شارستانێتی ئیسلامی ... ئەمڕۆ یادی لەدایك بوونی شەعراوییە
كوردی عربي كرمانجى English

هه‌واڵ وه‌رزش وتــار دیدار و چاوپێكه‌وتن فۆتۆگه‌له‌ری ڤیدیۆگه‌له‌ری ده‌رباره‌ی ئێمه‌
x

شارستانێتی ئیسلامی ... ئەمڕۆ یادی لەدایك بوونی شەعراوییە

 

 

لە رۆژێكی وەكو ئەمڕۆو لە ساڵی (1911) تەرجومانی قورئان لەسەردەمی نوێدا (شێخ موحەمەد متوەلـی شەعراوی) لەدایك بوو، رەحمەتی خوای لێبێت بلیمەت بوو لە تەفسیردا، خودای گەورە دەرگای عاریفەكانی بەڕوودا كردبوویەوە داهێنانی كرد لە هەڵگۆزینەوەی قورئانییەكاندا.

(موحەمەد متوەلی شەعراوی) لە (15) ی نیسانی 1911، لەدایك بووە، ئەو زانای ئایینی و وەزیری ئەوقافی میسر، بە یەكێك لە بەناوبانگترین موفەسیری ماناكانی قورئانی پیرۆز لە سەردەمی نوێدا ئەژمار دەكرێت، كە كاریكرد لەسەر تەفسیری قورئانی پیرۆز بەڕێگەیەكی ئاسانكراوو ڕەمەكی ئەمەش وایكرد كە بتوانێ بگاتە كۆمەڵەو چینی زیاتر لە موسڵمانان لە هەموو ناوچەكانی جیهانی ئیسلامی، هەندێك ناویان ناوە ئیمامی بانگخوازان.

لەدایكبوونی و فێربوونی ...

شەعراوی لە گوندی (دەقاقوس) ناوەندی (میت غمر) لە پارێزگای (دەهقلیە) لە میسر لەدایك بووە، قورئانی پیرۆزی لە تەمەنی یازدە ساڵیدا لەبەر كردووە. لە ساڵی (1922) چۆتە پەیمانگای (زەقازیق) ی بنەڕەتی ئەزهەری، هەر لە منداڵیەوە بلیمەتی نیشانداوە لە لەبەركردنی شیعرو ئەو قسانەی هەیە لە پەندو حیكمەت، پاشان بڕوانامەی بنەڕەتی ئەزهەری بەدەست هێناوە لە ساڵی (1923) چۆتە پەیمانگای ناوەندی ئەزهەر، گرینگیدانی بە شیعرو ئەدەب زیادیكرد، شوێنێكی تایبەتی گرتەوە لەناو هاوڕێكانی، جا هەڵیانبژارد بە سەرۆكی (یەكێتی قوتابیان)، وە سەرۆكی كۆمەڵەی وێژەییان لە (زەقازیق) لەو كاتەدا دكتۆر (موحەمەد عەبدولـمونعیم خەفاجی) لەگەڵی بوو، شاعیر (تاهیر ئەبو فاشا) و مامۆستا (خالید موحەمەد خالید) و دكتۆر (ئەحمەد هەیكەل) و دكتۆر (حەسەن جاد) یش لەگەڵی بوون، ئەو شتانەی كە دەیاننوسی پێشانیان دەدا، خاڵی بوونی شێخ شەعراوی، كاتێك باوكی ویستی بیباتە (ئەزهەری شەریف) لە قاهیرە، شێخ شەعراوی دەیویست لەگەڵ براكانی بمێنێتەوە بۆ كشتوكاڵی زەوی، بەڵام سووربوونی باوكی هانیدا بۆ ڕۆیشتن بۆ قاهیرە، دانی خەرجیەكان و ئامادەكردنی شوێنی نیشتەجێبوون.

هەرچۆنێك بێت شەعروای داوای لە باوكی كرد كە چەند پەرتووكی سەرچاوەیی بۆ بكڕێت لە (التراپ و زمان و زانستی قورئان و تەفسیرو پەرتووكەكانی فەرموودەی پیرۆز) وەك جۆرێك لە هەتاكو باوكی ڕازی بێ بەوەی كە لە گوند بمێنێتەوە. بەڵام باوكی بەم فێڵەی دەزانی، وە هەموو ئەو شتانەی بۆ كڕی كە داوای كردبوو وتی: من دەزانم كوڕم كە ئەم كـتێبانە لەسەر تۆ بڕیار نەدراون لەسەرت، بەڵام من كڕینیانم هەڵبژارد بۆ زۆركردنی عیلم و زانستت.

شەعراوی چووە زانكۆی زمانی عەرەبی ساڵی (1975)، وە سەرقاڵ بووە بە بزوتنەوەی نیشتمانی و بزوتنەوەی ئەزهەری، كە بزووتنەوەی تێكۆشانی داگیركەرانی ئینگلیز ساڵی (1919) دژایەتی ئەزهەری شەریفی دەكرد، لە ئەزهەرەوە ئەو بڵاوكراوانە دەرچوون كە ئاماژە بە تووڕەیی میسرییەكان دەكات دژی داگیركەرانی ئینگلیز، پەیمانگای (زەقازیق) زۆر دوور نەبوو لە قەڵای ئەزهەر لە قاهیرە، خۆی و هاوڕێكانی ڕوویان دەكردە گۆڕەپان و ڕیڕەوەكانی ئەزهەر، وتاری دەدا ئەمەش وایلێكرد كە بگیرێت زیاتر لە جارێك، لەو كاتەدا سەرۆكی یەكێتی قوتابیان بوو ساڵی (1934).

لە ساڵی (1940) خوێندن تەواو دەكات و زانایەتی و مۆڵەتی مامۆستایەتی بەدەست هێناوە ساڵی (1943) دوای دەرچوونی شەعراوی دانراوە لە پەیمانگای ئایینی لە (تەنتا)، دوای ئەوە چۆتە پەیمانگای ئایینی لە (زەقازیق) پاشان پەیمانگای ئایینی لە ئەسكەندەریە دوای ماوەیەكی لە ئەزمون، شێخ چوو بۆ كاركردن لە سعودیە ساڵی (1950) بووە مامۆستای شەریعەت لە زانكۆی (ام القری).

شێخ شەعراوی ویستی وانەو ناوەڕۆكی عەقائیدو بیروباوەڕ بخوێنێت لەگەڵ شارەزاییەكەی لە زمانی عەرەبیدا وە ئەوە شتێكی زۆر قوڕسە، بەڵام شێخ شەعراوی توانی سەركەوتنی خۆی بسەلـمێنی لە خوێندنی ئەم وانە قورسە تاڕادەیەك كە ڕیزی هەمووانی بەدەست هێنا. لە ساڵی (1963) كێشەیەك لە نێوان (جەمال عەبدولناسرو شا سعود) دروست بوو، بەمەش ناسر ڕێگری لە شەعراوی كرد كە بگەڕێتەوە بۆ سعودیە، لە قاهیرە كرا بە بەڕێوەبەر لە نووسینگەی (شێخ ئەزهەری شەریف) شێخ حەسەن مەئمون. دوای ئەوە شەعراوی كۆچی كرد بۆ جەزائیر كە سەرۆكی نێردراوی ئەزهەربوو لەوێداو لە جەزائیر بۆ نزیكەی حەوت ساڵ نیشتەجێبوو ئەو ماوەی بە خوێندن سەرقاڵ بوو، دوای ئەمەش گەڕاوە بۆ قاهیرەو بۆ ماوەیەك كرا بە بەڕێوبەری ئەوقافی پارێزگای (غەربیە)، دواتر بریكارێك بۆ بانگەوازو فیكر، دواتر بریكار بۆ ئەزهەر و دواتر دووبارە گەڕاوە بۆ سعودیە، كە دەستی بە وانە كرد لە زانكۆی شا عەبدولعەزیز.

لەساڵی (1976) (مەمدوح سالم) سەرۆك وەزیرانی ئەوكات كردی بە یەكێك لە وەزیران كە وەزارەتی ئەوقاف و كاروباری ئەزهەری پێدا، جا شەعراوی هەر وەزیری ئەوقاف بوو تاكو تشرینی یەكەمی ساڵی (1978).

بە یەكەم كەس دانرا كە بڕیاری درووستكردنی یەكەم بانكی ئیسلامیدا لە میسر وە ئەویش (بانكی فەیسەڵ) بوو كە ئەوە لە كاری وەزیری ئابووری یان دارایی بوو (د. حامد سایح) كە سەرۆكی پەرلەمانی میسر بوو ڕازی بوو.

لەساڵی (1987) هەڵبژێردرا بە ئەندامی كۆمەڵەی زمانی عەرەبی (مجمع الخالدین).

شەعروای ژیانی هاوسەری پێكهێنا لە قۆناغی ناوەندی لەسەر داواكاری باوكی كە هاوسەرێكی بۆ هەڵبژاردبوو، شێخ ڕازی بوو، سێ كوڕو دوو كچی هەبوو، كوڕەكان: سامی و عەبدولرەحیم و ئەحمەد، كچەكانیش فاتیمەو ساڵیحە، شێخ وای دەڕوانی كە یەكەم هەنگاوی سەركەوتنی هاوسەرگیری بریتییە لە هەڵبژاردن و قبوڵكردنی یەكتری و خۆشەویستی لە نێوانیان.

شێخ شەعراوی دەربارەی بەرنامەو ڕێگای خۆی لە تەفسیر دەڵێ: بیرو هەڵوێستی دەربارەی قورئان مانای تەفسیرو شیكردنەوەی قورئان نیە، بەڵكو چەند بەخشینێكە لە پەتێتی زمان، بەسەر دڵی بڕواداردا دێت لە ئایەتێك یان چەند ئایەتێك، هەرچەندە قورئان بكرێ تەفسیر بكرێ، ئەوا پێغەمبەری خودا دروودو سەلامی خوای لەسەربێ ئەولای خەڵك بوو بۆ تەفسیر كردنی، چونكە لەسەر ئەو دابەزیوەو هەر بەویش كاری كردووەو پەیامی ڕاگەیاندوەو بەو فێربووەو كاری كردووە.

 

هه‌واڵی گرنگ