەكرنێ نە دایە هیچ لایەنەكێ، . 3- وسەبارەت رسومێت تایبەت ب رێڤەبەریا هاتن وچوونێ -یێت ڤێ دویماهیێ- هەلبەت بەرۆڤاژی دەقێ ماددێ (10) یە ژیاسایا هاتن وچوونێ یا ژمارە 86 ساڵا 2004 یا ڕاستڤەكری؛ كو زێدەكرن وكێمكرنێ سنۆرداردكت ب مەرجێ وێ چەندێ یا بەرئاقل بت و چاڤدیریا بارودۆخێت ئابۆری بێتە كرن، لێ ئەڤ زێدەكرنا چێبووی نە بەرئاقلە وقەت چاڤدێریا بارودۆخێت ژیارێ یێت سەخت وبەرتەنگ -ئەڤێت هەرێم تێرا دبوورت- نە هاتیە كرن. 4- یا خۆیایە بریارێت گارگێری (ئێداری) دڤێت گۆرەی یاسایێ بن، ودیسان دڤێت گونجای بن دگەل بەرژەوەندێت گشتی، لێ یا دیارە ئەڤ بریارێت ئیداریێت ڤێ دویماهیێ ئەنجوومەنێ وەزیران دەرئێخستین قەت چاڤدێریا ڤان هەردوو بنەما (شەرعییەتا یاسایی وگونجابوون) نە هاتنە كرن. ڤێجا حالێ كوردستانیان دڤان كڤاشتنێن مرنێ یێن "ئوسكوت پارە" دا دێ گەهیتە كێژان نهالا ویلێ؟!
هونەر نامق