ئەمریكا خاوەنی چ سیستەمێكی چاودێری ئاسمانی و گەردوونیە ؟؟
كوردی عربي English

هه‌واڵ وه‌رزش وتــار دیدار و چاوپێكه‌وتن فۆتۆگه‌له‌ری ڤیدیۆگه‌له‌ری ده‌رباره‌ی ئێمه‌
x

ئەمریكا خاوەنی چ سیستەمێكی چاودێری ئاسمانی و گەردوونیە ؟؟

 

 

لەوانەیە زۆر كەم لە ئێوە بزانن كە ئەمریكا خاوەنی چ سیستەمێكی چاودێری ئاسمانی گۆی زەوی و گەردوونی بێ وێنەیە لە ئەمڕۆدا، دوای خوێندنەوەی ئەم چەند دێرەی خوارەوە تووشی سەرسوڕمان دەبن، هیچ ووڵاتێكی تری جیهان خاوەنی سیستەمێكی هاوشێوە نیە، لەم چەند دێرەی خوارەوە بە كورتی باسی دەكەم.

ناوی كورتی بەشێك لە سیستەمەكە بریتیە لە (Pan-STARRS) ئەم دوو ووشەیەش بەواتای (سیستەمی چاودێریكرنی ئاسمان لەشێوەی پانۆراما (گۆشەی كراوە) و بەرپەچدانەوەی خێرا) دێت، بەشێك لە ئامێرەكانی چاودێریكردنی سیستەمەكە دەكەوێتە ئەودیوی جیهان لە دورگەكانی هاوایی ئەمریكی لەناو جەرگەی زەریای هێمن و پێك هاتووە لە كۆمەڵێك تەلەسكۆپ و كامیرا كە لەسەر شاخە بەرزەكانی دورگەكانی هاوایین، لەگەڵ كۆمەڵێك مانگی دەستكرد كە لەبۆشایی ئاسمانی دەوری گۆی زەوی جێگیركراون، هەموو ئەمانەش بەستراونەتەوە بە بنكەیەك كە پێك هاتووە لە تۆڕێك لە كۆمپیوتەر بۆ لێكدانەوەی ڕاستەوخۆو خێرای زانیاریەكان كە بەبەردەوامی كۆدەكرێنەوە لەسەر هەموو تەنە جوڵاوەكانی ئاسمانی گۆی زەوی، واتە هەموو فڕۆكەكان و موشەكەكانی كە لەهەموو ساتەكان بەئاسمانەوەن لەسەر هەموو ڕووبەرو كونجێكی گۆی زەوی، هەروەها هەموو ئەو هەسارۆكانەی لەناو كۆمەڵەی خۆر لە دوورو نزیكی گۆی زەوی دەجوڵێنەوە تا دوری ملیۆنەها كیلۆمەتر، بنكەی فەرماندیی و وەرگرتنی زانیارییەكانیش لەگەڵ كۆمپیوتەرەكان لەژێر شاخی (شایێن) ە لە كۆلۆڕادۆ لەناو خاكی ئەمریكا بە قوڵایی پتر لە (700) مەتر لەژێر ڕووی زەوی، ئەمەش تاوەكو لە ئەگەری هەر جەنگێك یان كارەساتێك بنكەكە پارێزراوبێت، پێكهاتەی ئەو شاخەش پێكهاتەكەی لە بەردی گرانێتە كە بە یەكێك لە بەردە هەرە ڕەقەكانی سەر گۆی زەوی دادەنرێت.

ئەم سیستەمە چاودێری چی دەكات ؟؟

لەڕێگەی ئەم تۆڕەی چاودێریە كە لە كۆمەڵێك تەلەسكۆپ و كامیراو تۆڕی مانگە دەستكردەكان پێكهاتووە چاودێری دوو جۆر لە تەنی جوڵاوەی ئاسمان دەكرێت، یەكەم جۆر بریتین لە هەموو تەنە جوڵاوەكانی ئاسمانی كۆمەڵەی خۆر لە نزیك گۆی زەوی تا دوورترین خاڵی ناو كۆمەڵەی خۆر كە لە هەسارەو هەسارۆكەكان پێكدێن یان هەر تەنێكی تر كە بێتە ناو ئاسمانی كۆمەڵەی خۆر، ئەو زانیاریانەی بەبەردەوامی لەسەر ئەو تەنانە كۆ دەكرێنەوە بریتین لە شوێنەكانیان و دووریەكانیان لە گۆی زەوی، هەروەها خێرایی و ئاڕاستەی جوڵانەوەی هەموو هەسارەو هەسارۆكەكان بە دوورو نزیكەكانیانەوە لە گۆی زەوی، مەبەستی سەرەكیش دەستنیشان كردنی هەر هەسارۆكەیەكە كە بەرەو ڕووی گۆی زەوی دێت، ئەو سیستەمە دەتوانێت هەسارۆكە بچووكەكانیش كە تیرەكانیان لە (10) بۆ 20 مەترو بەسەرەوەیە بدۆزێتەوەو دەستنیشانیان بكات، هەر بۆ زانیاریش نەخشەسازی هەموو هەسارۆكەكانی نێو كۆمەڵەی خۆر بەوانەی ترسناكیشن لە ڕێگەی ئەم سیستەمەوە ئەنجام دراوە.

جۆری دووەمی ئەو تەنانەی چاودێری دەكرێن لەبەشێكی تری سیستەمەكە بریتین لە هەموو تەنە فڕیوەكانی نێو بەرگە هەوای ئاسمانی گۆی زەوی، بەڵێ هەر هەمووی لەهەموو ڕووبەرە جوگرافیەكانی گۆی زەوی لە فڕۆكە مەدەنی و سەربازیەكان، مووشەكان، وێستگەی ئاسمانی و كەشتیە ئاسمانیەكانی ترو سەتەلایتەكان سەر‌ بەهەر لایەنێك یان ووڵاتێك بن، یان هەر تەنێكی تر كە لەناو ئاسمانی گۆی زەوی بفڕێت لە هەموو لایەك و ڕووبەرێكی گۆی زەوی، ئەم كارە لەلایەن كۆمەڵێك سەتەلایتەوە ئەنجامدەدرێت، دیسان بە هەمان شێوە شوێنەكان، خێراییەكانیان و ئاڕاستەكانی ئەو تەنە فڕیوانە دەست نیشان دەكرێت، بەهۆی زانینی خێراییەكانیان و ئاڕاستەكانیان دەزانرێت ئەگەر فڕۆكەی مەدەنی بن یان سەربازی، یاخود ئەگەر موشەك بن، لەڕێگەی سوود وەرگرتن لە زانیاری تر كە بەردەوام كۆدەكرێنەوە لەسەر گەشتە ئاسمانیەكان و فڕۆكە مەدەنیە فڕیوەكانی جیهان، ئەم تۆڕی چاودێریە لەهەموو كاتێك دەزانێت ئەو فڕۆكە مەدەنیانە لە كوێن و هی كام ووڵات و هێڵی ئاسمانین...

هەموو زانیاریەكانیش لە بنكەی فەرماندەیی كردن لەڕێگەی كۆمپیوتەرو زیرەكی دەستكرد و مرۆڤیش تاوتوێ دەكرێن، لەئەگەری دەستكەوتنی هەر زانیاریەكی هەنوكەیی مەترسیدار یان دەركەوتنی كت و پڕیەك وەكو بۆ نمونە هەڵدانی موشەكێكی بالیستی بەرەو شوێنێكی نەخوازراو یان نزیكبوونەوەی هەسارۆكەیەك لەگۆی زەوی، ئەوا لەماوەیەكی زۆر كەمدا بەرپرسان لە پنتاگۆن و كۆشكی سپی لە واشنتۆنی پایتەخت ئاگادار دەكرێنەوە بۆ ئەوەی لەوێوە یەكسەر بڕیاری خێراو پێویست بدرێت...

(لوقمان حەوێز – تێكساس)

 

هه‌واڵی گرنگ