پەیامەكەی ئۆج ئالان و دەروازەیەكی نوێ‌ بۆ پرۆسەی ئاشتی

 

عمر علی محمد

بۆ یەكەمجار لە دوای هەشت ساڵ واتە لە ساڵی 2011، هەتا ئێستا دوو پارێزەر توانیان چاویان بە ئۆج ئالان بكەوێت، رێگەدانی دەوڵەتی توركیا بۆ ئەم چاوپێكەوتنە دوای دەیان جار داواكاریی پەیەدە و رێكخراوەكان و ئەندام پەرلەمانەكان و كەسایەتیە كوردە جیاوازەكانی توركیا هات.

شایانی باسە لە ئێستاشدا نزیكەی 3000 زیندانی مانیان لە خواردن گرتوەو داوای بینین و ئازادی ئۆج ئالان دەكەن، لەلایەكی ترەوە رێگەدانی دەوڵەتی توركیا بەم چاوپێكەوتنە پێش رۆژێك بوو لە دەركردنی بڕیاری دوبارەكردنەوەی هەڵبژاردن لە ئەستەنبوڵا لەلایەن كۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان لە توركیا.

رێگەدانی دەوڵەت لەم كاتەدا بەتایبەتی لەدوای راگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردن و لەدەستدانی پێنج گەورەشاری توركیا بەتایبەتی ئەنقەرە و ئەستەنبوڵا كاریگەری گەورەی لەسەر پارتی داد و گەشەپێدان هەبوو، بەتایبەتیش لە دەستدانی گەورە شارێكی وەك ئەستەنبوڵا كە ماوەی 25 ساڵە لەژێر دەستیدایە كارێكی ئاسان نیە، ئۆردوغان لەدوای راگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردنی شارەوەكانیەكان، وتی: پەیامی گەلمان پێگەیشت دەزانین هەڵەكانمان چیین، لێرەوە دەبینین ئەكەپە لە هەوڵی ئەوەدایە هۆكاری شكستەكانیان لەو دوو گەورە شارەدا بدۆزێتەوە، بە سەرنجدان لە هەڵبژاردنەكانی پێِشوو لە پەرلەمان و سەرۆكایەتی دەبینین لە توركیاداو بەتایبەتیش لە ئەنقەرە و ئەستەنبوڵا دەنگەكانی ئۆپۆزسیۆن لە سنورێكی دیاریكراودا بووەو توانای ئەوەیان نەبووە شكست بە ئەكەپە بدەن، بەڵام ئەمجارەیان كە جەهەپە توانی لە هەڵبژاردنەكانی شارەوانیەكاندا ئەو دوو شارە لەدەستیان دەربهێنن جێگەی هەڵوەستەكردن و لەسەر وەستان بوو.

هادەپ لە هەڵبژاردنی شارەوانیەكاندا هەرچەند هاوپەیمانیەتێكی ئاشكرای لەگەڵا جەهەپە و هاوپەیمانێتی گەلدا نەبوو، بەڵام پێدەچوو رێكەوتنێكی نهێنی هەبێت بەوەی كە لەو شارە گەورانەدا كە جەهەپە بردیەوە دەنگیان بە ئەوان دابێت، چونكە لە ئەو شارانەدا بەتایبەتی ئەنقەرە و ئەستەنبوڵا كورد پاڵێوراوی نەبووە، لەبەرئەوەش كە دەنگدەری كورد لە ئەستەنبوڵا نزیكەی دوو ملیۆن دەبن دەتوانن وەك كارتێكی فشاری بەهێز كاربكەن و شكست بە ئەكەپە بدەن.

لەم كاتەدا كە لەسەر داوای ئەكەپە ئەنجامی هەڵبژاردنەكانی ئەستەنبوڵا هەڵوەشێنراوەتەوە، كەواتە دەبێت ئەكەپە بۆئەوەی بتوانێت بیباتەوە دەبێت بەخۆداچوونەوە ئەنجام بدات و هاوپەیمانیەتیەكی نوێ‌ دروست بكات، دەنگی كورد لە توركیادا بۆ ئەكەپە زۆر گرنگ و ستراتیجیە، چونكە سەرەڕای گوتارە توندەكانی ئۆردوغان و بەرپرسەكانی دژ بە كورد و بەستنی رێكەوتنی ستراتیجی لەگەڵا توركە نەتەوە پەرستەكانی وەك مەهەپە، بەڵام سەرەڕای ئەوەش سەركەوتنی ئەكەپە لە هەڵبژاردنەكانی پەرلەمان و سەرۆكایەتی و بردنەوەی لە گۆڕینی دەستوری پەرلەمان بۆ سەرۆكایەتی بە پشتیوانی كورد بووە. لەبەرئەوە ئەگەر كورد پشت لە ئەكەپە بكات لە هیچ هەڵبژاردنێكدا سەركەوتن بەدەست ناهێنێت، داود ئۆغڵۆ لە رەخنەكانیدا لە ئەكەپە پێشتر وتبووی هاوپەیمانێتی ئەكەپە لەگەڵا مەهەپە زیانی زۆری بە ئەكەپە گەیاندووە، چونكە لەلایەك لە زۆر جێگەدا مەهەپە جێگەی بە ئەكەپە لێژ كردووە، پێدەچێت بۆ هەڵبژاردنی ئەمجارە ئەكەپە زۆر متمانەی بە مەهەپە نەبێت كە لە ئەستەنبوڵدا دەنگی پێ‌ بدات، لەبەرئەوە لە ئێستاوە بەشوێن بەدیلێكدا دەگەڕێت كە ئەویش كوردە.

ئۆج ئالان لەم دیدارەدا لە رێگەی پارێزەرەكانەوە جارێكی تر جەختی كردەوە لەسەر گفتوگۆو رێگە چارەی ئاشتی و ووتی لەم قۆناغە مێژووییە هەستیارەی كە پێیدا تێپەر دەبین، پێویستە دەست بدەینە ئاشتەواییەكی كۆمەڵایەتی قووڵ، ئەویش لە پێناو چارەسەری گرفتەكان ،لە ئێستادا زۆر پێویستمان بە شێوازی دانوستانی دیموكراسیانە هەیە كە دوربێت لە هەمو كلتورێكی جەمسەرگیری و پێكدادان ،هەروەها ووتی دەتوانین كێشەكانی توركیا و ناوچەكەش لەرێگەی هێزی نەرمەوە واتە عەقڵ و سیاسەت و هێزی كولتورەوە چارەسەر بكەین، نەك هۆكاری توندوتیژی و لەپێش هەموشیانەوە جەنگ ، لە رۆژئاواش داوای لە پەیەدە كرد كە لە جیاتی شەڕ و توندوتیژی پەنا بۆ گفتوگۆو ئاشتەوایی بەرن و هەست بە هەستیاری توركیاش بكەن لە ناوچەكەدا.

ئۆج ئالان لە بەهاری 2013 دا گوتارێكی رونی هەبوو بۆ ئاشتی و گەشەپێدانی خەباتی مەدەنی و سیاسی و چەك دانان و دەستكردن بە خەباتی مەدەنی، بەڵام ئەوكاتە لەلایەن باڵێكی ناو پارتی كرێكاران ئەم رایە قبوڵا نەكراو ئەكەپەش بەهۆی هاوپەیمانێتی لەگەڵا مەهەپە بە تەواوی پرۆسەی ئاشتی و كرانەوەی دیموكراسی پشتگوێ‌ خست و پەنای بۆ لۆژیكی هێزبرد، لە ساڵی 2015 هەتا ئێستا كە شەڕ دەستی پێكردۆتەوە بێجگە لە رژانی خوێنێكی زۆرتر و وێرانبوونی زۆر ناوچەی كوردستان و وەستانی گەشەپێدان لە ناوچەكەدا، ئەم شەڕانە بۆ هیچ یەك لە كورد و دەوڵەت هیچ سود و قازانجێكی نەبووە، بەڵكو ئەوەی سودمەند بووە، هەندێك هێزی ئۆپۆزسیۆنی ناو توركیا بووە بەتایبەتی جەهەپە، هەروەها ئی پارتی و مەهەپەش لەلایەكی ترەوە. كەواتە لێرەدا ئەو دوو هێزەی كە لە شەڕ زیانمەند بوون هادەپ و ئەكەپە بوون.

لەلایەك ئۆج ئالان دەركی بە ئەو راستیە كردووە كە كورد لە ئاشتیدا سودمەند دەبێت و دەتوانێت گەشە بكات و رۆڵی كارای لە بواری سیاسیدا هەبێت، لەلایەكی تریشەوە ئەكەپە گەیشتۆتە ئەو بڕوایەی كە ناكرێت دەنگدەری كورد فەرامۆش بكرێت و پێویستە جارێكی تر دەروازەیەك بەڕووی كورددا بكاتەوەو رێگەدان بە بینینی ئۆج ئالان و بڵاوكردنەوەی پەیامە نوێیەكی بۆ گەلانی توركیا، مانای سەرەتای ئامادەیی دەوڵەت دەردەخات بۆئەوەی كە سەرلەنوێ‌ دانوستان دەست پێ‌ بكاتەوەو لاپەڕەیەكی نوێ‌ لەگەڵا كورددا هەڵبداتەوە، بەڵام دەبێت هادەپیش جۆرێك لە نەرمی بنوێنێت و پەكەكەش ئامادەی بەخۆداچوونەوەو هەڵدانەوەی پەڕەیەكی نوێ‌ بێت و ئەمجارەش ئەم هەلە لەدەست نەدات و خوێندنەوە ئایدیۆلۆژیەكان نەكاتە بنەمای پێوەری سیاسی.