نیوەی نەخۆشییەكان پەیوەندی بە ئاژەڵانەوە هەبووە
كوردی عربي English

هه‌واڵ وه‌رزش وتــار دیدار و چاوپێكه‌وتن فۆتۆگه‌له‌ری ڤیدیۆگه‌له‌ری ده‌رباره‌ی ئێمه‌
x

نیوەی نەخۆشییەكان پەیوەندی بە ئاژەڵانەوە هەبووە

 

 

 

لە كۆتا نیو سەدەی تەمەنی ژیانی مرۆڤایەتی (50%) ی هەموو ئازارو نەخۆشیەكانی مرۆڤ پەیوەندی بە ئاژەڵانەوە هەبووە، لەم ڕێژەیەش (17%) ی پەیوەندی بە ئاژەڵی كێوییەوە هەیە بە نموونە وەكو نەخۆشییەكانی سارس و ئایدزو ئیبۆلاو كۆڤیدی نۆزدە كە لە بازاڕی ئاژەڵانی كێوی شاری ئۆهانەوە لە چین سەری هەڵدا لە رێگەی شەمشە كوێرەوە كە باوەڕ وایە ئەویش لە ڕێگەی ئاژەڵی مێروولە خۆرەوە تووش بوو بێت.

هەر بۆیەشە رێكخراوی جیهانی پاراستنی ئاژەڵان بازرگانی كردن بە ئاژەڵی كێوی بە مۆتەكەی نەخۆشیە گواستراوە كوشندەكان بۆ ئایندەی مرۆڤایەتی ڕاڤە كردوە، چونكە ئازو گوازی ئەو ئاژەڵانە بردنیان بۆ ژینگەیەكی ناسروشتی لەوەی خۆیان، ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی دابەزینی سیستەمی بەرگری لەشیان، سەر ئەنجام سەرهەڵدانی نەخۆشی جۆراوجۆر تیاندا، وە تێكەڵ بوونیان بە ئاژەڵی دیكەو نزیك بوونەوەیان لە مرۆڤ بە تایبەتی لە هەل و مەرجێكی ناخاوێندا چاوەڕوانی بڵاو بوونەوەی پەتای جۆر بە جۆری پڕ مەترسی لێ‌ ئەكرێت.

هاوكاتیش بازرگانی كردن بە ئاژەڵی كێوییەوە مەودایەكی سەرنج ڕاكێش و بەرفراوانە بۆ نموونە لە ووڵاتێكی وەكو بەریتانیا لە ساڵی (2014) ەوە تاوەكو ساڵی (2018) نزیكەی سێ‌ ملیۆن و نیو دانە لە جۆرەكانی ئاژەڵی وەكو ژیژكی ئەفریقی، مارمێلكە، مار، سەرمازەڵە، باڵندەو شیردەر هێنراونەتە ئەو ووڵاتەوە، تاوەكو بفرۆشرێن و وەكو ئاژەڵی ماڵی بەخێو بكرێن! لەو ژمارەیەش (2.4) ملیۆن ووشكاوەكی، (578,772) هەزار خشۆك، (150.638) هەزار شیردەری جیاوازو (99.111) هەزار باڵندەی هەمەجۆر، (81) شەمشە كوێرە!!

هەموو ئەمانەش لە نزیكەی نەوەد ووڵاتی جیهانەوە هاوردە كراون كە هەندێكیان بە نیشتمانی چەندها نەخۆشی سامناكی ئاژەڵی كێویدا ئەندرێن! لەوانەش سەنغافورە، غانا، ئەندەنوسیا، سلڤادۆر، كامیرۆن و مەدەغشەر.

ئەمە جگە لەوەی نەخۆشی گواستراوە لە جۆرێكی ئاژەڵە وە بۆ جۆریكی دیكەی ئاژەڵ گەوەرترین هەڕەشەیە لەسەر ژینگە، بۆ نموونە لە ساڵی (2006) لە كاتی ئەنجامدانی لێكۆلێنەوەیەكی زانستی كەڕووی ناسراو بە (Batrachochytriu mdendrobatidis) لە جۆرێكی تایبەتی بۆقەوە دزەی كردو بوو بەهۆی لە ناوچوونی نزیكەی (501) جۆر زیندەوەی ووشكاوەكی كە ئەم كەڕووە دەبێتە هۆی نەخۆشی (Chytridiomycosis) لەو ئاژەڵانەو ڕاستەوخۆ بە ڕێژەی (100%) ئەیان كوژێت!!

بۆیە چاودێران پێان وایە جیهانی دوای كۆڕۆنا پێویستە بە هەموو شێوەیەك بازرگانی كردنی یاسایی و قاچاغ بە ئاژەڵی كێوی یەوە قەدەغە بكات! لە پێناو پاراستنی سەلامەتی مرۆڤ و ژینگەی هەسارەی زەوی! چونكە هیچ هەل و مەرجێك هیندەی ئەو بازرگانی كردنە گونجاو نیە بۆ دەركەوتنی پەتای نوێ‌.

(د. موحسین ئەحمەد – پزیشكی پسپۆڕی نەخۆشییەكانی ڤێتێرنەری)

هه‌واڵی گرنگ