(سەڵاحەددینی ئەیوبی) لەزاری رۆژئاواییەكان
كوردی عربي English

هه‌واڵ وه‌رزش وتــار دیدار و چاوپێكه‌وتن فۆتۆگه‌له‌ری ڤیدیۆگه‌له‌ری ده‌رباره‌ی ئێمه‌
x

(سەڵاحەددینی ئەیوبی) لەزاری رۆژئاواییەكان

 

 

1. رۆژهەڵاتناسی بەریتانی (إدوارد جیبون) لە فەرهەنگە بەناوبانگەكەی «The History of the Decline and Fall of the Roman Empire»، سەبارەت بە كەسایەتی (سەڵاحەەدینی ئەیوبی) دەڵێت : (سەڵاحەددینی ئەیوبی) دوای ئەوەی دەركەوت وەك سەركردە هەرزوو وازی لە خۆشیەكانی دونیا هێنا، جلەكانی خورییەكی زبری سادە بووە، هەروەها كەسایەتیەكی زاهدو پاك بووە، وە باوەرێكی تۆكمەو پتەوی هەبووە، بەردەوام لە پێناو پارێزگاریكردن لە ئیسلام و موسڵمانان هەوڵیداوە، پەیوەست بووە بە پارێزگاری كردن لە نوێژەكانی، وە لەكاتی بەرێكردنی سوپاكەیدا بەردەوام قورئانی دەخوێند.

2. رۆژهەڵاتناسی ئینگلیزی (هاملتون جب)، لە پەرتوكی (سەڵاحەدینی ئەیوبی)، سەبارەت بە (سەڵاحەددینی ئەیوبی) دەڵێت: ئەو سەركەوتنانەی كە (سەڵاحەددینی ئەیوبی) بەدەستی هێناوە، لە دەرەنجامی ئەو خەسڵەتە ناوازانە هات كە لەكەسایەتی ئەودا رەنگی دابویەوە، وەك خۆشویستنی ئایین و سادەیی و چاكەخوزی لە مامەڵە، بەو هۆیەوە دوژمانی لە ناوخۆو دەرەوە تێرامابوون لە رەفتارەكانی. ئەوان چاوەرێیان دەكرد (سەڵاحەددین) وەك ئەوان سیاسەت بكات، بەڵام دواتر بۆیان دەركەوت كە كەسێكی جیاوازەو وەك سیاسیەكانی تر نیە.

3. هەروەها رۆژهەڵاتناسی ئەمریكی بەناوبانگ (ول دیورانت) لە شاكارەكەی: (قصة الحضارة) سەبارەت بە (سەڵاحەددینی ئەیوبی) دەنوسێت: وەك سەركردەیەك خاوەن بەهایەكی باڵا بوو لە مامەڵە كردن، گوێی لە داواكاری هەموو گەلەكەی دەگرت، بەچاوێكی زۆر كەم تەماشای ماڵ و سامان و پارەی دەكردو هەوڵی كۆكردنەوەی نەدەدا، لەدوای خۆی لە سەروەتی تایبەتی خۆی تەنیا یەك دیناری بەجێهێشت، كەمێك پێش مردنە سەبارەت بەمە وەسیەت دەكات بۆ كورەكەی. كە ئەمەش لە هیچ فەلسەفەیەكی مەسیحیدا بەدی ناكرێت، هەمان رۆژهەڵاتناس لە شوێنێكی تر دەڵێت: سەڵاحەددینی ئەیوبی بەخشەندەترین و جوامێرترین سەركردەی جەنگی خاچیەكان بووە.

4. رۆژهەڵاتناسی بەریتانی (رونالد كولونیل بودلی) (1892 – 1970) سەبارەت بە جەنگەكانی (سەڵاحەددینی ئەیوبی) دەڵێت: كاتێك خاچیەكان لە ساڵی (1099) هاتنە شاری قودس وێرانكاری و كوشتن و خوێنرشتنی زۆریان ئەنجامدا، بەڵام كاتێك (سەڵاحەددینی ئەیوبی) قودسی رزگاركردەوە گیانی تۆڵەسەندنەوەی تیا نەبوو، واتە وەك خاچیەكانی نەكرد، بەڵكو مرۆڤانە مامەڵەی كرد.

5. رۆژهەڵاتناسی ئەڵمانی (زیجرید هونكە)، سەبارەت بە شێوازی رزگاركردنی شاری قودس لەلایەن (سەڵاحەددین) ەوە دەڵێت: كاتێك (سەڵاحەددین) قودسی گرتەوە وەك خاچیەكان مامەڵەی نەكرد، چونكە ئەوان خوێنی زۆریان رشت، بەڵام (سەڵاحەددین) بە نەرمونیانی مامەڵەی لەگەڵ خاچیەكان كردو لەگەڵ دیلەكاندا بەجوانی دەجوڵایەوە.

6. رۆژهەڵاتناسی ئەمریكی (جۆن فیفر) (الحرب الصلیبیة الثانیة حرب الغرب المستعرة مجددا ضد الإسلام)، دەڵێت: (سەڵاحەددینی ئەیوبی) كاتێك چووە قودس هاوشێوەی خەلیفە (عومەری كوری خەتتاب) مامەڵەی لەگەڵ خاچیەكان كرد، ئەو نەك تەنها رێگای بە مەسیحی و پیاوانی ئایینی مەسیحیدا كە بچنە دەرەوەی قودس، بەڵكو بواری ئەوەی بۆ رەخساندن كە ماڵ و سامانیشیان لەگەڵ خۆیان ببەن. ئەم هەڵوێستەی سەركردە (سەڵاحەددین) تەواو پێچەوانەی رەفتاری مەسیحیەكان بوو كە پێشتر لەشاری قودس بەرانبەر موسڵمانەكان ئەنجامیاندا.

7. رۆژهەڵاتناس (توماس ئارنۆڵد) سەبارەت بە كاریگەری (سەڵاحەددینی ئەیوبی) لەسەر مەسیحیەكان دەنوسێت: سیاسەت و ئاكاری (سەڵاحەددینی ئەیوبی) لەسەردەمی خۆیدا كاریگەری تەواوی هەبووە لەسەر مەسیحیەكان لەو سەردەمەدا، تا ئەو رادەیەی هەندێك لە مەسیحیەكان ئایینی خۆیان دەگۆری و كۆمەڵگای خۆیان جێئەهێشت و دەهاتنە نێو ئایینی ئیسلام.

8. ئەفسانەی رۆژهەڵاتناسان و شانازی كردن بە (سەڵاحەددینی ئەیوبی) یەوە بەڕوونی لە نوسینیەكانیاندا دەردەكەوێت، بە رادەیەك لە پەرتوكەكانیاندا هەوڵی ئەوە دەدەن كە نەژادی ئەم سەركردەیە بگێرنەوە بۆ مەسیحیەكان، لەم چوارچێوەشدا رۆژهەڵاتناسی ئەمریكی (مایكل هامڵتۆن مورجان) تیشك دەخاتە سەر ئەوەی كە ئەو ئاكارو رەفتارو كەسایەتیەی كە (سەڵاحەددینی ئەیوبی) هەیەتی و پێیدەناسرێتەوە، دەگەرێتەوە بۆ ئەوەی كە ئەم كەسایەتیە لە ڕووی نەژادو خوێنەوە دەگەرێتەوە بۆ مەسیحیەكان، هەروەها رۆژهەڵاتناسی فەرەنسی (مەكسیم رودنسون) بەهەمان شێوە دەیەوێت نەژادی (سەڵاحەددین) بگێڕێتەوە بۆ مەسیحیەكان، دەنوسێت: جەنگاوەرێكی پاڵەوانی وەك (سەڵاحەددین) دەبێت نەژادی بگەرێتەوە بۆ مەسیحیەكان، رای وایە كە (سەڵاحەددین) لە دایكێكی مەسیحی لەدایك بووە، تەنانەت دەڵێت (سەڵاحەددینی ئەیوبی) پێش مردنی بروای بە ئایینی مەسیحی هێناوە!

9. سەبارەت بە دوا ساتەكانی ژیانی (سەڵاحەددینی ئەیوبی) رۆژهەڵاتناسی فەرەنسی (ئەلبێر شاندۆر) دەنوسێت: لە هەفتەكانی سەرەتای ساڵی (589ك/1193) میلادی (سەڵاحەددینی ئەیوبی) دوچاری نەخۆشی دەبێت تا ئەو رادەیەی لەكاتی پێشوازی لە حاجیان كە لەشاری مەككە گەراونەتەوە، بەتەواوی لێی دیاری دەدات و دەكەوێتە جێگا، دواجار لە (19/ئازار/1193) بەهۆی نەخۆشیەوە گیان دەسپێرێت. وە لەپاش خۆی تەنیا حەفتاو چوار درهەم و پارچەیەك ئاڵتونی بەجێهێشت.

تێبینی: ئەم كورتە نووسینە پرۆژەی توێژینەوەیەكی زانستییەو سەرجەم زانیارییەكان لە سەرچاوەی سەرەكییەوە وەرگیراون.

 

هه‌واڵی گرنگ