كۆشكی سپی، چیڕۆكی دروستكردنی بەناوبانگترین باڵەخانەی دونیا
كوردی عربي English

هه‌واڵ وه‌رزش وتــار دیدار و چاوپێكه‌وتن فۆتۆگه‌له‌ری ڤیدیۆگه‌له‌ری ده‌رباره‌ی ئێمه‌
x

كۆشكی سپی، چیڕۆكی دروستكردنی بەناوبانگترین باڵەخانەی دونیا

 

 

كۆشكی سپی شوێنی سەرەكی نیشتەجێبوون و كاركردنی سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكایەو دەكەوێتە سەر شەقامی پێنسلڤانیا لە شاری واشنتۆن كە پایتەختی فەرمی ئەو ووڵاتەیە، چەند ساڵێك دوای سەركەوتنی شۆڕشی ئەمریكیەكان بەسەر ئینگلیزەكان و بە وردیش لە ساڵی (1787) دەستوری ئەمریكا نوسرایەوە، بەپێی ئەو دەستورە دەبوایە موقاتەعەیەكی فیدرالی دەستنیشان بكرێت وەكو پایتەختی ووڵات بۆ ئەوەی لەوێوە حكومەتی فیدڕاڵی بەباڵەكانی جێبەجێكردن و یاسادانان هەروەها دادگای باڵا كارەكانی ووڵاتی تیادا ڕاپەڕێنرێت بە مەرجێك ئەو پارچە زەوییە بەشێك نەبێت لەخاكی هیچ یەكێك لە ویلایەتەكان.

یەكەم كۆنگرێسی ئەمریكا لە بەرواری (4 ی شوباتی ساڵی 1789) بە تێكڕای دەنگ (جۆرج واشنتۆن) یان هەڵبژارد بە یەكەم سەرۆكی ئەمریكا، لە دوای ئەوە بە هەڵبژاردنی دووەم جاری (جۆرج واشنتۆن) یشەوە تاوەكو ئێستاش هەموو سەرۆكەكانی ئەمریكاو جێگرەكانیان لە ڕێگەی هەڵبژاردنی گشتیەوە چوار ساڵ جارێك ڕاستەوخۆ لەلایەن خەڵكەوە هەڵدەبژێردرێن.

لە بەرواری (16 ی تەمموزی ساڵی 1790) بڕیاردرا بە دروستكردنی موقاتەعەی كۆڵۆمبیا لەسەر پانتاییەكی شێوە لەوزینەیی كە درێژی هەر لایەكی (16) كیلۆمەتر بوو بۆ ئەوەی ببێتە پایتەختی ووڵات، ناویشی لێنرا واشنتۆن وەك ڕێز لێنانێك بۆ (جۆرج واشنتۆن).

لە ساڵی (1792) بڕیاردرا بە دروستكردنی كۆشكێكی سەرۆكایەتی وەكو شوێنی نیشتەجێبوون و كاركردنی سەرۆكی ئەمریكا، دیزاینی باڵەخانەكە لەلایەن ئەندازیاری ئێرلەندی (جێمس هۆبان) ئامادە كرا كە ئەو كاتە وەكو كۆچبەرێك لە ئەمریكا نیشتەجێ بوو، كارەكانیش زۆربەی لەلایەن ڕەشپێستە بە ڕەچەڵەك ئەفریقیەكان ئەنجام درا كە ئەو كاتە وەكو كۆیلە لە ئەمریكا ژیانیان بەسەر دەبرد.

لە ساڵی (1800) كاركردن لە كۆشكی سپی تەواو بوو، (جۆن ئادەمز) یەكەم سەرۆكی ئەمریكا بوو كە چووە ناو كۆشكی سپی، لەو كاتەوە هەموو سەرۆكەكانی ئەمریكا لەوێ نیشتەجێ بوون و كارەكانیشیان لەوێوە ئەنجامداوە.

لە ساڵی (1812) پاشای بەریتانیا (جۆرجی چوارەم) بە چیڕۆكی بەهێزبوونی ئەمریكاو دروستكردنی پایتەختی ئەمریكاو كۆشكی سپی دەزانێت و زۆر بەوە نیگەران دەبێت، دەووترێت ئەو كاتە وتوویەتی چۆن دەبێت ئەو قەرەجانە لەوپەڕی دونیا خاوەنی پایتەخت و كۆشكی سەرۆكایەتی خۆیان بن، ئەو ساڵە پاشای بەریتانیا بڕیار دەدات بە ناردنی لەشكرێكی گەورەی دەریاوانی بەریتانی بۆ كەنارەكانی ڕۆژهەڵاتی ئەمریكاو لە هێرشێكی كتوپڕدا ئەو لەشكرە بەشی زۆری شاری واشنتۆنی پایتەختی وێران كرد بە كۆشكی سپیشەوە كە سوتێنراو زیانی زۆری بەركەوت، بەڵام بەریتانیەكان دوای هێرشەكە یەكسەر كشانەوە، ئەمریكیەكان دوای ئەوە دەستیان كرد بە چاككردنەوەو دروست كردنەوەی پایتەخت و كۆشكی سپی كرد، لە ساڵی (1817) وەكو خۆیان لێكردەوە.

لەبەر ئەوەی باڵەخانەی كۆشكی سپی لە بەردی سپی دروست كرابوو هەر لەسەرەتاوە خەڵكی واشنتۆن ناویان لێنا كۆشكە سپیەكە، بەڵام بە فەرمی ناوی كۆشكی سەرۆك بوو، لە ساڵی (1901) (تیۆدۆر ڕۆزڤڵت) كە سەرۆكی بیست و شەشەمینی ئەمریكا بوو ناوی باڵەخانەكەی بە فەرمی گۆڕی بۆ كۆشكی سپی.

(لوقمان حەوێز – تێكساس)

هه‌واڵی گرنگ