ئایا بڕیاری دادگای تەمییز چ دەبێت بۆ چارەنووسی حوكمدراوانی بادینان؟
كوردی عربي English

هه‌واڵ وه‌رزش وتــار دیدار و چاوپێكه‌وتن فۆتۆگه‌له‌ری ڤیدیۆگه‌له‌ری ده‌رباره‌ی ئێمه‌
x

ئایا بڕیاری دادگای تەمییز چ دەبێت بۆ چارەنووسی حوكمدراوانی بادینان؟

دوای ئەوەی لە 16\2\2021 دادگای تاوانی هەولێر بڕیاری سزادانی شەش ساڵی سەپاند بەسەر (5) كەس لە دەستگیركراوانی بادبنان بەپێ ی ماددە (1) لە یاسای ژمارە (21)ی ساڵی (2003) ئەم بڕیارەش بووە جێگای پرسیار و باس و گفتوگۆی خەڵكی وە بۆتە هەواڵی گەرمی راگەیاندنەكان بەشیوەیەك دەتوانم بڵێم هەموو لایەك هەڵویستی خۆیان راگەیاندووە هەیە بە بێلایەن وە هەیە پشتگیری لەم بریارە دەكەن وە دەتوانم بڵیم تا ڕادەیك رای گشتی دژی ئەم بڕیار دروست بووە .
بۆیە من لێرەدا دەمەوێت وەك كەسێكی یاسا و پارێزەریك باس لە ئەگەرەكانی بڕیاری دادگای تەمییزی هەریمی كوردستان بكەم لە ڕوانگەی یاساوە وە ئەزمونی كاركردنی پارێزەرایەتی خۆم و یاسایی خۆم .
بەپێ ی یاسای دەسەڵاتی دادوەری هەرێمی كوردستان ژمارە (23)ی ساڵی 2007 دادگای تەمییز دەستەی باڵی دادوەرییە و چاودێرە بەسەر بڕیاری هەموو دادگاكان لە هەرێمی كوردستاندالە ناو ئەم دادگایە دەستەی سزایی هەیە كە ژمارەیان (5) دادوەرە كە تایبەتمەندە بە بینینی تانەدان لەو حوكم و بڕیارانەی كە لە داوا سزاییەكانەوە بە پێی حوكمەكانی یاسا دەرچوونە لە دادگای تاوان.
تەمییزكردنەوەی بڕیاری دادگا چی یە ؟ بۆ چی تەمیزدەكرێتەوە؟
تەمیزكردنەوەی بڕیاری دادگا : رێگایەكی تانەدانە لە بڕیاری دادگای تاوان تەمیزكردنەوەی بڕیاری دادگا دریژكردنەوەی ر قۆناغی دادگایی كردن نی یە بەڵكو قۆناغێكی ترە دوای دادگای كردن وحوكمدان تا پێداچوونەوە بە راستی و دروستی بڕیاری دادگا بكرێت لە رووی یاسایی ،تەمیزكردنەوە گرینگی ز‌وری هەیە بۆ چاودێری كردنی جێبەجێكردنی یاسا لە لایەن دادگا سزایەكان و گەرەنتی دادگاییكردنێكی دادپەروەرانە و وردبینی كردنی دۆسیەكە و حوكم و بڕیارەكانی دادگای تاوان.
بەپێ ی ماددە (249) ی یاسای شێوازی دادگاییەكانی سزایی ژمارە (23) ی ساڵی 1971 ی هەمواركراو مافی داواكاری گشتی و تۆمەتبار یان سكاڵاكار و ئەوكەسەی نوێنەرایەتی دەكات بە پێ ی یاسا تەمییزی ئەم بڕیارەی دادگای تاوانی هەولێر /2 بكەنەوە لە ماوەی (30) رۆژدا ، هەرچەندە ئەوماددە یاسایەی كە سزایەی كە ئەم كەسانەی پێدراوە خۆی شایانی تەمییزی راستەوەخۆیە (التمیز تلقائی) واتا بەپێ ی یاسا دەبێت دادگای تایبەتمەند كە دادگای تاوانی هەولێر /2 خۆی دۆسیە ئەم پینج سزادراوە و بڕیارەكەش بنێرێت بۆ دادگای تەمییزی هەرێمی كوردستان لە ماوەی (10) رۆژ لە رێكەوتی دەرچوونی حوكمەكەیان بۆئەوەی پێداچوونەوەی بە بڕیاری سزادانەكە بكەن لە هەموو رویەكەوە .
بەڵام باشترە پارێزەرەكانی سزادراوانە خۆیان هەڵسن بە تەمییزكردنەوەی بڕیاری دادگا تاوەكو هەر چ تێبینی و سەرنجی خۆیان هەیە بنووسن بۆ دادگای تەمییز.
دادگای تەمییز دەتوانێت تۆمەتباران یان سكاڵاكار یان بریكارەكانیان ئامادەبكات بۆ گوێگرتن لە ووتەكانیان بۆ گەیشتن بە ڕاستیەكان .
بۆچی بڕیاری دادگای تاوان تەمییزدەكرێتەوە ؟ هۆكارەكانی تەمییزكردنەوەی بڕیاری دادگاكان ئەمانەن :رەنگە ئەو دادگایەی كە بڕیارەكەی دەركردووە بریارەكەی 100% یاسایی نەبێت و كەم و كوڕی هەبیت وەك
سەرپێچیكردنی یاسا و هەڵەكردن لە جێبەجێكردنی یاسا وهەڵكردن لە شیكردنەوە و لیكدانەوەی یاسا و ئەنجامدانی هەڵەی جوهەری رێكارەیاساییەكان و بەهەڵە هەڵسەندگاندنی بەڵگەكان كەكاریگەر بێت لە سەر حوكم و بەهەلە دەركردنی سزادان و بە هەڵە لە هەڵسەنگاندن و خەمڵاندنی سزا.
دادگای تەمییزیش دوای وردبوونەوە لە لە دۆسیەی ئەم پێنج گیراوە یەكێك لەم بریاردانە دەدات
1- پەسندكردنی حوكمی ئیدانەكردن و سزاكانی واتا هەروەك خۆی دەمێنێتەوە بڕیاری دادگای تاوان بێ گۆڕانكاری
2- پەسندكردنی حوكمی ئیدانەكردن لەگەڵ سووك كردنی سزا لێرەدا داگای تەمییز دەتوانێت سزاكانیان بۆ سوك بكات و كەمی بكەنەوە ساڵەكانی زیندانی كردنیان لە بەندیخانە.
3- پەسندكردنی حوكمی ئیدانەكردن لەگەڵ گەرانەوەی گەراندنەوەی دۆسیەكە بۆ دادگای تاوان بۆ دووبارە چاوپێداخشاندنەوە جارێكیتر تا سزاكەی توندتر بكرێت لێرەدا دادگای تەمیز دەتوانێت هەر لە بریاڕی خۆی ڕاستەوخۆ سزاكەی زیاد بكات ئەگەر بینی كە ماوەی سزاكەی كەمە.
4- هەڵوەشاندنەوەی ئەو حوكمەی دەرچووە بە ئیدانەكردن و سزادان وە بێ تاوانی تۆمەتباران و هەڵوەشاندنەوەی تۆمەتباركردن و ئازادكردنی واتا دادگای تەمییز دەتوانیت ڕاستەوخۆ بڕیاری داگای تاوانی هەولێر /2 هەڵبوەشێنیتەوە دوای ئەوەی كە بۆیان سەلما ۆوون بۆوە و دەركەوت كە تۆمەتبارن بی تاوانن كارەكانیان تاوان نەبووە و سزاشی لەسەر نی یە و هیچ بەڵگەیەكیش لە دژیان نەبێت.
5- هەڵوەشاندنەوەی ئەو حوكمەی دەرچووە بە ئیدانەكردن و سزادان و گەرانەوەی دۆسیەی داواكە بۆ دادگا بۆ ئەنجامدانی سەر لەنوێ دادگاییكردنی چ هەمووی یان بە شێكی.
دادگای تەمییز لە بریارەكەیدا كە دەری دەكات دەبێت ئەو هۆیانە ڕوون بكاتەو كەوا پشتی پێ بەستووە لە دەركردنی بڕیارەكەی .
ئایا دادگای تەمییز دەتوانێت وەسفی یاسایی تاوانەكە بگۆڕێت؟
بەڵێ ، دادگای تەمییز بۆی هەیە وەسفی یاسایی تاوانەكە بگۆڕێت كە حوكمی دەرچووە بە ئیدانەكردنی تۆمەتبار بۆ هەر وەسفێكی تر كە ڕێك بكەوێت لەگەڵ سروشتی ئەو كارەی كردوویەتی ، وە بڕیاربدات بە ئیدانەكردنی بەپێی ئەو ماددەی یاسایی كە ئەو كارەی لە سەر جێبەجێ دەكرێت،وە پەسندكردنی سزایەكە ئەگەر بینرا گونجاوە بۆ ئەو كار

هه‌واڵی گرنگ