لە جیاتی كەل و پەلی جوانكاری ... ئافرەتانی عێراق لە ناو جانتاكانیان چەكیان هەڵگرتووە
كوردی عربي English

هه‌واڵ وه‌رزش وتــار دیدار و چاوپێكه‌وتن فۆتۆگه‌له‌ری ڤیدیۆگه‌له‌ری ده‌رباره‌ی ئێمه‌
x

لە جیاتی كەل و پەلی جوانكاری ... ئافرەتانی عێراق لە ناو جانتاكانیان چەكیان هەڵگرتووە

 كوردیو ـــ ئیسحاق عەلائەدین

"سەفا قاسم" كە كچێكی عێراقیە بۆ پارێزگاری لە خۆی لە گێچەڵی سێكسی كوران لە جانتاكەیدا لە جیاتی ئامادەكاری جوانكاری و بۆنی خۆش "گۆچانی كارەبایی" هەڵگرتووە بەتایبەتی كاتێك بەناو بازار و شەقامەكاندا یان لە جەژن و بۆنەكاندا بە شوێنە تەرفیهی و گەشتیارەكاندا دەروات .


دیاردەی گێچەڵی سێكسی لە دوای پرۆسەی رزگار كردنی عێراق لە ساڵی 2013دا زۆر بە خێرایی گەشەی كرد و پەرەی سەند ، و لە لایەن هێزەكانی ئاسایشەوە پێشی پێ‌ نەگیرا و دژی نەوەستانەوە ، ئەمە وتەی هاوڵاتیانی عێراقییە .


سەفا قاسم (كچێكی تەمەن 30 ساڵ) كارمەندی وەزارەتی پەروەردە دەڵێت: "گێشەڵی سێكسی تەنانەت لە ڕۆژانی ئاسایدا لەلایەن لاوانەوە بەردەوامە ، بەڵام لە ڕۆژانی جەژن و بۆنەكاندا زیاترە ، بۆیە ناچار دەبم چەك هەڵبگرم و بیخەمە جانتاكەمەوە بۆ ئەوەی بەرگری لە خۆم بكەم لەبەرامبەر هەندێك هەڵسوكەوتی ناڕەوشتی هەندێك لە لاوانەوە كە بەرامبەرمان دەكرێت ، بەتایبەتی لە لایەن هەرزەكارانەوە" .
سەفا قاسم وتیشی: "بەوپێیەی ئاسایشی تاكەكەسی بە گشتی كاری كچان و ئافرەتان خۆیانە بەتایبەتی لە بۆنەیەكدا بە هۆی نەبونی یاسا و نەبونی هێزەكانی ئاسایش لە كۆمەڵگەی عێراقیدا كە بۆ شوێنە گشتیەكان ئەرۆن كاری نەخوازراو دروست دەبێت" .

بەردەوام سكاڵا
خێزانی عێراقی بەردەوام لە دەست لاوان سكاڵا دەكەن كە هەمیشە كچەكانیان ئازار ئەدەن و گێچەڵی سێكسیان بەرامبەر دەكەن ، لەلایەن لاوی تەمەنی پانزە ساڵیەوە تا ئەگاتە سەروی تەمەنی چل ساڵیەوە ، بەتایبەتی لە شوێنە گشتیەكان و پاركەكاندا هەوڵ ئەدەن گێشەڵی سێكسی بەرامبەر كچان و ئافرەتانمان بكەن .
بەڵام "ریم سامەرائی" كە هاوڵاتییەكە لە بەغدای پایتەخدا ئەژیت قسەی كرد لەسەر ئازارەكان و نارەحەتیەكانی كە بەهۆی گێچەڵی سێكسیەوە توشی ئەبێت بەتایبەتی كە بۆ شوێنە گشتیەكان ئەڕوات وتی: "لە جوڵەی لاوان هەست بە ترس دەكەم ، بەتایبەتی جوڵەی هەرزەكاران ، ئەو هەرزەكارانەی ناویان زڕاوە ، ئەوەش لە بۆنەكاندا زۆر زیاتر بونی هەیە" .
هەروەها وتی: "لەلایەن گەنجانەوە توشی گێچەڵی سێكسی بومەتەوە بە دەست لێدان لە لاشەم ، یان وتنی وشەی نەشیاو بەرامبەرم ، بۆیە ناچار بوم گۆچانی كارەبایی هەڵبگرم و بەردەوام پێم بێت ، بۆ ئەوەی بەرگری لە خۆم بكەم و كەرامەتی خۆم بپارێزم" .

دەماچە و گۆچانی كارەبایی
بەهۆی زیادبونی دیاردەی گێچەڵی سێكسیەوە زۆربەی كچان ناچاربوون كە دەماچە و گۆچانی كارەبایی بكرن ، بۆ بەرگری لە خۆیان بەكاری بهێنن بەتایبەتی لەو كاتانەی كە ڕوبەڕوی دەست درێژی كردنە سەر و ڕفاندن و گێچەڵی سێكسی یان دزین و پەلاماردان لەلایەن لاوانەوە دەبنەوە ، هەمو ئەوانە هۆكارن بۆ ئەوەی هەمو جۆرە چەكێك لە بازاردا بفرۆشرێت .
عمار غەرباوی (تەمەن 43 ساڵ) خاوەنی دوكانی فرۆشتنی چەكە لە ناوچەی باب شەرقی لە بەغدا دەڵێت: "كچان و ئافرەتان لە بۆنە و جەژنەكاندا پێشوازی زیاتر دەكەن و دەماچە و گۆچانی كارەبایی زۆرتر دەكڕن" .
هەروەها غەرباوی وتی: "زۆرترین ئەو چەكانەی كە لەلایەن كچان و ئافرەتانەوە داواكاری هەیە گۆچانی كارەباییە ، چونكە بچوكە و نرخی گونجاوە كە تەنها (30) هەزار دیناری عێراقیە" .

حكومەت و گرتنەبەری ڕێوشوێنەكان
لە هەمان چوارچێوەدا (ماجد عامری) كارمەندی وەزارەتی ناوخۆی عێراق دەڵێت: "وەزارەتی ناوخۆ بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی بەرگری و تەواوی دەزگاكانی تری ئاسایش پلانێكی ئامادە كردووە بۆ ئەوەی پاركەكان و شوێنە گشتیەكان لە كاری تێكدەرانە بپارێزن ، هەروەها لەناو بردن و ڕێگری كردن لە دیاردەی گێچەڵی سێكسی ، ئەوەش لە ڕێگەی بونی هێزە ئەمنیەكان بە جلی فەرمی لە شوێنە گشتیەكاندا بۆ پاراستنی خێزانەكان لە دەست ئەو هەرزەكار و لاوانە تا نارەحەتیان نەكەن" .
هەروەها عامری وتی: "وەزارەتی ناوخۆ ئامرازی تازەی داناوە كە توانای هەیە ژمارەیەكی زۆر بە ئاسانی بتوانن مۆڵەتی دەماچە وەربگرن ، وە زۆرترین داواكاریش لە لایەن كچان و ئافرەتانەوەیە" .

هۆكارەكانی گێچەڵی سێكسی
"نادیە جبوری" توێژەری كۆمەڵایەتی دەڵێت: "دیاردەی گێچەڵی سێكسی ساڵ لە دوای ساڵ زیاد دەبێت ، ئافرەتی سفور لەگەڵ ئافرەتی داپۆشراو ڕێگر نیە بۆ كەمبونەوەی دیاردەی گێچەڵی سێكسی لە بەردەم ئافرەتی عێراقدا و بەردەوام لە چونە دەرەوە و لە كاتی كاركردن و رۆیشتنیان بۆ زانكۆ و لە كاتی گەشت كردن لە ترس دان ، سەرەرای ئەوەی كچان و ژنان بە ڕۆژی ڕوناك روبەروی گێچەڵی سێكسی دەبنەوە ، لەهەمان كاتدا لە شەقامەكاندا تەنانەت روبەروی ڕفاندنیش دەبنەوە" .
جبوری وتیشی: "چەندین هۆكار لە پشت گێچەڵی سێكسیەوەن ، دیارترینیان بریتیە لە خۆخواردنەوە و ڕێگە نەدان و پیشخواردنەوە ، و هەروەها دانبەخۆدا گرتنەوە هەیە ، ناتوانێت ژیانی خێزانداری پێك بهێنێت ، یان بارودۆخەكە رێگەی پێنادات خێزانێكی سەركەوتو پێك بهێنێت ، بۆیە ناچارە لەدەرەوە مومارەسەی ئارەزووەكانی خۆی بكات ، و هەوڵ ئەدات پیاوەتی خۆی دەربخات و بەسەر بەرامبەریدا كە ڕەگەزی مێیە بچەسپێنێت ، وە نەزانین و نەخوێندەواری ڕۆڵێكی گەورە دەگێرێت لە گێچەڵی سێكسی" .
هەروەها وەزارەتی كاروباری ئافرەتانی عێراقی ڕایگەیاندووە سكاڵای زۆریان لەلایەن ئافرەتانەوە بەدەست گەیشتووە كە لەسەر شەقامەكان و فەرمانگە حكومیەكان و لە كەرتی تایبەت ڕوبەروی گێچەڵی سێكسی بونەتەوە .
بەپێی ڕاپرسیەك كە لە نێوان (500) ئافرەتدا و لە پێنج پارێزگای عێراقدا ئەنجام دراوە ، لە (75%)ی بەشداربوانی راپرسیەكە بە ئاشكرا و راستەوخۆ روبەروی گێچەڵی سێكسی بونەتەوە .

هه‌واڵی گرنگ